مۇحاڭ: «سول ساپاردا قۇداي مەنى ءبىر ساقتاپ قالدى» دەپ اڭگىمەسىن جالعاستىردى - م. شاحانوۆتىڭ ءومىرى جايلى ەسسەدەن

استانا. قازاقپارات - «ءشاي ۇستىندەگى اڭگىمە» دەپ اتالاتىن ايگىلى اقىن مۇحتار شاحانوۆتىڭ ءومىرى جايلى ەسسەمىزدى ونان ارى جالعاستىرامىز.

ايتا كەتۋ كەرەك، بۇل ەسسەنىڭ اۆتورى قۇديار ءبىلال سوڭعى ون جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى مۇحاڭمەن بىرگە «جالىن» جۋرنالىندا قىزمەت ىستەپ كەلە جاتقان جۋرناليست، جازۋشى.

ءشاي ۇستىندەگى اڭگىمە-75
 «1982-جىلى ە. ەۆتۋشەنكو موسفيلمنىڭ قولداۋىمەن «بالالار باقشاسى» اتتى كوركەمسۋرەتتى فيلمدى ءتۇسىرۋدى قولعا الدى. ول بۇل فيلمىن يركۋتسكىدە ءتۇسىرۋدى جوسپارلاعان كورىنەدى. سوعان وراي مەنى ماسكەۋگە شاقىردى» دەپ باستادى مۇحاڭ ءشاي ۇستىندەگى اڭگىمەسىن.

«الگى كينوسىنا وزىنە جاقىن رۋحتاس ادامداردى دا تارتپاق كورىنەدى. «مەننەن ءارتىس شىعا قويماس» دەپ تارتىنىپ ەدىم: «ارتىستىكتىڭ قاجەتى جوق. ءجاي ءتۇرىڭدى ءتۇسىرىپ الساق بولدى» دەگەن سوڭ كەلىسىمىمدى بەردىم. سودان نە كەرەك، 20-25 ادام ماسكەۋدە باس قوسقان سوڭ جەدەل يركۋتسكىگە اتتانىپ كەتتىك. ول ءوزى ە. ەۆتۋشەنكونىڭ تۋعان قالاسى عوي. ءبىر جاعى ءبىزدى تۋعان جەرىندە اۋناتىپ-قۋناتىپ قايتۋ دا نيەتىندە بولعان ءتارىزدى» دەگەن مۇحاڭ: «سول ساپاردا قۇداي مەنى ءبىر ساقتاپ قالدى» دەپ اڭگىمەسىن جالعاستىردى:
«يركۋتسكىگە كەلگەن سوڭ «بايكال» قوناق ۇيىنە ايالدادىق. سول كەزدە ە. ەۆتۋشەنكو ماعان: «مىناعان يە بول» دەپ قولىما كونە ريۋكزاك(جولدوربا، يىققاپ - رەد.) ۇستاتتى. قارنى قامپيعان ريۋكزاكتى جانىمداعى قوناق ءۇي كىرە بەرىسىندەگى ورىندىقتىڭ بىرىنە سۇيەي سالىپ، وزبەك اقىنى امان ماتجان جانە تاعى ءبىر-جىگىتتەرمەن اڭگىمەنى سوعىپ تۇرعانىمىزدا ە. ەۆتۋشەنكو ءبىزدى سول قوناق ءۇي رەستورانىنا تاماق ىشۋگە شاقىردى. باردىق. تاماق ىشتىك. اڭگىمە-دۇكەن دە قۇردىق. شىعار كەزدە رەستوران دايارشىسىمەن ەسەپتەسپەك بولعان ە. ەۆتۋشەنكو ماعان: «الگى ريۋكزاكتى بەرە عوي» دەدى. جان-جاعىمدى قارمانسام، ريۋكزاك جوق. سول كەزدە بارىپ ونى قوناق ءۇي كىرە بەرىسىندە ۇمىت قالدىرعانىم ەسىمە ءتۇستى.

ە. ەۆتۋشەنكو: «بار اقشا سوندا بولاتىن» دەدى. ورنىمنان اتىپ تۇردىم. ريۋكزاكتى قالدىرعان جەرگە قۇس بولىپ جەتسەم، ريۋكزاگىم جول ورتاسىندا جاتىر. ءارى-بەرى وتكەندەر اياقتارىنا وراتىلعان كونە دۇنيەگە ءتىپتى نازارلارىن دا سالماپتى. ال سول كونە دوربا ىشىندە قانشاما قارجى جاتقانىن بىلسە عوي...

سول كۇن ەسىمە تۇسسە ءالى كۇنگە دەيىن جانىم قالمايدى. ەندى ءبىر كينونىڭ اقشاسى عوي. وعان كەتەتىن شىعىن، بارعان ادامداردىڭ ءجۇرىس-ءتۇرىسى، تاماعى، جاتىن جايى، ءبىر سوزبەن ايتقاندا دورباداعى اقشانى ساناپ شىعۋدىڭ وزىنە ءبىرشاما ۋاقىت كەتەدى. ريۋكزاكتى قۇشاقتاپ تۇرىپ سونداعى قۋانعانىم-اي. ە. ەۆتۋشەنكونىڭ سونشاما قارجىنى كونە ريۋكزاكقا سالا سالعانىنا سوندا ءبىر تاڭ قالعانمىن» دەپ مۇحاڭ اڭگىمەسىن تۇيىندەدى.
بۇل اڭگىمەنى دە مۇحاڭنان سان رەت ەستىگەنبىز. اڭگىمە ايتىپ وتىرىپ ريۋكزاكتى قايتا تاۋىپ العان جەرىنە كەلگەن كەزدە ءالى كۇنگە دەيىن قۋانادى. وسى وقيعا جانە بۇدان وزگە دە ماسەلەلەر، جالپى ە. ەۆتۋشەنكونىڭ ادامي بولمىسى مۇحاڭنىڭ «ەۆتۋشەنكوۆسكي برەزەنتوۆىي ريۋكزاك» دەگەن ولەڭىندە جان-جاقتى سۋرەتتەلەدى.
ءيا، ءبارىمىز دە اقشا جوعالتتىق. ءبىراق ءبىر دوربا اقشا جوعالتقان ەشكىم جوق شىعار...

ءشاي ۇستىندەگى اڭگىمە-76
م. شاحانوۆ 1982-جىلى بۇكىلوداقتىق لەنين كومسومولى سىيلىعىن الدى. الايدا، مۇحاڭا ول سىيلىققا قول جەتكىزۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. اۋەلگىدە كەلىسىم بولعانىمەن سوزباقتالا كەلە قازاقستان جازۋشىلار وداعى تاراپىنان جىبەرىلۋگە ءتيىس قولداۋ حات جازىلماي قالادى.

ونداي حاتتىڭ جازىلۋىن سول كەزدە جازۋشىلار وداعىن باسقارىپ تۇرعان جۇبان مولداعاليەۆ اعامىز قاجەت ەمەس دەپ تاپقان ەكەن ءدا. ال ول حاتسىز ماسكەۋدەن بەرىلەتىن الگى سىيلىقتان تىس قالاتىنىڭ وزىنەن-ءوزى بەلگىلى. ءتارتىپ سولاي.

قۇداي ءساتىن سالعاندا ءبىر شارۋانىڭ ىڭعايى كەلىپ، م. شاحانوۆتىڭ دا سول كەزدە ماسكەۋگە جولى تۇسە قالادى. ماسكەۋگە بارعان سوڭ، ارينە، دوسى ە. ەۆتۋشەنكونىڭ ۇيىنە باس سۇعادى. ءشاي ۇستىندە سىيلىق جايىن دا تىلگە تيەك ەتەدى. وزىنە قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ قولداۋ كورسەتپەگەنىنە وكىنىش بىلدىرەدى. سول-اق ەكەن ەۆگەني دوسى تەلەفوندى قولعا الادى.

«قازىر ءبارىن رەتكە كەلتىرەمىز» دەيدى دە س س س ر جازۋشىلار وداعىنىڭ ءتوراعاسى گ. ماركوۆتىڭ وزىنە تەلەفون شالادى. قىسقا اماندىقتان سوڭ وعان جاعدايدى تۇسىندىرە كەلە: «مەن مۇحتار شاحانوۆتى وزىڭە بوستان-بوسقا ۇسىنىپ وتىرعان جوقپىن. قازىر بۇعان تەڭ كەلەتىن وداق كولەمىندە اقىن جوق. ءتىپتى پالەنشەنىڭ ءوزى مۇنىڭ قولىنا سۋ قۇيا المايدى» دەپ ءبىر-اق قايىرادى. (مۇحاڭ اڭگىمەنىڭ وسى جەرىنە كەلگەندە: «پالەنشەنىڭ ءوزى مۇنىڭ قولىنا سۋ قۇيا المايدى» دەۋى ارتىق ەندى. ول مەنىڭ قادىر تۇتاتىن اعام عوي» دەپ قوياتىنى بار). ە. ەۆتۋشەنكو تەلەفون تۇتقاسىن ورنىنا قويعان سوڭ مۇحاڭا: «ەرتەڭ پالەن ۋاقىتتا گ. ماركوۆقا بارىپ جولىق. حاتشىسىنا مەننەن كەلگەنىڭدى ايتساڭ، بىردەن كىرگىزىپ جىبەرەدى» دەيدى.
م. شاحانوۆ ەرتەسىنە گ. ماركوۆتىڭ قابىلداۋ بولمەسىنە باس سۇعادى. سول كەزدى ءوزى: «شىنىندا دا كەزەك كۇتىپ وتىرعاندار ەداۋىر ەكەن. ءبارى دەرلىك ىعاي مەن سىعايلار» دەپ ەسكە الادى. «حاتشى ايەلگە بارىپ، ءوزىمنىڭ ە. ەۆتۋشەنكودان كەلگەنىمدى جەتكىزدىم. ول باستىعىمەن بايلانىستى دا مەنى كەزەكسىز ىشكە كىرگىزىپ جىبەردى. گ. ماركوۆ جىلى شىرايمەن قارسى الدى.

«ەۆگەني الەكساندروۆيچ ءسىز تۋرالى جاقسى پىكىردە ەكەن. ول كىسى ەشكىمدى بوستان-بوسقا ماقتامايدى. سوندىقتان مەن وعان سەنىم بىلدىرەمىن. سىزگە س س س ر جازۋشىلار وداعى تاراپىنان قولداۋ ءبىلدىرىپ، حاتقا ءوزىم قول قويىپ بەرەمىن» دەدى. ايتقانداي-اق حات دايىنداتىپ، ءوزى قول قويىپ بەردى. گ. ماركوۆتىڭ قولى تۇرعان سوڭ كىم قارسى شىقسىن. ءسويتىپ مەن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ماعان جاساعان «قامقورلىعىنىڭ» ارقاسىندا بۇكىلوداقتىق لەنين كومسومولى سىيلىعىن قاعىپ تۇسكەنمىن» دەگەن مۇحاڭا: «ەگەر حات وزىمىزدەن بارسا سىزگە ەشكىم نازار سالماۋى دا مۇمكىن ەكەن-اۋ، ءا؟» دەدىم.

مۇحاڭ: «ارينە، مەن سياقتى سىيلىققا ۇسىنىلعاندار ءتىپتى كوپ قوي. گ. ماركوۆتىڭ حاتى بولماسا سىيلىقتىڭ ماڭىنان دا جۇرگىزبەيدى عوي» دەدى. مەن: «دەگەنمەن ءسىزدىڭ بۇكىل وداقتاس رەسپۋبليكالار اراسىنان وزا شاۋىپ، سىيلىقپەن ورالعانىڭىزعا بىزدىكىلەر قۋانىپ قالعان شىعار» دەدىم. مۇحاڭ: مەن ءۇشىن ءبىر حات جازۋدى كوپ كورىپ جۇرگەندەر قايدان قۋانا قويسىن. الايدا جۇبان اعامىزعا: «حات جازباعانىڭىز ءۇشىن راحمەت. ەگەر ءسىز مەنى قولداپ حات جازعانىڭىزدا مەن بۇل سىيلىقتى الا المايتىن ەدىم» دەپ العىس ايتتىم» دەپ اڭگىمەسىن تۇيىندەدى.
مۇحاڭ باسىنان وسىعان ۇقساس ءجايت قازاقستان لەنين كومسومولى سىيلىعىن الار ساتتە دە وتكەن بولاتىن. ونى ەندى كەلەسى ءشاي اڭگىمەسىنە قالدىرايىق.

جالعاسى بار