گەرمانيا ءۇشىنشى رەيحتىڭ قىلمىسى ءۇشىن يتالياعا وتەماقى تولەيدى

ناقتىلاي كەتسەك، 1943 - جىلدىڭ قاراشا ايىندا گيتلەردىڭ جەندەتتەرى پەترانسەريدە بەسىكتەگى سابيدەن ەگدە جاستاعى قاريالارعا دەيىن اياۋسىز قىرىپ سالعان ەدى. ارادا 74 جىل وتكەن سوڭ جان تۇرشىگەرلىك وقيعاعا كىنالىلەر تابىلدى.

 1943 -جىلى پەترانسەري قونىسى فاشيستەردىڭ قورعانىس شەبى «گۋستاۆ سىزىعىندا» قالىپ قويادى. نەمىستەردى وداقتاستار وڭتۇستىكتەن ىعىستىرا باستاعاندا، «ءۇشىنشى رەيح» ەشتەڭەگە قاراماستان ءوز ۇستانىمىن ساقتاپ قالۋعا تىرىستى. سول جىلدىڭ 21 - قاراشاسىندا گيتلەردىڭ جەندەتتەرى قورعانىس ايماعىنان كەتۋ بۇيرىعىنا باعىنباعان بەيبىت تۇرعىنداردى جاپپاي اتىپ تاستايدى.

دومەنيكو فرابوتتا، پەترانسەري تۇرعىنى:

- بۇگىندە بۇل جەردە بۇرىن فەرمەرلەردىڭ باسپاناسى بولعان 2-3 كونە قۇرىلىس قانا قالعان. ولار مىنا اينالامىزداعى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن جەر مەن جايىلىمداردىڭ اراسىندا ءومىر ءسۇرىپ كەلگەن. 1943 -جىلى قاراشادا ولىمنەن قاشىپ، ورمانعا پانا ىزدەپ كەلگەن پەترانسەري تۇرعىندارى ءدال وسى جەردە اجال قۇشتى. نەمىستەر ءبارىن جاپپاي اتىپ تاستادى.

 دومەنيكو فرابوتتانىڭ تۋعان جەرى -  پەترانسەري. ول 74 جىل بۇرىنعى جاپپاي ءولىم جازاسى تۋرالى وقيعانى ەستەن شىعارعان ەمەس. سول زۇلماتتا قالاعا جاياۋ كەتىپ ۇلگەرگەندەر عانا امان قالىپتى. ال فاشيستەردىڭ قولىنان 128 ادام، ونىڭ ىشىندە 34 ءسابي اجال قۇشقان. اۋىل ادامدارى ءوز تۋعاندارىن ەسكە الۋ ءۇشىن قازا تاپقانداردىڭ قۇرمەتىنە كىشكەنتاي شىركەۋ سالىپتى.

جاپپاي ولىمگە كىنالىنى تابۋ ءۇشىن پەترانسەري قارايتىن روككارازو كوممۋناسىنىڭ اكىمدىگى گەرمانياعا قارسى سوتقا ارىز بەرەدى. سوت پروتسەسى بىرنەشە جىلعا سوزىلعان سوڭ، تاريحي شەشىم شىقتى. بەيبىت تۇرعىنداردى جاپپاي اتقانى ءۇشىن گەرمانيا مەملەكەتى كىنالى دەپ تابىلدى. قاۋلىعا سايكەس گەرمانيا جازىقسىز ولتىرىلگەندەردىڭ ۇرپاقتارىنا 5 ميلليون ەۋرو جانە وقيعا ورىن العان مەكەننىڭ كوممۋناسىنا 1,5 ميلليون وتەماقى تولەۋى ءتيىس.

 «الايدا روككارازونى قايعىلى جايتتىڭ قارجىلىق جاعى مۇلدەم قىزىقتىرمايدى»، -  دەيدى قالا اكىمى.

 فرانچەسكو دي دوناتو، روككارازو اكىمى:

 - ءبىزدىڭ گەرمانيا ۇكىمەتىنە ۇسىنىسىمىز بار. ول پەترانسەريدەگى بەيبىتشىلىك باعى جاڭا ساياباق قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋعا، قاسىرەت ورىن العان ورمانداعى قۇرىلىستاردى قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىگى بار. وسىلايشا جازىقسىز جاپا شەككەندەردى ەسكە الۋعا حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ نازارىن بۇرا الامىز. ءبىز ءۇشىن بۇل وتە ماڭىزدى! ەگەر ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىز قابىلدانسا، ءبىز بۇل ءىستى جابۋعا دايىنبىز. تاعى دا قايتالاپ ايتامىن، گەرمانيا پەترانسەريدەگى وقيعانى مويىنداۋى كەرەك.

پەترانسەريدەگى تۇرعىنداردى جاپپاي اتىپ تاستاۋ فاشيستەردىڭ يتاليادا جاساعان العاشقى قىلمىسى بولدى. بۇل تەك ولار جاساعان ءتورت ءجۇز قاندى قىرعىننىڭ ءبىرى عانا.

 ناندو دي فلوريو، پەترانسەري تۇرعىنى:

 - مەن 1938 -جىلى تۋدىم، 1943 -جىلى نەبارى بەس جاستا ەدىم. سول ۋاقىتتا ءبىر اجالدان امان قالعانىم ءالى كۇنگە دەيىن كوز الدىمدا. ادامداردىڭ جان جاراسى ءالى جازىلعان جوق. 1943 -جىلعى قاندى قىرعىن ەكى ءجۇز ادامدىق شاعىن اۋىل ءۇشىن تىم اۋقىمدى ەدى.

 بۇگىندە پەترانسەري شاڭعى كۋرورتىنا اينالعان. دەگەنمەن تۇرعىندار جىل سايىن 21 - قاراشادا قازا تاپقانداردى ەسكە الادى.

www.24.kz