جازۋشى ومىرىندەگى تىلسىم نەمەسە كەلەسى كەڭىستىكتەن كەلگەن حات
وسى رومان نەگىزىندە تۇسىرىلگەن فيلم ءالى دە كوگىلدىر ەكراننان تۇسپەي، كورەرمەندەردىڭ ۇلكەن سۇرانىسىنا يە. ءبارى ءوز رەتىمەن سەكىلدى. تالانتتى قالامگەر، بەلگىلى تۋىندى، وقىرماندار مەن كورەرمەندەر ىقىلاسى، بۇگىنگە جەتكەن تانىمالدىلىق. دەگەنمەن وسى جەردەن قاز- قاتارىنان تىزىلگەن ادەپكى جەلى ءۇزىلىپ، توسىننان باسقا دۇنيە بۇل بىرىزدىلىكتى ءبىرجولا كىلت وزگەرىسكە ۇشىراتادى. ارينە، جازۋشىلار مەن اقىندار، جالپى قالام ۇستاعان دارىنداردىڭ ءاربىرىنىڭ وزدىگىنشە ەرەكشەلىكتەرى مەن قىزىعۋشىلىقتارى، مىنەزدەرى مەن قىلىقتارى بولاتىندىعى راس. جازۋشى الەمىنىڭ ءوزى بولەك عالام. قيال كەڭىستىگى مەن شىنايى ءومىر ساباقتاسقان تۇستا ساناعا سىيىمسىز جاعدايلاردىڭ ورىن الۋى دا البەتتە مۇمكىن. سونداي ءبىر جايت كۇنى بۇگىنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاعان تىلسىم قۇبىلىستاردىڭ قاتارىندا. جازۋشى ەۆگەني پەتروۆتىڭ ءومىرىنىڭ سوڭىندا وتە جۇمباق ءارى قىزىقتى جايت بولادى. بۇل قۇبىلىس جازۋشى ءومىرى مەن ولىمىنە دە تىكەلەي قاتىستى. جازۋشى ماركا جيناۋعا اۋەستەنگەن. الايدا وزگەلەرگە قاراعاندا پەتروۆتىڭ ماركا جيناۋ بارىسىندا تۋىنداعان تۇسىنىكسىز تاعى ءبىر اۋەستىگى بولعان. ول ءوزىنىڭ حاتقالتالارىن ءومىر بويى جيناعان. ءتۇرلى مەملەكەتكە حات جولداپ، قايتا كەلگەن حاتقالتالارعا جاپسىرىلعان ماركالار ارقىلى ءوز كوللەكتسياسىن تاماشا ەكزەمپليارمەن تولىقتىرىپ وتىرعان.
پەتروۆدىڭ حات جولداۋ ءادىسى تىپتەن قىزىق: جەر بەتىندەگى ءتۇرلى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرىن تاڭداپ، ول مەملەكەتتە جوق قالانى ويدان شىعارعان. قالا، كوشە، مەكەنجاي، ادرەساتتىڭ ەسىمى دە قيالىنىڭ جەمىسى. بىرنەشە ايلار بويى الەمنىڭ ءتورت بۇرىشىن ارالاعان حاتتار «ادرەسات تابىلمادى» دەگەن بەلگى سوعىلىپ، وزىنە قايتا كەلىپ وتىرعان. 1939 - جىلى كوكتەمدە ەۆگەني پەتروۆ جاڭا زەلانديانىڭ ءمورى سوعىلعان حاتقالتا مەن ماركا الۋ ماقساتىندا تاعى دا حات جازۋعا وتىرادى. حايدبەرۆيلل قالاسىندا رايتبيچ كوشەسى № 7 ۇيدە تۇراتىن مەريل يۋدجين ۋيزلي اتتى ادرەساتتى ويدان شىعارىپ، مىنا ءماتىندى جازادى: «قىمباتتىم مەنىڭ، مەريل! سەنىڭ اعاڭ ءپيتتىڭ قايتىس بولعانىنا شىن جۇرەكتەن قايعىرىپ، كوڭىل ايتامىن. بەكەم بول، دوسىم! جانە ساعان كوپتەن بەرى جاۋاپ جازباعانىما كەشىرىم وتىنەمىن. ينگريدتىڭ جاعدايى قالاي؟ قىزىڭنىڭ بەتىنەن ءسۇيىپ قوي، ءوسىپ تە قالعان شىعار. جاۋاپ كۇتەمىن، دوسىڭ ەۆگەني» . اي سوڭىنان اي قۋالاپ، ءومىر جالعاسا بەرەدى. ەۆگەني پەتروۆ بۇل جاعدايدى ۇمىتىپ كەتكەن تۇستا.. . جاز مەزگىلىنىڭ سوڭعى ايىندا كۇتپەگەن جەردەن جاڭا زەلانديادان جاۋاپ كەلەدى. كەرى مەكەنجايدى وقىعان جازۋشى، ناعىز تاڭدانىستى باسىنان وتكەرەدى. حاتقالتادا: «مەريل يۋدجين ۋيزلي، رايتبيچ، 7, حايدبەرۆيلل، جاڭا زەلانديا» دەلىنگەن. حات جولداۋشىنىڭ بار ەكەندىگىن اقيقاتتايتىن پوچتا بولىمشەسىنىڭ موربەلگىسى دە سوعىلعان. بارىنەن قىزىعى. حاتتىڭ ماتىنىندە ەدى: «قىمباتتى ەۆگەني! كوڭىلىڭە راحمەت! پيت اعايىم كۇتپەگەن ۋاقىتتا دۇنيەدەن ءوتتى، بۇكىل وتباسىمىز بۇل اۋىر قايعىنى كوتەرە الماي، جارتى جىل قارا جامىلدىق. سوندىقتان كوپ ۋاقىت ساعان حابارلاسا المادىم. ءبىز ينگريد ەكەۋمىز سەنى دە، سەنىمەن بىرگە وتكىزگەن ءۇش كۇندى دە ۇمىتپادىق. گلوريا راسىندا ءوسىپ قالدى، سەن اكەلگەن رەسەيلىك قونجىقپەن ءالى ويناپ ءجۇر. دوسىڭ مەريل» . مۇنىمەن، تۇسىنىكسىز جاعدايلاردىڭ قاتارى اياقتالمايدى. حات ماتىنىنە قوسا سالىنعان سۋرەتتى العان پەتروۆتىڭ قولدارىن ءدىرىل باسادى. سۋرەتتە بەيتانىس ەركەكپەن قۇشاقتاسا تۇسكەن ءوزىن كورەدى. سۋرەتتەگى كۇندى اڭعارعان جازۋشى جۇرەگىنىڭ قاعىسى ۇدەي تۇسەدى. سۋرەتتىڭ ارتىندا 1938 - جىل، 9 - قازان دەلىنگەن.
جازۋشى عۇمىرىندا جاڭا زەلاندياعا تابان تىرەمەگەن، سۋرەتتەگى ەر ادامدى ەشقاشان كەزىكتىرمەگەن. الايدا، ءبىر جىل بۇرىن، سۋرەتتە كورسەتىلگەن 9 - قازان كۇنى جازۋشى وكپەسىنە قاتتى سۋىق تيگىزىپ، اۋىر جاعدايدا اۋرۋحاناعا تۇسەدى، بىرنەشە كۇن بويى دارىگەرلەر جازۋشىنىڭ ءومىرى ءۇشىن اجالمەن ارپالىسىپ، اۋپىرىمدەپ امان الىپ قالادى. تىلسىم جاعداياتتارعا سەنبەيتىن پەتروۆ جىلدامداتىپ تاعى ءبىر مارتە جاڭا زەلاندياعا حات جولدايدى. تەك جاۋاپ كەلمەيدى - ەۋروپادا سوعىس باستالىپ، پەتروۆ «ينفورمبيۋرونىڭ» اسكەري ءتىلشىسى دەگەن قىزمەتكە بەلسەنە كىرىسىپ كەتەدى. ارىپتەستەرى، وسى ءبىر كەلەڭسىز ءارى قىزىقتى ۋاقيعادان سوڭ ءازىلقوي ەۆگەني پەتروۆ بۇيىعىلانىپ ءبىرتوعا بولىپ كەتكەندىگىن ايتادى، ازىلدەۋدى تىپتەن دوعاردى دەيدى. بۇل جايتتىڭ اقىرى باسقا باعىتتا اياقتالادى. 1942 -جىلى ەۆگەنيي پەتروۆ سيەۆاستوپول قالاسىنان ۇشىپ كەلە جاتقان ۋاقىتىندا، روستوۆ وبلىسىنداعى نەمىستەردىڭ شابۋىلىنان اپاتقا ۇشىرايدى. تىلسىم.. . ۇشاقتىڭ اپاتى تۋرالى حابار رەسمي اقپاراتقا اينالعان كۇنى، جازۋشىنىڭ ۇيىنە جاڭا زەلانديادان جاۋاپ كەلەدى. بۇل حاتتا مەريل سوۆەت وداعىنىڭ جاۋىنگەرلەرىنىڭ قاھارماندىقتارىنا تامسانىپ، پەتروۆتىڭ ومىرىنە الاڭداعانىن جازادى. حاتتا مىناداي جولدار بار: «ەۆگەني، ەسىڭدە مە، ءبىز كولگە شومىلىپ جۇرگەن ۋاقىتتا، مەن سۋعا باتىپ كەتپەيمىن، مەن ۇشاقتا اپاتقا ۇشىراۋىم مۇمكىن دەگەنىڭ؟ ! سەنەن وتىنەرىم - ۇشاقتا ازىراق ۇش مۇمكىن بولسا!» . رەسەيلىك رەجيسسەر الەكسەي نۋجنىي ءوز ستسەناريى بويىنشا وسى ۋاقيعانى سيۋجەتتىك جەلىگە ارقاۋ ەتىپ، 2012 -جىلى باستى ءرولدى امەريكاندىق اكتەر كيەۆين سپەيسي سومداعان قىسقامەتراجدى «كونۆەرت» فيلمىن كورەرمەندەر نازارىنا ۇسىندى. بۇل جاعداياتتىڭ ناقتى ءارى دالەلدى قورىتىندىسى ايقىندالمادى. بىرنەشە سكەپتيكتەر ويدان شىعارىلعان قىزىقتى جايت عانا دەسە، رەسەيلىك بيوگرافتار جوعارىدا ءسوز ەتىلگەن جايتتاردى تىلدەرىنە تيەك ەتىپ، شىندىققا جاناساتىنىن جارىسا ايتادى. راسىندا، بۇل قانداي قۇبىلىس؟ جازۋشى ساناسىنان تىس ورىن العان تىلسىمنىڭ قۇدىرەتى نە؟ قالامگەردىڭ قيال قۋاتى ارقىلى «ويدىڭ ماتەريالدانۋى» ما؟ ساۋال كوپ، جاۋاپ تابۋ قيىن. تەك قالامدى سەرىك ەتكەن دارىندىلاردىڭ تاعدىرى توسىن جايتقا تولى تىلسىم ەكەندىگىن مويىنداعانىمىز ءجون دە شىعار. بۇل وقيعاعا قاتىستى ءتۇرلى پىكىرلەر مەن دايەكتەر كەلتىرىپ، قيالدان تۋعان دۇنيە دەپ ايتىلعانمەن، جازۋشى ءومىرىنىڭ ءبىر تىلسىمى بولىپ قالعانى داۋسىز.
Massaget.kz
