كۋۆەيت قازاق ادەبيەتىن اراب تىلىنە اۋدارتۋعا قارجى بولگەلى وتىر - ەلشى الماس ابدرامانوۆ

استانا. قازاقپارات - قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا: «الەم ءبىزدى قارا التىنمەن نەمەسە سىرتقى ساياساتتاعى ءىرى باستامالارىمىزبەن عانا ەمەس، مادەني جەتىستىكتەرىمىزبەن دە تانۋى كەرەك» دەپ اتاپ ءوتىپ، مادەني قازىنامىزدى الەم جۇرتشىلىعىنا تانىستىرۋدىڭ مۇلدەم جاڭا تاسىلدەرىن ويلاستىرۋ كەرەكتىگىن العا تارتقان ەدى.

كۋۆەيت قازاق ادەبيەتىن اراب تىلىنە اۋدارتۋعا قارجى بولگەلى وتىر - ەلشى الماس ابدرامانوۆ

 البەتتە جاھاندانعان الەمدە زاماناۋي قازاق مادەنيەتىن، ادەبيەتىن شەت مەملەكەتتەردە تانىتۋ ءىسى وڭاي ەمەس. بۇعان اۋقىمدى مەملەكەتتىك قولداۋ جاسالىپ، جاۋاپتى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار شەتتەگى ەلشىلىكتەرمەن دە قويان- قولتىق جۇمىس ىستەۋى كەرەك. سوندا عانا قازاق مادەنيەتى حالىقارالىق اۋقىمدا تانىلا باستايتىنى انىق. وسى مەجەلى مىندەتتىڭ ورىندالۋ بارىسى قالاي دەگەن سۇراقپەن قازاقستاننىڭ كۋۆەيتتەگى ەلشىسى الماس ابدرامانوۆ مىرزامەن سۇحباتتاسقان بولاتىنبىز.

- ەلشى مىرزا، ەلباسىنىڭ: «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا قازاق مادەنيەتىن جاھانعا تانىتۋ تۋرالى مىندەتتەر ايتىلعان. كۋۆەيتتەگى قازاقستان ەلشىسى رەتىندە ءسىز قىزمەت ەتىپ جاتقان ەلدە، جالپى اراب الەمىنە قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتى بۇگىنگى كۇنى قالاي تانىستىرىلىپ جاتىر؟

- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى جانات سەيدۋمانوۆ ەكى رەت كۋۆەيتكە كەلىپ، بىرنەشە كەزدەسۋ وتكىزدى. ونىڭ ناتيجەسى دە جامان ەمەس. كۋۆەيتتىكتەر قازاق ادەبيەتىن اۋدارۋ جۇمىستارىنا كومەكتەسۋگە ىقىلاس ءبىلدىرىپ وتىر. ءبىز قازىرگى ۋاقىتتا اعىلشىن تىلىنە اۋدارىلعان بىرنەشە شىعارمالاردى تاپسىردىق. سونىمەن قاتار، ءبىز اراب تىلىنە اۋدارۋعا ۇسىنىلاتىن قازاق ادەبيەتىن، قازاقتىڭ شىعارمالارىن ازىرلەپ جاتىرمىز. كۋۆەيتتىكتەر اۋدارما جۇمىستارىنا قارجى بولۋگە ءازىر وتىر. وسى باعىتتا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر.

- نەگىزىنەن اراب تىلىنە قانداي كوركەم شىعارمالاردى اۋدارتپاقسىزدار؟

- كۋۆەيتتىكتەر ءبىزدىڭ تاريحي شىعارمالارىمىزدى وقىعىسى كەلەدى. مۇنداعى وقىرماندار دا نەگىزىنەن ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ تاريحىن كورسەتەتىن شىعارمالارعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ماسەلەن، ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ شىعارمالارىنا دەگەن سۇرانىس بار. ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن دە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە قازاق تىلىندەگى بىرنەشە شىعارمالار اراب تىلىنە اۋدارىلدى. بۇل ارادا ايتا كەتەرلىگى، مەن اراب تىلىنە اۋدارىلعان شىعارمالاردى وزگە دە اراب مەملەكەتتەرىنە تاراتۋ جاعىنان اسا قيىندىق كورىپ تۇرعانىم جوق. سوندىقتان دا، اراب امىرلىكتەرىندە اراب تىلىنە اۋدارىلعان شىعارمالاردى قايتادان اۋدارتۋدىڭ البەتتە، قاجەتى جوق. جاڭا شىعارمالار بولسا قۇبا قۇپ. «كوشپەندىلەر» اراب تىلىنە اۋدارىلدى.

 - جالپى اراب الەمىنە قازاق مادەنيەتىن تانىستىرۋ شارالارى قالاي جۇزەگە اسىپ جاتىر؟

- كۋۆەيتكە قاتىستى ايتايىن. ءبىزدىڭ، قازاقستاننىڭ كۋۆەيتتەگى ەلشىلىگىنىڭ وسى ەلدە جۇمىس باستاعانىنا بيىل ءۇشىنشى جىل. كۋۆەيتتىكتەر جالپىلاما العاندا قازاقستانعا قاتتى قىزىعىپ وتىر. سوڭعى ۋاقىتتا، رەسمي استانانىڭ سيريا توڭىرەگىندەگى احۋالدى رەتتەۋگە قاتىستى كونفەرەنتسيا وتكىزۋى، ياعني «سيرياعا قاتىستى استانا پروتسەسى» سەكىلدى ساياسي جاعدايلار اراب الەمىندە بەلگىلى ءبىر رەزونانس تۋدىردى. بۇعان قازاقستاننىڭ ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانۋىن دا قوسۋعا بولادى. سونىمەن قاتار، «ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسىنىڭ ءوتۋى دە قازاقستاندى تانىمال ەتە ءتۇستى. ءبىزدىڭ ەلشىلىككە كەلىپ، قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى پروگرەسسيۆتى ەل ەكەنىن، بارىپ كورگىسى كەلەتىنىن ايتۋشىلار كوبەيدى. قازىرگى كۇنى كۋۆەيت پەن قازاقستان اراسىندا تىكەلەي قاتىنايتىن ۇشاق رەيسى جوق. ۆيزا ماسەلەسىندە دە قيىندىقتار بارشىلىق. مەنىڭشە، مۇنىڭ بارلىعى شەشىلەتىن شارۋالار. ەڭ باستىسى كۋۆەيتتىكتەردە ءبىزدىڭ مادەنيەتىمىزدى تانىعىسى كەلەدى، ونداي نيەتتەرى جىل سايىن ارتىپ وتىر.

- دەمەك، كۋۆەيتتىك تۋريستەر ەلىمىزگە كەلە باستايدى دەگەن ءسوز عوي.. .

- ءيا، ونداي ۇدەرىس بولۋى كەرەك. دەگەنمەن، ءبىز كۋۆەيتتىك تۋريستەردى ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتۋ ارقىلى عانا تارتا الامىز. باسقا جولى جوق. جالپى، كۋۆەيتتىكتەر جاھاندى ارالاعاندى، الەم ەلدەرىنە ساياحاتتاعاندى جاقسى كورەدى. دەرەكتەر بويىنشا ەۋروپادان جىلجىمايتىن مۇلىكتەر ساتىپ الۋ جاعىنان دا ولار الدىنا جان سالمايدى. جالپى، پارسى شىعاناعىنداعى حالىقتى الەمنىڭ بەلسەندى جيھانكەزدەرى دەسە بولادى.

 - قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستانعا كەلەمىن دەۋشىلەر قاتارى كوپ پە؟

- وتە كوپ. وكىنىشتىسى، كەيبىر وبەكتيۆتى، سۋبەكتيۆتى سەبەپتەرگە بايلانىستى، سوسىن ۆيزاعا قاتىستى ونداي تۋريستەر اعىنىنا ۋادە بەرە الماي وتىرمىز. ۆيزالىق قاتىناستا قيىندىقتار بار، ءبىراق بۇل باعىتتا جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. الداعى جاقىن ۋاقىتتا، تۋريستەردىڭ لەگىن ارتتىرامىز دەپ ويلايمىن.

- جوعارىدا ءبىر سوزىڭىزدە ولار ءبىزدىڭ تاريحىمىزدى تانىعىسى كەلەدى دەپ ايتتىڭىز. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزگە كەلۋگە تىلەك ءبىلدىرىپ وتىرعاندار ەتنومادەنيەتىمىزگە قىزىعۋشىلىق تانىتا ما؟

 - قازاقتىڭ مادەنيەتى، ءداستۇرى شىندىعىندا الەم حالىقتارى ءۇشىن قىزىقتى. ءبىراق، مەنىڭ پايىمىمشا، نەگىزىنەن كۋۆەيتتىكتەر ءۇشىن ەكولوگيالىق تۋريزم قىزىقتىراق بولار. شىندىعىندا كۋۆەيت ءۇشىن قازاقستاننىڭ كورىكتى ورىندارى اسا تانىمال ەمەس. سەبەبى، الەمنىڭ بۇل تاراپىن ولار كوپ ارالاماعان. ولار ەۋروپامەن وڭتۇستىك ازيامەن جاقسى تانىس. وكىنىشتىسى، ءبىز قازىر ولارعا تولىق مۇمكىندىك بەرە الماي وتىرمىز. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان ول جاقتاعى تەلەارنالاردان ءجيى شىعىپ تۇرامىز، باسىلىمدارعا دا اقپاراتتار بەرىپ تۇرامىز.

- كۋۆەيتتىكتەر قازاق ادەبيەتىن اۋدارۋعا قارجى بولۋگە ءازىر دەپ ايتتىڭىز. بۇل جاقسى باستاما ەكەن، ال ءتارجىما جۇمىستارى قاشان باستالماق؟

- ءبىز ءالى ناقتى جوسپار قۇرمادىق. ولار قاراجات بولۋگە دايىن ەكەندىگىن بىلدىرگەن ەدى. ءبىراق قازاق تىلىنەن اراب تىلىنە اۋداراتىن اۋدارماشىلار جاعى قيىندىق تۋعىزىپ وتىرعان جايى بار. كوركەم ادەبيەتتى كەرەمەت دەڭگەيدە اۋداراتىن جاقسى اۋدارماشىلار تاپشى. ايتسە دە قارجى بار، ۋاعدالاستىق پەن كەلىسىم بار، كۋۆەيتتىكتەردىڭ دە ىنتاسى، سۇرانىسى بار، بۇل - ەڭ باستىسى. جالپى ايتا كەتەيىن، كۋۆەيت بيلىگى ءوز وقىرمانىنىڭ تانىم كوكجيەگىن، رۋحاني دەڭگەيىن كەڭەيتۋ ءۇشىن شەت ەل ادەبيەتتەرىن اۋدارتىپ تۇرادى.

- ولاي بولسا، كورشىلەرىمىزدەن قاي ەلدەردىڭ ادەبيەتتەرى اراب تىلىنە كوپ اۋدارىلعان؟ پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ ىشىندە قاي مەملەكەت بۇل سالادا بەلسەندى؟

- رەسەي. ويتكەنى، رەسەي اراب ەلدەرىمەن ك س ر و كەزىنەن جاقىن ارالاسىپ كەلەدى. ءبىز ءۇشىنشى جىل عانا جۇمىس جاساپ جاتقاندىقتان، قازاقستان كۋۆەيتتى ەندى اشىپ جاتىر دەسەك بولادى. بۇعان دەيىن ەلشىلەر قوسىمشا جۇمىستار جۇرگىزگەن، ءبىراق، قازىرگىدەي بەلسەندى ەمەس. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان مەن كۋۆەيت اراسىندا دوستىق، ارىپتەستىك قاتىناس دامىپ كەلەدى.

- ەلشى مىرزا، ۋاقىت ءبولىپ سۇحباتتاسقانىڭىزعا راحمەت.

 اۆتور: الماس مۇقاش ۇلى