ون ءبىر مەملەكەتتى سۋ باسۋى مۇمكىن

سونداعى جازعانى نە دەيسىز عوي وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن زاردابى زور بولارلىق جەر سىلكىنىسى بولىپ، 11 مەملەكەتتى سۋ باسۋى مۇمكىن. ونىڭ ىشىندە ءۇندىستان دا بار. كالاييلدىڭ سوزىنە قاراعاندا، الداعى ۋاقىتتا قىتاي، جاپونيا، نەپال، پاكىستان، يندونەزيا مەن اۋعانستانعا زور قاتەر ءتونىپ تۇر. ءۇندىستاننىڭ پرەمەر-ءمينيسترى نارەندە مودي جازعان حاتىندا ول تابيعات كاتاكليزمىنەن ساقتانۋدىڭ جولدارىن ايتقان.

ەگەر حالىقتى بۇل اپاتتان قۇتقارماساق، ونىڭ قاۋپى زور ەكەنىن ەسكەرتكەن. الايدا، كالايلدىڭ كورىىپكەلدىگى شىندىققا جاناسا ما؟ «جەر سىلكىنىسىنەن پايدا بولعان تسۋنامي ميليونداعان ادامداردىڭ ءومىرىن جالمايدى دەگەن بولجام بەكەرشىلىك. كالاييلگە سەنۋگە بولمايدى» دەۋشىلەر دە تابىلىپ جاتىر. ءبىراق ءۇندىستاننىڭ تۇرعىندارى مۇنداي قاتەردىڭ ورىن الۋ مۇمكىندىگىن جوققا شىعارمايدى.

رەسەيلىك جۇلدىزناماشى پاۆەل گلوبا بولسا، «جىل اياعىنا دەيىن جەر سىلكىنىسىنىڭ سالدارىنان 11 ەل سۋ تۇبىنە كەتەدى» دەگەن بولجامدى جوققا شىعارىپ وتىر. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، بيىلعى جىل تىنىش، مامىراجاي قالىپتا وتەدى، ەڭ قيىن كەزەڭ 2021 -جىلدان باستالاتىن كورىنەدى. وسى جىلى عالامدى اۋىر تابيعات اپاتى كۇتىپ تۇرعانعا ۇقسايدى.

جالپى ءۇندى كورىپكەلى كالاييلدىڭ پرەمەر- مينيسترگە حات جازىپ وتىرعانى بەكەر ەمەس. مۇنداي بولجامدار اراگىدىك بولسا دا ايتىلىپ قالادى. وسىدان ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن امەريكالىق عالىمدار دا ءبىر جورامالدىڭ شەتىن شىعارعان. ولاردىڭ پىكىرىنە قاراعاندا، الداعى 50 جىلدا عالامشاردا كۇرت ءارى قاۋىپتى وزگەرىستەر ورىن الادى.

اتاپ ايتقاندا، ەڭ باستى قاتەر مۇحيت سۋىنان كەلەدى. اۋا راىنىڭ جىلۋىنا، كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى بارلىق كونتينەنتتەگى ونداعان ءىرى قالالار سۋعا كەتەدى. مامانداردىڭ ەسەپتەۋىنە قاراعاندا، مۇحيت سۋلارى جىل سايىن 25 پايىزعا كوبەيىپ، كوتەرىلىپ كەلەدى. ناقتى دالەل كەلتىرسەك، مۇحيت دەڭگەيىنىڭ ءبىر نەمەسە ەكى مەترگە كوتەرىلۋى وتە الەم ءۇشىن اپاتتى جاعداي. مگيمو ۋنيۆەرسيتەتى گەوەكولوگيا لابوراتورياسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ناتاليا ريازانوۆانىڭ پىكىرىنشە، «ەگەر مۇحيت دەڭگەيى بەس مەترگە كوتەرىلسە، پلانەتانىڭ حالقى مەكەندەيتىن ءبىراز بولىگى سۋ استىندا قالادى».

ماماندار بۇل ورايدا «اسىرەسە، ا ق ش- تىڭ شىعىس جاق بولىگى قاۋىپ-قاتەردىڭ استىندا» دەگەن بولجام جاساپ وتىر. سونداي- اق كانادانىڭ سولتۇستىك بولىگى مەن لاتىن امەريكا قۇرلىعىنىڭ جاعالاۋىنداعى ەلدىمەكەندەر جانە ءىرى مەگاپوليستەر دە سۋ استىندا قالادى. حالقىنىڭ باسىم كوپشىلىگى تۇراتىن اۆستراليانىڭ جارتى بولىگى ۇلكەن قاتەر تونەدى. ءبىراق بۇل بولجام قازىر ەمەس، 2050 -جىلدارعا قاراي ورىن الۋى بەك مۇمكىن. سونىمەن قاتار، اپاتتى ايماق رەتىندە ەۋروپانىڭ مۇحيت جاعالاۋىندا قونىستانعان ءبىرقاتار ەلدەر دە اتالىپ وتىر. مامانداردىڭ باعالاۋىنا قاراعاندا، ەگەر تابيعات كاتاكليزمى توسىننان ورىن السا، عالامدىق اپاتتىڭ سالدارىنان 150 ميلليون ادام بوسقىن اتانۋى مۇمكىن ەكەن.

بەرىك بەيسەن ۇلى

«ايقىن» گازەتى