قاسقىرلاردىڭ سانىن رەتكە كەلتىرۋ - تابيعاتتى قورعاۋدىڭ ماڭىزدى شاراسى

 قاسقىر - قاجەتتى جەمتىگى تابىلاتىن جەردىڭ كەز كەلگەن جاعدايىنا بەيىمدەلە بىلەتىن وتە ءتوزىمدى جىرتقىش. ونىڭ جوعارى ينتەللەكتۋالدىق ەرەكشەلىكتەرى «اڭ اۋلاۋدى ۇيىمداستىرۋدا» وڭتايلى شەشىمدەردى تابۋىنا سەپ بولاتىندىعى سونشالىق، «ايداۋشىلارى» ، باعىتتاۋشىلارى جانە ناعىز «تورۋىلى» بار ۇجىمدىق اۋلاۋلار ۇيىمداستىرادى. قاسقىرلاردىڭ ءوزارا قاتىناسى وتە قاتاڭ رەتتەلىپ وتىرادى. ەگەر دە ارالارىندا ءبىر جۇپ ءالسىز بولاتىن بولسا، وندا ول جۇپ بالا تۋۋ سانىن شەكتەيدى. بۇل گەنەتيكالىق قۇرامدى جاقسارتۋ ماقساتىندا جاسالاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.

 بۇل اڭ ءۇي جانۋارلارىنا پارازيتتىك قۇرتتاردى تاسىمالداۋشى جانە قۇتىرىپ كەتۋ اۋىرۋىن جۇقتىرۋشى رەتىندە دە قاۋىپتى. قاسقىرلاردىڭ ادامعا شابۋىلى تۋرالى دەرەكتەردىڭ تالدامالارى دا شابۋىلدى كوبىنەسە قۇتىرعان قاسقىرلار جاسايتىنىن كورسەتەدى. سوڭعى جىلدارى قاسقىر سانى ارتقان جاعدايدا، ولاردى اۋلاۋدى توقتاتۋ مەن تابيعي جەمنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن قاسقىردىڭ قاۋىپتى بولۋى مۇمكىن ەكەندىگى تۋرالى ءبىرقاتار ماتەريالدار جارىق كوردى.

ⅩⅩ عاسىردىڭ ورتا شەنىندە تابيعي قوعامداستىقتار مەن تابيعاتتى قورعاۋدىڭ ەكولوگيالىق نەگىزدەرىن ۇيىمداستىرۋ پرينتسيپتەرى تۋرالى زاماناۋي تۇسىنىكتەردىڭ قالىپتاسۋىنا بايلانىستى قاسقىرعا دەگەن كوزقاراس تۇبەگەيلى وزگەرە باستادى. قاسقىر جابايى تۇياقتىلار سانىنىڭ قالىپتى ءوسىۋىن رەتتەۋشى رەتىندە ماڭىزدى ءرول اتقارۋشى، سوندىقتان دا ونى وبرازدى تۇردە «ورمان سانيتارى» دەپ اتايدى. راسىندا دا، قاسقىرلاردى جاپپاي اتۋدىڭ سوڭى ءىرى تۇياقتىلار سانىنىڭ قارقىندى كوبەيۋىنە اكەلىپ سوعادى. ونىڭ سالدارىنان وسىمدىك الەمى زارداپ شەگەدى. اسىرەسە، جاس اعاشتاردىڭ قۇرۋى كەيبىر اعاش تۇلەرىنىڭ كوبەيۋىنە جانە جىرتقىش اڭدار اراسىنداعى ءبىرقاتار اۋرۋلاردىڭ تاراپ كەتپەۋىنە كەدەرگى كەلتىرەدى.

قاسقىر سانىن رەتتەۋدىڭ نەگىزگى ءىس- شارالارىنىڭ ءبىرى ولاردى جوسپارلى تۇردە اتۋ بولىپ سانالادى. جوسپارلى اتۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى - جىرتقىش اڭداردىڭ سانىن رەتتەۋ جانە بيولوگيالىق تەپە- تەڭدىكتى ساقتاۋ.

 قاسقىرلاردى اتۋ ءىس- شارالارى بارلىق اڭ اۋلاۋ شارۋاشىلىقتارىندا، قاتاڭ قورعالاتىن تابيعات اۋماقتارىندا جانە الماتى وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ جەرلەرىندە جۇرگىزىلەدى. جاس قاسقىرلار ۇشتەن- بەسكە دەيىن، كارىلەرى -  التىدان سەگىزگە دەيىن، كەيدە ون، ال كەيبىرەۋى ون ەكى- ون ۇشكە دەيىن كۇشىكتەۋىنە بايلانىستى قاسقىرلاردى اتۋ جانە اۋلاۋ جىل بويى جۇرگىزىلەدى. سوندىقتان دا ورماننىڭ بۇل سانيتارلارىنىڭ سانىن رەتتەپ وتىرماسا، ولار شارۋا قوجالىقتارى ءۇشىن ۇلكەن قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن. الماتى وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسياسى 2017 -جىلى سانى رەتتەۋدى قاجەت ەتەتىن جانۋارلاردىڭ ءتۇرىن اۋلاۋعا 1550 رۇقسات بەردى. سانى رەتتەۋدى قاجەت ەتەتىن جانۋارلاردىڭ ءتۇرىن اۋلاۋعا رۇقساتتى e-gov پورتالىنان نەمەسە ءوز جەكە ەسق- كىلتىن پايدالانا وتىرىپ ح ق ك و الۋعا بولادى.

 ن. ورمانبەكوۆ، الماتى وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسياسىنىڭ باس مامانى

«ايقىن»