شاعىن بيزنەس: جەكە تابىستان ەل ەكونوميكاسىنا دەيىن
بىلىمدىلەردىڭ كوبى ءوزى مەڭگەرگەن سالادا ترەنينگتەر مەن سەمينارلاردى وتكىزىپ، كاسىپ اشۋعا، جاقسى ويلاۋعا، ومىرلىك جوسپار قۇرۋعا، ەكىنشى ءبىر كاسىپتى يگەرۋگە سەپتىگىن تيگىزىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار ءسان، اسپازدىق، قولونەر سالالارىندا دا ەڭبەك ەتىپ، تاپسىرىستىڭ ارقاسىندا تابىسىن ارتتىرىپ وتىرعاندار دا كەم ەمەس. ق ر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، ءساۋىر ايىندا ەلىمىزدە تىركەلگەن شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 1554224 كە جەتكەن. ونىڭ ىشىندە 267244 سۋبەكتى الماتى قالاسىندا، 214943 بيزنەس سۋبەكتىسى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا، 606 151 سۋبەكت استانا قالاسىندا تىركەلگەن. بۇل شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى ەڭ كوپ تىركەلگەن ايماقتار. ەلىمىزدىڭ ءاربىر وڭىرىندە جەكە كاسىپپەن اينالىسىپ، ءوزىن عانا ەمەس، وزگەنى دە جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعانداردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. دجەك ما - قىتاي ميللياردەرى جانە Alibaba كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى. اتاقتى بيزنەسمەننىڭ «دجەك مانىڭ ىشكى ويلارى: بولاشاققا سەن» دەپ اتالاتىن كىتابىندا ينتەرنەت يمپەريانىڭ قالانۋى مەن ومىرلىك فيلوسوفياسى جايلى جازىلعان. كىتاپتا بالاسىنا ايتقان ءسوزىن مىسالعا كەلتىرگەن: « ۇلىما ايتتىم: سىنىپتاعى ۇزدىك ۇشتىككە ۇمتىلۋ مىندەتتى ەمەس، ورتاشاسى بولۋ جەتكىلىكتى، تەك باعا تىم ناشار بولماسا بولدى. سونداي وقۋشىنىڭ عانا باسقا ماشىقتى يەگەرۋگە كوپ ۋاقىتى بولادى. ەگەر قىتاي ەكونوميكاسى دامىعىسى كەلسە، وندا شاعىن جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ سانى كوپ بولۋى ءتيىس. بۇل ءوز كەزەگىندە اقىلدى دا ناعىز سەرپىندى كاسىپكەرلەردى تالاپ ەتەدى» دەپ جازىلعان.
بۇگىندە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندىلىعى ءۇشىن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ، جاستاردىڭ بويىندا كاسىپكەرلىك قابىلەتتى قالىپتاستىرۋ، قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ، جەكە بيزنەسپەن اينالىسۋ ماسەلەلەرى كەڭىنەن كوتەرىلىپ وتىر. «اتامەكەن» ق ر ۇ ك پ باستاماسىمەن الداعى وقۋ جىلىنان ورتا مەكتەپتىڭ 10-11 سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان «ەكونوميكا جانە بيزنەس نەگىزدەرى» ءپانى ەنگىزىلەدى. بۇل ءپاننىڭ باعدارلاماسى بويىنشا گەيميفيكاتسياعا نەگىزدەپ، بيزنەس- كەيستەر ارقىلى تاپسىرما بەرىلىپ، كاسىپكەرلىك نەگىزدەرى وقىتۋ قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار، ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ارنالعان باعدارلامانىڭ اياسىندا «باستاۋ» جوباسى دا جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. اۋدان، اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قاتارىندا جۇمىسسىز جانە ءوزىن- ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتارعا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىن وقىتىپ، بيزنەس- يدەيانى بيزنەس- جوباعا اينالدىرۋعا كومەكتەسىن جوبانىڭ ماقساتى ايقىن، مىندەتى زور. جىل سايىن قارجىلىق ساۋاتى بار، كاسىپ جۇرگىزۋدىڭ قىر- سىرىن مەڭگەرگەن ازاماتتار جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا اتسالىسپاق.
«باستاۋ» جوباسىنا قاتىسۋشىلار ءوز وڭىرلەرىنە سۇرانىسقا يە بولاتىن كاسىپتەن باستاپ، ەل نارىعىن قامتيتىن جوبالارعا دەيىن كىرىپ جاتىر. مىسالى، بۇگىندە پاۆلودار وبلىسىندا «باستاۋدىڭ» بيىلعى العاشقى لەگىندە 42 اۋىل تۇرعىنى ءبىلىم الدى. ونىڭ ىشىندە 35 ادام بيزنەس- جوبالارىن ءساتتى قورعاپ، قارجىلاندىرۋعا دايىندالىپ وتىر. «باستاۋ» بيزنەس- ترەنەرى جاننا راحىمجانوۆانىڭ ايتۋىنشا 3 تىڭداۋشى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ ارقىلى بيزنەستەرىن كەڭەيتپەك، ال 4 ادام كاسىپتە باعىت انىقتادى، ولارعا قارجىلاندىرۋ كوزى قاجەت ەمەس. وسى سياقتى وڭ ناتيجە بيىل دا رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىن ورىن الارى حاق. وعان وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى دالەل. اتاپ ايتقاندا 2017 -جىلى «باستاۋ» بويىنشا 15 مىڭ جۇمىسسىز جانە ءوزىن- ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازامات كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىن وقىدى. 8 مىڭنان استام تىڭداۋشى ءوز بيزنەس جوبالارىن قورعادى. 3314 ادام كاسىپ اشىپ، بيزنەستەرىن كەڭەيتە الدى. 10 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى.
بيىل جوبا اۋقىمى ارتتى: رەسپۋبليكا بويىنشا 150 اۋدان، 41 قالا قامتىلىپ، 30 مىڭ ادام وقىتىلماق. كۇتىلەتىن ناتيجە - 10 مىڭ جاڭا بيزنەس جوبا ازىرلەپ، 30 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ. «اتامەكەن» ق ر ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جۇزەگە اسىراتىن تاعى ءبىر جوبا «بيزنەس - كەڭەسشى» كۋرسى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى - 2020» باعدارلاماسىنىڭ ءتورتىنشى باعىتى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىن وقۋ كۋرسى قانشاما جاننىڭ جەكە كاسىپپەن اينالىسۋىنا جول اشتى. «بيزنەس- كەڭەسشى» كۋرسىنا الماتى وبلىسىنان قاتىسقان اسحات تالعاربايەۆ ەشكىمگە مۇقتاج بولماي، ءوز كاسىبىن اشۋدى قالاعان جانداردىڭ ءبىرى. ونىڭ بۇل ىنتاسىنىڭ ءوز سەبەبى دە بار. اسحات تۋمىسىنان قۇلاعى ەستىمەيدى، 2-توپتاعى مۇگەدەك. كەربۇلاق اۋدانى سارىوزەك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى مەملەكەتتىك گرانت الۋعا ءوتىنىم ءبىلدىردى. ول اياق كيىم تىگۋ جانە جوندەۋ ءىسىن باستاماق نيەتتە كوميسسيا الدىندا جوباسىن ءساتتى قورعادى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى - 2020» باعدارلاماسى اياسىندا 1,5 ميلليون تەڭگە كولەمىندە وتەۋسىز گرانتقا يە بولدى. قاجەتتى جابدىق، ماتەريال مەن شيكىزات جاڭا كاسىپتى باستاۋعا سەپ بولىپ قانا قويماي، ەشكىمگە مۇقتاج بولماۋدىڭ جولىن اشپاق. مۇنداي قۋانىشتى باستامالار رەسپۋبليكانىڭ ءار ايماعىندا بار. جەكە كاسىپ باستاي وتىرىپ، جاڭا جۇمىس ورنىن اشىپ، ءوزىنىڭ دە، وزگەنىڭ دە تابىس تابۋىنا ىقپال ەتەتىن ىنتالى توپ شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ كورسەتكىشىن ارتتىرادى. بۇل كورسەتكىش ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا وڭ سەرپىن بەرمەك.
قارلىعا تەلمان
Massaget.kz
