تۇرمەدە وزگەرگەن تاعدىر: نوريو ناگاياما

قىلمىسكەر

1968 -جىلى قازاننان باستالعان جارتى جىل ىشىندە جاپونيانىڭ توكيو، كيوتو، حاكوداتە، ناگويا قالالارىندا بەيكۇنا 4 ادامدى اجال قۇشتىرعان قاستاندىق وقيعاسى ورىن الدى. قىلمىسكەر 22-كاليبرلى تاپانشا پايدالانعاندىقتان ءارى مۇنداي قارۋ جاپونيادا سيرەك كەزدەسەتىندىكتەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى باستاپقىدا قىلمىسكەر شەتەلدىك بولۋى مۇمكىن دەگەن جورامال جاسادى. بۇل جۇمباقتىڭ سىرى 1969 -جىلدىڭ ساۋىرىندە ءمالىم بولدى.

قىلمىسكەر پوليتسيا قىزمەتكەرىن كوزگە العانىمەن، بۇل جولى اتقان وعى دارىماي، ساقشى امان قالدى. سوڭىنا ءتۇسىپ، ءىز كەسۋ ناتيجەسىندە قىلمىسكەر قولعا ءتۇستى. جان قالاۋىن كىسى ولىمىنەن ىزدەگەن بۇل بەيباق - ەشقانداي دا شەتەلدىك ەمەس، ۇلتى جاپون ناگاياما نوريو ەدى. تەرگەۋ بارىسىندا ول وسىعانعا دەيىنگى كىسى ولىمدەرىن تۇگەلدەي موينىنا الدى. كۇللى كۇنشىعىس ەلىن دۇرلىكتىرگەن بۇل وقيعا وسىلاي باسۋ تاپتى.

ءولىمدى اڭساعان بالالىق شاق

ناگاياما نوريو 1949 -جىلى حوككايدو ارالىنىڭ اباسيري قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. 8 اعايىندىنىڭ ىشىندەگى جەتىنشىسى ەدى. اكەسى قۇمار ويىندارىنا اۋەس ءارى اراققا سالىنعاندىقتان ءۇيىنىڭ قاراسىن ءجيى كورمەيتىن. ءسويتىپ ءجۇرىپ كوشەدە قايتىس بولدى. «قايىرشىعا جەل قارسى» دەگەندەي اعاسى مەن اپكەسى دە شىققان تەكتەرىنىڭ تومەندىگىنەن ءوز باقىتتارىنا قول جەتكىزە المادى.

كۇيزەلىس پەن تورىعۋ مەڭدەتكەن اپكەسى جۇيكە اۋرۋىنا شالدىقتى. جۇت جەتى اعايىندى ەدى. ناگاياما نوريونىڭ وتباسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىق مۇنىمەن تۇگەسىلە قويمادى. كۇنەلتۋى قيىنعا تۇسكەن شەشە 4 بالانى الىپ، توركىنىنە كەتتى دە، قالعان 4 بالا ءتىرى جەتىم بولىپ جۇرتتا قالا بەردى.

ناۋقاس اپكە، ناگاياما جانە ەكى باۋىرى قوقىس اقتارىپ، وزەك جالعاپ ءجۇردى. اش قارىندى تويدىرۋ ولاردى ساباقتان دا قالدىراتىن. سوندىقتان ورتا مەكتەپ وقيتىن جاسقا جەتسە دە ناگاياما مۇلدەم قارا تانىماعان ەدى. اتا-انا مەيىرىمىن كورمەي ءوسىپ، شيەتتەيىنەن تاسباۋىر قوعامنىڭ وگەيلىگىن سەزىنگەن ونىڭ جۇرەگى شەر-شەمەنگە تولدى. سوندىقتان مەكتەپتەگى مۇعالىمنىڭ «بولاشاقتا قانداي جۇمىس ىستەگىڭ كەلەدى؟» دەگەن سۇراعىنا، «ولگىم كەلەدى» دەپ جاۋاپ بەرىپتى. ونىڭ وسى جاۋابى بالالىق شاعىنىڭ بار بولمىسىن پاش ەتىپ تۇرعانداي.

دەسە دە، ناگاياما نوريو ۇكىمەتتىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتاردى قولداۋ باعدارلاماسى اياسىندا جۇمىسقا ورنالاسقان-دى. ءبىراق تاياز ءبىلىم مەن دۇرىس تاربيەنىڭ كەمدىگىنەن ۇدايى كەمسىتۋگە ۇشىرايتىن. ونىڭ ۇستىنە ۇزاق ۋاقىت جۇيكە اۋرۋىنا شالدىققان اپكەسىمەن بىرگە ءومىر ءسۇرۋى مىنەز جاعىنان ونى دا توماعا-تۇيىق ەتە تۇسكەن.

باقىتسىز تاعدىرىن، قورلىققا تولى ءومىرىن، ءوزىنىڭ نە ءۇشىن وسىنداي اۋىر ازاپتار ارقالايتىنىن ويلاپ تورىققاندا «ءولىم» عانا وعان جۇبانىش بولارداي سەزىلەتىن. ءبىراق قانشا وقتالسا دا ءومىردىڭ قات-قابات تالقىسىنان شىڭدالعان ءسىرى جانى ءتاتتى ەكەنىن سەزدىرەتىن؛ ءولىم تۋرالى ويىنا بوگەت بولا الماعانىمەن، قولىن تەجەي بەرەتىن...

22 كاليبرلى تاپانشا

ءوزىن-ءوزى ولىمگە قيماسا، مۇنى بىرەۋ ءولتىرۋى كەرەك. ءبىراق كىم مۇنى ىستەي قويسىن؟! ونىڭ ويلاپ-تاپقانى: ا ق ش اسكەري بازاسىنا كىرىپ، قارشا بوراعان پۋلەمەت وقتارىنىڭ استىندا ءتىل تارتپاي كەتۋ ەدى. سول ويىن ىسكە اسىرماققا كازارماعا كىرگەنىمەن، سەزگەن-بىلگەن پەندە بولمادى. كەرىسىنشە، 22 كاليبرلى تاپانشا تاۋىپ الدى. ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە جۇرەگى داۋالاماسا، ءولىم قۇشۋعا بارعان جەرىنەن قارۋ ولجالاپ شىقسا، بالكىم بۇل تاعدىر شىعار؟! وسى ساتتەن باستاپ جاسوسپىرىمگە «كەك الۋ كەرەك» دەگەن وي مازا بەرمەدى. كىمنەن كەك الادى؟ قوعامنان. ءوزىن وسىناۋ باقىتسىزدىققا ۇشىراتقان جاتجۇرەك، مەيىرىمسىز قوعامنان. وسىدان بارىپ جوعارىدا اتالعان اتى شۋلى قىلمىس ورىن الادى.

ناگايامانىڭ جازۋ داپتەرى

«ناداندىقتىڭ كوز جاسى»

 قولىمەن قان جۇكتەگەن كەزدە نوريو ناگاياما 19 جاستا ەدى. جاپونيانىڭ زاڭىنا ساي كامەلەتتىك جاس 20 دان باستاپ ەسەپتەلىنەتىن بولسا دا، قىلمىسىنىڭ اسا اۋىرلىعى سەبەپتى ول ءولىم جازاسىنا كەسىلدى. ۇكىمىن ەستىگەن ناگاياما نوريو كىسى ولتىرۋگە يتەرمەلەگەن تىكەلەي سەبەپتى اتاپ بەرە المادى.

ونىمەن سۇحباتتاسقان پسيحولوگ جۇرگىزگەن زەرتتەۋى ناتيجەسىندە ناگاياما نوريونىڭ قىلمىستى جۇيكە جۇيەسى ساۋ ەمەس كەزىندە جاساعانىن، ال بۇل اۋىتقۋشىلىقتى ۇزاق ۋاقىت بويى پسيحيكالىق كۇيزەلىس تۋدىرعانىن راستادى. سوندىقتان ءولىم جازاسىن ءومىر بويى قاماۋ جازاسىمەن اۋىستىرۋدى ۇسىندى. ۇدايى ەل نازارىنان تىسقارى، مەيىرىم مەن سۇيىسپەنشىلىكتەن قاعابەرىس عۇمىر كەشكەن ناگاياما نوريو پسيحولوگتىڭ كومەگى مەن باعىتتاۋىنىڭ ارقاسىندا ۇلكەن قاتەلىك جاساعانىن تۇسىنگەندەي ەدى.

وتكەن كەشۋىندە ءومىر ءسۇرۋدىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن ۇعىنا الماعانىنا وپىق جەدى. ءسويتىپ، جازا اتقارىلعانعا دەيىنگى ۋاقىتتا تۇرمەدە ءبىلىم الىپ، كىتاپ وقۋعا بەل بۋدى؛ وكىنىشىن، ەل الدىنداعى قاتەلىگىن حاتپەن وسيەتتەمەككە نيەت ەتتى. رياسىز پەيىل، شىنايى وكىنىشپەن العان قالام ناتيجەسىندە 1971 -جىلى «ناداندىقتىڭ كوز جاسى» اتتى تۇڭعىش كىتابى جارىق كوردى. كىتاپتا جوقشىلىق پەن تارشىلىق، كۇيزەلىس ماجبۇرلەپ جاساعان قىلمىستارى، قايشىلىقتى، تۇرلاۋسىز كوڭىل-كۇيى سۋرەتتەلەتىن ەدى. وسى ارقىلى جاساعان قىلمىستارى ءۇشىن وكىنىشىن ءبىلدىرىپ، جالپاق جۇرتتان كەشىرىم وتىنەدى. بۇل كىتاپ جاپون قوعامىندا ايتارلىقتاي اڭىس قوزعايدى. جۇرت ەلدەن تىسقارى ءومىر كەشكەن جاستىڭ جۇرەك سىرىن ەندى ۇققانداي، قورعانسىز جاسقا قورعانىش كەرەك ەكەنىن تۇيسىنگەندەي بولدى.

كوزقاراس اۋانى ونى قىلمىسكەر رەتىندە ەمەس، سۇيەنىشسىز جاس رەتىندە قاراۋعا اۋىستى. قىلمىستىڭ تۋىنداۋىن تەك ءبىر اداممەن بايلانىستىرماي، بەزبۇيرەك قوعاممەن قوسا قاراۋعا شاقىردى. مۇنان كەيىن وقىرماندار ودان تاعى دا شىعارمالار كۇتتى. ىلە-شالا سول جىلى ونىڭ ەكىنشى كىتابى «حالىقتى ۇمىتقان قانار بۇلبۇلدارى» جارىق كوردى. ونىڭ تۋىندىلارى كوپشىلىكتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ، وقىرمان سانى ەسەلەپ ارتتى.

سونىمەن بىرگە ادەبي ورتانىڭ دا وڭ باعاسىنا ىلىگە باستادى. ناگاياما وسى كىتاپتارىنان العان قالاماقىلارىن ءوزى ولىمىنە سەبەپشى بولعان مارقۇمداردىڭ وتباسىنا جىبەرىپ، از دا بولسا ار الدىنداعى قارىزىن وتەۋگە تىرىستى.

بوستاندىقتا بولماعان باقىت تۇرمەدە تابىلدى

ناگايامانىڭ ومىرىنە قاراساڭىز تۇتاس كەرەعارلىقتان قۇرالعانداي. بوستاندىقتا ارمانداماعان باقىت تا، اتاق-داڭق تا، تابىس تا ونى تۇرمەدە تاپتى. قاماۋدا ول ءوزىنىڭ سۇيىكتىسىمەن تانىستى. ناگايامانىڭ كىتاپتارىن وقىپ، تەرەڭ تەبىرەنگەن ناتسۋكو كينوشيتا ا ق ش-تان ارنايى حات جولداپ، وقىرماندىق تىلەگىن جولدايدى.

ەكەۋارا حات الىسۋ، سىرلاسۋ بارا-بارا سەزىمدەردىڭ توعىسۋىنا ۇلاستى. دۇنيەنىڭ ەكى قيىرىندا بولعاندارىنا قاراماستان 1980 -جىلى ەكەۋى تۇرمەدە نەكەلەرىن قيدى. 1981 -جىلى تامىزدا توكيو سوتى 1979 -جىلى شىلدەدەگى ءولىم جازاسىنا كەسكەن ۇكىمىنىڭ كۇشىن جويىپ، ونى مەرزىمسىز قاماۋ جازاسىمەن اۋىستىردى. الايدا ەكى جىلدان كەيىن، ياعني 1983 -جىلى جوعارى سوت بۇل ۇكىمدى دە تەرىستەپ، ءولىم جازاسىن قايتا بەكىتتى.

ناگايامانىڭ وپىعى مەن وكىنىشىن العا تارتىپ، قورعاۋشىسى جوعارى سوتتان ءولىم جازاسىن مەرزىمسىز قاماۋ جازاسىمەن اۋىستىرۋدى سۇرايدى. ءبىراق ارىزى قاناعاتتاندىرىلمادى. 1987 -جىلى توكيو جوعارى سوتى ءولىم جازاسىن تاعايىندادى. 1990 -جىلى ناگاياما جالعاستى ارىزدانۋدان باس تارتقاندىقتان 17 -ساۋىردە جازا بەكىتىلىپ، ۇكىم 7 جىلدان كەيىن ورىندالاتىن بولدى. ناگاياما سوتىنىڭ مۇنشالىق ۇزاققا سوزىلۋىنىڭ سەبەبى جاپونيا تاريحىندا كامەلەتتىك جاسقا تولماعانداردى ءولىم جازاسىنا كەسۋ فاكتىسى تىركەلمەگەن ەدى.

سول سەبەپتى جەرگىلىكتى سوتتان جوعارى سوتقا دەيىنگى ارالىقتا سوت پروتسەسى 20 جىلعا سوزىلدى.

وسى كەزەڭدەر اراسىندا ناگاياما جازۋىن توقتاتقان ەمەس. 1984 -جىلى اڭگىمەلەر جيناعى -  «اعاش كوپىر» جارىق كوردى. بۇل شىعارماسى ارقىلى ول جاپون ادەبيەتىنىڭ بەدەلدى سىيلىعىنا يە بولدى. ال جاپون جازۋشىلار وداعى ونىڭ اتاق-داڭقىن ەلەمەۋگە تىرىستى. دەگەنمەن نوريو ناگاياما حالىقارالىق ادەبي ورتالاردا تالقىلانعان، تانىلعان تۇلعاعا اينالىپ كەلە جاتتى.

ونى ادەبي قاۋىمداستىقتار وزىنە مۇشەلىككە شاقىرا باستادى. ءبىراق ونىڭ دا اينالاسى داۋ-دامايعا تولى ەدى. ويتكەنى وسى قاۋىمداستىققا مۇشە بولۋىنا قارسى وكىلدەر دە بولماي قالعان جوق. ولار ونىڭ قىلمىس تاريحىن العا تارتىپ، مۇنداي ادامداردى مۇشە رەتىندە قابىلداۋعا بولمايتىنىن ايتىپ، قارسىلىق تانىتتى. ءتىپتى بۇل تالاس سوڭى پىكىر ارناسىن جاقتاۋشىلار مەن قارسىلارعا ءبولىپ، پىكىرتالاس تەلەارنالاردا دا جالعاسىپ جاتتى. دەگەنمەن، قالاي ايتقاندا دا، وسى ۋاقىتتان باستاپ ناگايامانىڭ جازۋشىلىق ورنى انىقتالا باستادى.

ۇكىم

ناگايامانىڭ ءولىم جازاسىنا كەسىلۋىنە سەبەپكەر بولعان 14 جاسار سەيتو ساكاكيبارانىڭ جان تۇرشىكتىرەر قىلمىسى دەيدى. 1997 -جىلى ماۋسىمنىڭ 24 -كۇنى بۇل جاس ءوسپىرىم ءدال ناگايامانىكىنە ۇقساس قىلمىس جاساپ ۇستالادى. ساكاكيبارا دا ءوز قىلمىستارىن كۇندەلىگىنە جازىپ جۇرگەن.

العاشقى قىلمىسى تۋرالى بىلاي دەپ جازدى: «بۇگىن مەن ادام زاتىنىڭ نازىكتىگىن راستاۋ ءۇشىن قاسيەتتى ەكسپەريمەنت جاسادىم... الگى قىز ماعان جالت بۇرىلعاندا مەن بەتىن بالعامەن ءبىر سوقتىم. مۇمكىن مەن بىرنەشە سوققى جاساعان بولارمىن. ەسىمدە جوق. قاتتى تولقىعاندىقتان ەسىمدە قالماپتى..».

كۋلتقا اينالىپ كەلە جاتقان جازۋشى قاتىگەزدىك پەن قىلمىستى ۇدەتەدى دەگەن وي بولسا كەرەك، اقىرى ۇكىم 1997 -جىلى 1 -تامىزدا ورىندالدى. ناگايامانىڭ كۇلىن ايەلى ناتسۋكو كينوشيتا جۇبايىنىڭ تۋىپ وسكەن جەرى اباسيري بويىنداعى وحوت تەڭىزىنە شاشتى. قالامگەر كوز جۇمعاندا 48 جاستا ەدى.

ناگاياما تۇرمەدە ءبىراز شىعارمالار جازدى. بۇل شىعارمالارى وعان قوماقتى قاراجات اكەلدى. ولەر الدىندا قورعاۋشىسى، باسپا جانە بالالار قايىرىمدىلىق قورى قاتارلى تاراپتاردى ۇيىستىرا وتىرىپ، «ناگاياما بالالار قايىرىمدىلىق قورىن» قۇردى. ماقساتى ءوزى سياقتى كەدەيلىكتىڭ تاقسىرەتىن تارتىپ، جوقشىلىقتىڭ زاردابىن كورىپ جۇرگەن بالالارعا كومەكتەسۋ ەدى. ولاردىڭ وقۋىن ويداعىداي اياقتاۋىنا، ناداندىق كەسىرىنەن ورنى تولماس وكىنىش ارقالاپ قالماۋىنا ىقپال ەتۋ بولدى. سوندىقتان ول ءوز وسيەتىندە «جوقشىلىق سالدارىنان قىلمىس بولماسا ەكەن» دەپ تىلەك ءبىلدىردى.

ناگاياما ءولىم جازاسىنان ءوزىن اقتاي الماسا دا، ونىڭ ءىسى جاپونيا زاڭىنا ايتارلىقتاي ىقپال ەتكەن وقيعا بولدى. زاڭ شەڭبەرىندە 9 تارماقتان تۇراتىن «ناگاياما ولشەمى» دەگەن تىركەس قالىپتاستى. سونىمەن بىرگە جاساعان قىلمىسى ارقىلى ءولىم قۇشسا دا، تۇرمەدەگى سانا سەرپىلىسى ارقىلى ءوزىن دە وزگەرتىپ ۇلگەرگەن-دى...