بۇگىن قازاقتىڭ قوس عارىشكەرىنىڭ تۋعان كۇنى - فوتو

قازاقتان شىققان تۇڭعىش عارىشكەر توقتار وڭعارباي ۇلى اۋباكىروۆ 1946 -جىلدىڭ 27 -شىلدەسى كۇنى قاراعاندى وبلىسى قارقارالى اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. ۇشقىش، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى (1988)، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق قاھارمانى (1995)، تەحنيكا عىلىمىنىڭ دوكتورى (1998)، پروفەسسور (1997)، قورقىت اتا اتىنداعى  قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى - توقتار اۋباكىروۆ رەسەي فەدەراتسياسىنداعى ارماۆير جوعارى اسكەري ۇشقىشتار ۋچيليشەسىن (1969)، اۆياتسيا ينستيتۋتىن بىتىرگەن (1979).

ول ەڭبەك جولىن 1962 - 1965 -جىلدارى تەمىرتاۋ قۇيما- مەحانيكا زاۋىتىندا توكار بولىپ باستاعان. ونىڭ ەسىمى قاراعاندى وبلىسىنىڭ «قۇرمەت» كىتابىنا التىن ارىپپەن جازىلعان. 1969 - 1975 -جىلى كەڭەس وداعى اسكەري- اۋە كۇشتەرىنىڭ قيىر شىعىس اسكەري وكرۋگىندە ۇشقىش، زۆەنو كومانديرى، ەسكادريليا كومانديرىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ەتتى. 1975 - 1976 -جىلى ماسكەۋ ۇشقىشتار- سىناقشىلار مەكتەبىن، ماسكەۋ اۆياتسيا ينستيتۋتىن بىتىرگەن (1979).

1976 - 1992 -جىلى ماسكەۋدەگى ا. ميكويان اتىنداعى تاجىريبەلىك كونسترۋكتورلىق بيۋرونىڭ ۇشقىش- سىناقشىسى مىندەتتەرىن اتقاردى. 1988 -جىلى كەڭەس وداعىندا تۇڭعىش رەت اۋەدە ۇشاققا 2 رەت جانارماي قۇيدىرۋ ارقىلى سولتۇستىك پوليۋسكە ۇشۋ ساپارىن ەرلىكپەن ورىندادى. 1989 -جىلى 1-بولىپ، اۆياتاسۋشى كرەيسەردىڭ الاڭقايىنا «ميگ-29ك» رەاكتيۆتى ۇشاعىن ۇلكەن شەبەرلىكپەن ءدال قوندىردى.

سونداي-اق، ول رەاكتيۆتى ۇشاقتىڭ 50 دەن اسا جاڭا ءتۇرىن سىناقتان وتكىزدى. 1990 -جىلى عارىشكەرلەر قۇرامىنا الىندى. 1991 -جىلى 2 -ساۋىردە كەڭەس وداعى عارىشكەرلەر دايارلاۋ ورتالىعىندا عارىشقا ۇشۋ دايىندىعىنا كىرىسىپ، سول جىلى 2 -قازاندا بايقوڭىردان «سويۋز تم-13» كەمەسىمەن عارىشقا ۇشتى.

عارىش كەمەسى جەر توڭىرەگىندەگى «مير» وربيتالىق كەشەنىمەن ءتۇيىستى. وندا ول وزگە عارىشكەرلەرمەن بىرگە بيوتەحنولوگيا، مەتاللۋرگيا، مەديتسينا سالالارى جانە ارال ايماعى بويىنشا عىلىمي- زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە، ارال ۇستىندەگى تۇزدى شاڭ بوراماسىنىڭ پايدا بولۋ پروتسەسى، سول زياندى اەروزولداردىڭ قازاقستان مەن رەسەي ايماقتارىنا تارالۋىنىڭ عارىشتىق سۋرەتتەرى الىندى.

سونداي-اق، قازاقستان اۋماعىنداعى اتموسفەرانى جانە جەر بەتىن زەرتتەۋ، جۇلدىزدى اسپان استروفيزيكا باقىلاۋ جۇمىستارى دا ويداعىداي ءوتتى. 1991 -جىلى 10 -قازاندا جەرگە ورالدى. عارىشتان ورالعان سوڭ قازاقستانداعى عارىشتىق دايارلىعىن زەرتتەۋلەردىڭ نەگىزىن قالاۋعا، وتاندىق قارۋلى كۇشتەردىڭ اسكەري دايارلىعىن جەتىلدىرۋگە، اسكەري- پاتريوتتىق تاربيە جۇمىستارىن جولعا قويۋعا بەلسەنە ارالاستى. 1992 - 1993 -جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ 1-ورىنباسارى، 1993 - 1994 -جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق اەروعارىش اگەنتتىگىنىڭ باس ديرەكتورى - عىلىم جانە جاڭا تەحنولوگيا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى، 1994 - 95 -جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى - قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى بولدى.

1996 -جىلدان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى. 2001 -جىلى №44 -قىزىلوردا سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ماجىلىسىنە دەپۋتات بولىپ سايلاندى.  قىزىلوردا قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. قازاق ك س ر جوعارعى كەڭەسىنىڭ 12 شاقىرىلىم دەپۋتاتى، ق ر جوعارعى كەڭەسىنىڭ 13 شاقىرىم دەپۋتاتى، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ 3- شاقىرىلىم دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان.

سونىمەن قاتار، بۇگىن قازاقتىڭ تاعى ءبىر عارىشكەرى، تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ العاشقى عارىشكەرى ايدىن اقان ۇلى ايىمبەتوۆتىڭ تۋعان كۇنى. ول 1972 -جىلى 27 -شىلدەدە الماتى وبلىسى تالدىقورعان قالاسى وتەناي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. قازاقستان عارىشكەرى، حالىق قاھارمانى. مەكتەپتى التىن مەدالمەن بىتىرگەن ايدىن ايىمبەتوۆ 1993 -جىلى ارماۆيردەگى جوعارعى اسكەري اۆياتسيالىق ۋچيليشەنى «ۇشقىش- يسترەبيتەل» ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن. 1993 -جىلدىڭ مامىرىنان قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قاتارىندا قىزمەت اتقاردى. ۇشقىش- يسترەبيتەل. عارىشكەرلەر وتريادىنا تاڭداۋ الدىندا تالدىقورعان قالاسى ماڭىنداعى اۆيابازادا اۆياتسيالىق بولىمشەنىڭ كومانديرى بولىپ قىزمەت اتقاردى. 2009 -جىلدىڭ جەلتوقسانىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگى ءتوراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى، اگەنتتىك دەپارتمەنتىنىڭ ديرەكتورى. 2011 -جىلدىڭ ناۋرىزىنان سۇلتانعازيەۆ اتىنداعى عارىشتىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىندا عارىشتىق تەحنولوگيالاردى اقپاراتتىق-بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى.

2012 -جىلدىڭ كوكتەمىنەن استانا قالاسىنداعى وقۋشىلار سارايىنداعى جاس عارىشكەرلەر مەكتەبىندە ۇستازدىق ەتەدى. ايدىن ايىمبەتوۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى اسكەري- اۋە قىزمەتىنىڭ پولكوۆنيگى. 1993 -جىلى العاش رەت عارىشكەرلىككە ءوتىنىش بەردى. ەكىنشى مارتە 2001 -جىلدىڭ 5 مامىرىندا قايتا بەردى. 2002 -جىلى رەسەي- قازاقستان مەملەكەتارالىق بىرلەسكەن عارىشقا ۇشۋ كەلىسىمى اياسىندا ماسكەۋ قالاسىندا مەديتسينالىق كوميسسيادان ءوتتى.



2002 -جىلدىڭ 9 -قاراشاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى جانىنداعى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا ماجىلىسىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى عارىشكەرلەرى وتريادىنا كىرگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسالىندى. 2012 -جىلدىڭ 12 -قازان كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ №1304 -قاۋلىسى نەگىزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عارىشكەرى دارەجەسى بەرىلدى. ول 2015 -جىلى 2 -قىركۇيەكتە 2-بورتينجەنەر رەتىندە «سويۋز ت م ا-18م» كەمەسىندە ەپ-18 ساياحاتى اياسىندا بايقوڭىر عارىش ستانتسياسىنان حالىقارالىق عارىش ستانسياسىنا اتتاندى.

ايدىن ايىمبەتوۆ عارىشتا ون كۇن بولىپ، ماڭىزدى زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەن بولاتىن. حالىقارالىق عارىش ستانتسياسىنان ورالعان ايىمبەتوۆتى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ءوزى كۇتىپ الدى. عارىش كەڭىستىگىن يگەرۋگە سىڭىرگەن اسا زور ەڭبەگى، عارىشقا ۇشۋ كەزىندە كورسەتكەن باتىرلىعى مەن ەرلىگى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عارىشكەرى ايدىن اقان ۇلى ايىمبەتوۆكە 2015 -جىلدىڭ 14 -قازانىندا «حالىق قاھارمانى» اتاعى، سول جىلى «التىن جۇلدىز» ايرىقشا ەرەكشەلىك بەلگىسى، «وتان» وردەنى بەرىلدى.

اۆتور: الماس مۇقاش ۇلى