ماسكەۋلىك رەجيسسەر گۇلناز بالپەيىسوۆا: جيناعان تاجىريبەمدى قازاقستانمەن بولىسكىم كەلەدى
«قازاقپارات» ح ا ا تىلشىسىنە بەرگەن ەكسكليۋزيۆتى سۇحباتىندا ەۆگەني ۆاحتانگوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك اكادەميالىق تەاترىنىڭ رەجيسسەرى قازاقستاندىق كورەرمەندەرمەن كەزدەسۋدەن العان اسەرىمەن جانە قازاقستاندىق تەاتردىڭ بولاشاعى تۋرالى ءوز بولجامدارىمەن ءبولىستى.
- استاناداعى سپەكتاكل قويىلىمىنان قانداي اسەر الدىڭىز؟ باستى ويدى كورەرمەنگە جەتكىزە الدىڭىز با؟
- جەتكىزە الدىم دەپ ويلايمىن. شىنىمدى ايتسام، سولتۇستىكتىڭ كورەرمەندەرى وتە قىزىق. ولار ەرەكشە بايىپتى، تىنىش جانە سالقىنقاندى. ال الماتىلىق كورەرمەندەر اناعۇرلىم بەلسەندى، اشىق جانە قىزبا بولىپ كەلەدى. ولار ءوز ەموتسيالارىن جاسىرمايدى، ءبىر جاعىنان سالقىنقاندىلىق تا ماعان ۇنايدى. الماتىدا ءار 5 مينۋت سايىن قول سوعىپ، ساحناداعى وقيعالاردىڭ بارلىعىنا قۋانىپ وتىرسا، مۇنداعى كورەرمەن قول سوعۋعا اسىقپايدى، قويىلىمدى مۇقيات باقىلايدى. ەشقايدا الاڭداماي، بار زەيىنىن ساحناعا اۋدارادى. ارينە، مۇنداي ءىلتيپاتتىڭ قۇنى مەن ءۇشىن قىمبات.
- استاناداعى سپەكتاكل قويىلىمىنا دايىندىق قالاي ءوتتى؟ قانداي كەدەرگىلەرگە تاپ بولدىڭىز؟
- مۇندا 1 كۇن عانا دايىندالدىق، ايتارلىقتاي قيىندىقتار بولعان جوق. «استانا بالەتتە» وتە جاقسى كوماندا بار. دايىندىقتاعى قيىندىقتار ترۋپپانىڭ ءوز ىشىندە بولعان شىعار. ءوز ارامىزدا «ءجۇز جىلدىق سوعىس» ءجۇرىپ جاتتى، ۇزاق ۋاقىت بىرگە جۇرگەندىكتەن شىعار. وتباسىنداعى قارىم- قاتىناس سياقتى، ىدىس- اياق سىلدىرلاماي تۇرمايدى.
- الداعى شىعارماشىلىق جوسپارىڭىزبەن بولىسسەڭىز. جاقىن ارادا قانداي قويىلىمدارمەن قۋانتپاقسىز؟
- ۆاحتانگوۆ تەاترىندا شتەفان سۆەيگتىڭ «لەپورەللاسىن» قويۋىمىز كەرەك. وندا ءتورت رەجيسسەر قاتارىنان جۇمىس ىستەيدى، سەبەبى 4 نوۆەللا مەن 1 سپەكتاكل قويىلادى. ازىرگە «سۆەيگ كەشى» دەپ اتاپ وتىرمىز، ناقتى اتاۋى بەلگىسىز.
- شىعارماشىلىق پروتسەسس جونىندە اڭگىمەلەسسەك. مۇنداي جاس بولا تۇرا، ماسكەۋدىڭ بەدەلدى تەاترىندا رەجيسسەر بولۋ قيىن ەمەس پە؟ تاجىريبەنىڭ ازدىعى سەزىلە مە؟
- مەن ۆاحتانگوۆ تەاترىندا 5 جىل بويى باس كوركەمدىك جەتەكشى ريماس ۆلاديميروۆيچ تۋميناستىڭ اسسيستەنتى بولىپ جۇمىس ىستەدىم. تۋميناس - الەمدىك ارەنا مەن ەۋروپالىق تەاترلارعا بەلگىلى ەسىم. ۆاحتانگوۆ تەاترى - قازىرگى ۋاقىتتا ماسكەۋدەگى ۇزدىك تەاترلاردىڭ ءبىرى. بۇل ياكوۆليەۆ قىزمەت ەتكەن، ەتۋش پەن اكساكوۆا جۇمىس ىستەيتىن ايگىلى ورىن. ەكىنشى كۋرستان باستاپ، ريماس ۆلاديميروۆيچتىڭ جانە وزگە دە تانىمال تەاتر مايتالماندارىنىڭ اسسيستەنتى بولىپ جۇمىس ىستەدىم. سوندىقتان، «تاجىريبەم از» دەگەن سوزبەن كەلىسە المايمىن. ۇزاق ۋاقىت بويى تەاتر ءوندىرىسىنىڭ بارلىق استارىن بىلەتىن «سۇر كاردينال» بولدىم. ارينە، كورەرمەن تەاتر كورىنىستەرى ورىن الاتىن شەڭبەردى عانا كورەدى. ولار قول سوعىپ، جىلاپ-سىقتاپ، ۇيلەرىنە قايتادى. كەز كەلگەن قويىلىمنىڭ ارتىندا بالەت ارتىستەرىنىڭ قانعا بويالعان اياعى سەكىلدى ۇلكەن ەڭبەك جاتادى. ساحنا ارتىنداعى ءومىر - ايتارلىقتاي كۇردەلى جانە الۋان ءتۇرلى. قىزىقتىعى ءوز الدىنا، مەن ءۇشىن تەاتر - تۇتاس ومىرگە اينالدى.
- يدەيا تۋۋى ءۇشىن شىعارماشىلىق ادامدارىنىڭ كۇي تالعايتىنى بەلگىلى. ءسىز ءۇشىن قانداي ورتا ىڭعايلى جانە شىعارماشىلىق پروتسەسس قالاي وتەدى؟
- ءار ونەر ادامى ءۇشىن ءارقالاي بولادى. مەن ءۇشىن شىعارماشىلىق پروتسەسى ادام توزگىسىز ازاپپەن وتەدى. مەنى كۇمان مەن سەنىمسىزدىك قينايدى، ۇنەمى ءبىلىمىمنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن سەزىپ وتىرامىن. قانداي دا ءبىر ماتەريالدى قولعا السام، ول تۋرالى ءبارىن زەرتتەپ شىعۋىم ءتيىس. بۇل سوزبەن ايتىپ جەتكىزە الاتىن ءبىر عانا ەلەمەنت. قالعانىنىڭ بارلىعىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. ايتپاقشى، مەن تەك قانا كلاسسيكامەن اينالىسامىن، سەبەبى ريماس ۆلاديميروۆيچ ايتقانداي، كلاسسيكاعا عانا ارقا سۇيەۋگە بولادى. كلاسسيكا بىزدەن كۇشتىرەك، بىزدەن اقىلدىراق. سول سەبەپتى، زاماناۋي فورماتتارعا بويلاي الماي ءجۇرمىن. كلاسسيكالىق اۆتورلاردان ۇيرەنەرىڭ كوپ، ولارمەن بىرگە قيالدىڭ جەتەگىندە كەتۋگە بولادى. ولار ساعان تۇندە كەلەدى دە، سەنىڭ ءدال وسىلاي ءومىر سۇرگەنىڭدى قالايدى. بۇل پروتسەسس ءار ادامدا ءار ءتۇرلى ءوتۋى مۇمكىن، مەندە وسىلاي وتەدى (كۇلىپ). ءاربىر اۆتور سەنىمەن «سويلەسەدى» ، ۇعىنۋىڭ تيس ەنتسيكلوپەديالاردى ايتادى، ءدال وسى پروتسەسپەن بىرگە ءوزىڭ دە وزگەرىپ كەتەسىڭ.
- قازاقستاندىق اۆتورلار سىزبەن «سويلەسە» مە؟ قازاقستاندىق شىعارمالاردىڭ قايسىسىن قويار ەدىڭىز؟
- مەكتەپتە قازاق ادەبيەتىن ءسۇيىپ وقيتىنمىن. ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەرىن» قويعىم كەلەدى. نەمەسە كالاشنيكوۆتىڭ «قاتىگەز عاسىرىن» («جەستوكيي ۆەك»). قازاق ادەبيەتى قاشاندا ءوزىنىڭ تاريحي شىعارمالارىمەن تانىلعان.
- قازىرگى ۋاقىتتا تەاتر قىزمەتكەرى نەمەسە رەجيسسەرى قانشا تابىس تابا الادى؟
- بۇل سۇراققا ءبىر سوزبەن جاۋاپ بەرە المايمىن. مەنىڭ ءۇش اياقتالماعان جانە ءبىر اياقتالعان ءبىلىمىم بار. بىرىنشىدەن، مەنىڭ ماماندىعىم - سۋرەتشى. ەكىنشىدەن، مەن - اكتريسامىن. ودان بولەك، مەن - تەاتر سىنشىسىمىن جانە رەجيسسەرمىن. ءار وقۋدى تاستاعان سايىن، جاڭا ينستيتۋتقا ءتۇستىم. مەنى ءبىر عانا سۇراق تولعاندىراتىن: وسى جۇمىسپەن ءومىر بويى اينالىسا الامىن با؟ ءسىزدىڭ سۇراعىڭىزعا مەن دە سۇراقپەن جاۋاپ بەرگىم كەلىپ تۇر: ءسىز اقشا تولەنبەيتىن جۇمىسقا بارۋعا دايىنسىز با؟ ال مەن بارامىن. رەجيسسەرلىكتە اقشا ماڭىزدى ەمەس. بىلاي جاۋاپ بەرەيىن: ناعىز كاسىبي ماماندارعا ۇنەمى سۇرانىس بولادى. ەگەر ءوز ءىسىڭىزدىڭ شەبەرى بولساڭىز، اش قالمايسىز. تەاتر ۇنەمى قيىن كۇندەردى باستان كەشىپ كەلەدى. مادەنيەتكە قارايلاسقان ءجون، كومەكتەسكەن ءجون. ەگەر ءبىز ونەردىڭ نە ءۇشىن قاجەت ەكەنىن تۇسىنسەك، ەشقاشان اۋىرماس ەدىك. رۋحاني بايىر ەدىك، رۋحاني تازارار ەدىك.
- ءسىز استانالىق جانە الماتىلىق كورەرمەندەرمەن تانىسىپ ۇلگەردىڭىز. قازاقستاندا تەاتر قانشالىقتى سۇرانىسقا يە؟ ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، قازاقستاندىق تەاتردى قانداي بولاشاق كۇتىپ تۇر؟
- بۇل بولاشاقتىڭ ءوزى بىزگە بايلانىستى بولىپ تۇر. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي، جاقسى ىستەر جاقسى تالعامدى قالىپتاستىراتىندىقتان، تەاترعا قولداۋ كورسەتۋ قاجەت.
- قازاقستانعا كوشىپ كەلىپ، جەرگىلىكتى تەاتردىڭ وركەندەۋىنە اتسالىسقىڭىز كەلمەي مە؟ ءسىزدىڭ تاجىريبەڭىز كوپ قاجەتكە جارار ەدى.
- رەجيسسەر ماماندىعىنىڭ ءوزى تۇراقتى ەمەس. جازدا بۋداپەشتتە سپەكتاكل قويدىم. ول جاققا الماتىدان ۇشىپ بارعان ەدىم. بالا كەزىمدە الەمگە ورتاق ادام بولۋدى ارمانداپ ەدىم، سول ارمانىم ورىندالىپ جاتقان ءتارىزدى. مۇندا جىلىنا ءبىر رەت كەلىپ، سپەكتاكل قويسام دا باقىتتى بولار ەدىم. تۇراقتى نەگىزدە ۆاحتانگوۆ تەاترىندا جۇمىس ىستەيمىن، سەبەبى ماعان تەاتر ءومىرى قايناپ جاتقان ورتا كەرەك. ونداعى تەاتر مەن ۇيىمداستىرۋ دەڭگەيى مۇلدەم باسقاشا، تەاتردىڭ عاجاپ ونەر ەكەنىن ۇعىناسىڭ. قازاقستانعا كەلىپ، جاقسى ناتيجە كورسەتۋىم ءۇشىن، دامىلسىز جۇمىس ىستەۋىم قاجەت. ءدال ءقازىر قازاقستانعا كوشىپ كەلەر بولسام، وسى دەڭگەيىمدە قالىپ قويامىن. جاڭا حالىقارالىق تاجىريبەلەر جيناقتاسام، ەلىمە بەرەرىم دە كوبىرەك بولار ەدى. سامال جەلدى سەزدىڭىز بە؟ .. سامال جەل ءوزى قالاعان كەزدە عانا سايابىرلانادى. ءبىز دە ءدال وسىنداي بولۋىمىز كەرەك. مەن ازىرگە تالىمگەر ەمەسپىن، شاكىرتپىن. وزگەلەر مەنى ۇستاز دەپ اتاعان كۇنى ەلگە كەلىپ، ءوز تاجىريبەممەن بولىسەتىن شىعارمىن.
- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
