مونا ليزانى ۇرلاۋ

 كارتينانىڭ قولدى بولعانىن ەڭ العاشقى بوپ لۋي بەرۋ دەيتىن فرانسۋز سۋرەتشىسى بايقاعان. ول سول كەزدە «لۋۆرداعى مونا ليزا» دەپ اتالاتىن ءوزىنىڭ تاريحي كارتيناسىن سالىپ جاتقان بولاتىن. دەرەۋ پاريج گازەتتەرى دابىل قاعىپ، پوليتسيا اياعىنان تىك تۇرعانىمەن، ۇرىنىڭ ىزىنە ءتۇسۋ وڭاي شارۋا بولماي شىعادى. لۋۆر باسشىلىعى زاماتتا قىزمەتىنەن بوساتىلىپ، جاپپاي تەرگەۋگە الىنعان. قىزىق بولعاندا، پوليتسيا ايگىلى فرانسۋز اقىنى گيوم اپوللينەردەن كۇدىكتەنىپ، بىردەن قاماۋعا الادى. سويتسە، اقىن دا قاراپ جۇرمەي، كارتينا ۇرلاناتىن كۇننىڭ تاڭىندا شاراپحانادا وتىرىپ «لۋۆردى بارلىق جادىگەرلەرىمەن قوسىپ ورتەپ جىبەرۋ كەرەك» دەگەن سەكىلدى جايسىز اڭگىمە ايتقان ەكەن.

 

اپوللينەر اقىننىڭ اباقتىدا جالعىز جاتىپ ءىشى پىستى ما، الدە ىزا قىستى ما، مۇمكىن قالجىڭداعىسى كەلدى مە ەكەن، ايتەۋىر، جاي وتىرماي، كەلەسى ءبىر جاۋاپ الۋ كەزىندە « ءبىر السا، كارتينانى پيكاسسو الۋى مۇمكىن» دەي سالادى. پوليتسيا دەدەكتەتىپ وتىرىپ پابلو پيكاسسونى اكەپ اقىن دوسىنىڭ جانىنا قاماپ تاستايدى. بىرەر كۇننەن كەيىن ەكەۋىن دە قويا بەرگەن، الايدا، بۇل وقيعا كارتينانىڭ دا، قوس تالانتتىڭ دا داڭقىن اسىرىپ جىبەرەدى.. . ارادا ەكى جىل وتەدى. كارتينانىڭ تابىلۋىنان كۇدەر ۇزىلە باستايدى. بۇل كەزدە «مونا ليزا» فرانسۋز جەرىنەن الىستاپ بارا جاتقان ەدى.. .

ۇرلىق قالاي جاسالعان؟

لۋۆر مۋزەيىندە شىنى شەبەرى بوپ جۇمىس ىستەيتىن ۆينچەنتسو پەرۋدجا دۇيسەنبى كۇنى مۋزەيدىڭ جابىق تۇراتىنىن ەسكەرىپ، كۇنىلگەرى مۋزەي قويماسىنا جاسىرىنىپ قالعان. ءبىر تاۋلىك تۇنەگەن ول، ەش اسىقپاستان كارتينانى قالىبىنان اجىراتىپ الىپ، كيىمىنىڭ ىشىنە جاسىرادى دا، ەرتەسىنە دىم بولماعانداي ۇيىنە قايتىپ كەتەدى. كەي دەرەكتەردە، كەيىننەن قولعا تۇسكەن كەزىندە پەرۋدجا كارتينانى پاتريوتتىق سەزىمنىڭ جەتەگىندە ءجۇرىپ ۇرلاعانىن مويىنداعان- مىس. ونىڭ ويىنشا - يتاليالىق سۋرەتشىنىڭ تۋىندىسى فرانسيا مۋزەيىندە تۇرماۋى ءتيىس ەكەن.. . الايدا، كوپتەگەن ونەرتانۋشىلار بۇل كارتينانى فرانسياعا لەوناردونىڭ ءوزى الىپ كەپ، كورول فرانتسيسكۋگە ءوز قولىمەن تاپسىرعانىن، پەرۋدجانىڭ بىلمەۋى مۇمكىن ەمەس دەگەن پىكىر ايتادى. يتاليادا ءجۇرىپ پەرۋدجا گازەتكە حابارلاندىرۋ بەرگەن كوركەمونەر گالەرەيالارىنىڭ بىرىنە «دجوكوندانى» ساتپاق بولادى. سول جەردە قولعا تۇسكەن.

سوت ونى 1 -جىل 15 تاۋلىككە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ۇكىمىنە كەسىپ، تۇرمەگە توعىتقان. الايدا، پەرۋدجا جارتى جىل دا وتىرماستان، بوستاندىققا شىعىپ، ەل ىشىندە «ۇلتشىل ازامات» اتانىپ، اجەپتاۋىر ابىرويعا يە بولعان كورىنەدى.. . «دجوكوندانىڭ» جۇلدىزدى ءداۋىرى تۋار تۇستا اقشا جاساپ قالعانداردىڭ ءبىرى - ارگەنتينالىق ەدۋاردو دە ۆالفەرنو. ەدۋاردو «عاسىر ايلاسىن» جاساماس بۇرىن، تياناقتى تۇردە جوسپار قۇرعان كورىنەدى. اۋەلى ول تاجىريبەلى وڭدەۋشى- رەستاۆراتور ءارى ايگىلى جالعان تۋىندى جاساۋشى يۆ شابرو دەگەن سۋرەتشىگە التى بىردەي «مونا ليزانىڭ» كوشىرمەسىن سالعىزعان. سوسىن، لۋۆرداعى كارتينالاردى بەرىك شىنىمەن قاپتاۋشى ۆينچەنتسو پەرۋدجانى ىزدەپ تابادى. ارينە، ەدۋاردونىڭ پەرۋدجاعا از- ماز اقشا بەرىپ، كارتينانى ۇرلاۋعا تاپسىرىس بەرۋى مۇمكىن. ياعني، ءتولتۋمانى باسقا ادام ۇرلايدى، ال ونىڭ كوشىرمەسىن ساتىپ، اقشا تاباتىن مۇلدەم وزگە جان. سونىسىمەن دە بۇل - قايتالانباس «عاسىر ايلاسى!».

 الەمدىك باسپا ءسوز ءبىرىنىڭ اۋزىنان ءبىرى جۇلىپ الىپ، دا ءۆينچيدىڭ تابان استىندا قولدى بولعان كارتيناسى جايلى قۇتىرتا جازىپ جاتقاندا، ەدۋاردو ۇرلىق جادىگەر دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن بىرنەشە ساراڭ بايمەن استىرتىن كەزدەسىپ ۇلگەرەدى. دەلدالدار ارقىلى ساۋدانىڭ سورپاسىن ساپىرعان ول از كۇننىڭ ىشىندە كىسى سەنگىسىز حالدە وتە بايىپ كەتكەن دەسەدى. التى كوشىرمەنى مۇقيات تەكسەرتىپ العان التى ساراڭنىڭ ءارقايسىسى «دجوكوندانىڭ» ءتۇپنۇسقاسىنا يە بولدىم دەپ، كارتينانى كىسى كوزىنەن جاسىرعانىمەن قويماي، مۇنداي ساۋدانىڭ بولعانى جونىندە ءومىر بويى ءتىس جارماي كەتكەن كورىنەدى.. .

ەڭ تاڭ قالارلىعى، ەدۋاردو ەلدىڭ اۋىزىن ۇرىپ ساتقانى سونشالىق، ول التى كوشىرمە كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەش جەردەن توبە كورسەتپەپتى. كاسىپقوي كوللەكتسيونەر ەدۋاردو دە ۆالفەرنو ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىنە دەيىن ەش مۇڭسىز، ەل كوزىنە تۇسپەي ءومىر سۇرەدى. تەك، 1930 -جىلى عانا، ولەرىنىڭ از- اق الدىندا «عاسىر ايلاسىن» قالاي ۇيىمداستىرعانى جونىندە جۋرناليستەرگە ايتىپ كەتكەن ەكەن. ارينە، مۇنداي تاڭعاجايىپ وقيعا جەردە جاتپاسى انىق! وسىنشالىق قۇيتىرقى ساۋداعا تاڭ قالعانى سونشا، گوسس دجەيمس («دوكتور كىم») جانە ادام دۋگلاس («اجال شاھارى») دەگەن جازۋشىلار رومان جازادى. ارگەنتينالىق مارتين كەپارروس دەيتىن جازۋشى 2004 -جىلى ەدۋاردو دە ۆالفەرنونىڭ ءومىربايانىن كوركەم تۋىندى ەتىپ جازىپ شىقتى. مۇنان وزگە، ەدۋاردونى باستى كەيىپكەر ەتكەن «مونا ليزانى ۇرلاۋ» تۋىندىسى 2011 -جىلى جارىق كورىپ، «ۇرلىق ونەرى» دەگەن كينو تۇسىرىلگەن.. .


ۆينچەنتسو پەرۋدجا ەدۋاردو دە ۆالفەرنو 1931 -جىلى 81 جاسىندا ومىردەن وزدى.. .

قانات ەسكەندىر

Massaget.kz