ورالماندارعا قانداي جەڭىلدىكتەر جاسالادى؟
استانا. قازاقپارات - ەلوردادا ق ر ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە- ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆتىڭ توراعالىعىمەن دۇنيەجۇزى قازاقتارى قۇرىلتايىنىڭ دەلەگاتتارى قاتىسقان دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى.
شارا كۋلۋارىندا ۆيتسە- مينيستر Baq.kz تىلشىسىنە سۇقبات بەرىپ، 5 ميلليونعا جۋىق قازاقتىڭ شەتەلدە تۇرىپ جاتقانىن ايتتى. نۇرىمبەتوۆ قازىرگى تاڭدا وتانىنا ورالعان قانداستارعا بارىنشا جاعداي جاسالۋدا جانە العا قويىلعان جوسپارلار دا كوپ دەيدى.
«قازاقستان - ەگەمەندىگىن العالى بەرى ەتنيكالىق كوشى- قونعا، ياعني ءبىزدىڭ سىرتتا جۇرگەن قانداستارىمىزعا، تاريحي وتانىنا ورالامىن دەگەن باۋىرلارىمىزعا كومەك كورسەتۋ، جاعداي جاساۋ ساياساتىن جۇرگىزىپ وتىرعان ساناۋلى ەلدەردىڭ ءبىرى. ەگەمەندىگىمىزدى العالى بەرى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە 284 جانۇيا، ياعني 1 ميلليوننان استام قانداسىمىز قونىستانعان. بۇگىنگى كۇنى وتانىنا ورالامىن دەگەن ازاماتتىڭ نەگىزگى ماقساتى - قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولۋ. سوندىقتان، ءبىزدىڭ قولدانىستاعى زاڭناما بويىنشا ازاماتتىقتى الۋعا بارىنشا جەڭىلدىك قاراستىرىلعان. اتاپ ايتساق، قازاقستانعا ورالعان باۋىرلارىمىزدىڭ قونىستانعان وڭىرىنە قاراماستان وعان 5 كۇننىڭ ىشىندە «ورالمان» مارتەبەسى بەرىلەدى. «ورالمان» مارتەبەسى ازاماتتىقتى العانعا دەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىمەن بارلىق سالادا تەڭ قۇقىققا يە بولۋ ءۇشىن بەرىلەدى. ال ودان كەيىن تۇراقتى تۇرۋعا رۇقساتتى جەڭىلدەتىلگەن تۇردە 3 اي ىشىندە الۋعا بولادى. جانە ونى الۋ ءۇشىن باسقا شەتەلدىكتەر سياقتى تولەم قابىلەتتىلىگىن راستاۋدىڭ قاجەتى جوق. ءبىزدىڭ ەلگە كىرگەن ۆيزانىڭ تۇرىنە قاراماستان وعان تۇراقتى تۇرۋ رۇقساتى بەرىلەدى. وسى رۇقساتتى العاننان كەيىن جەڭىلدەتىلگەن تۇردە 3 ايدىڭ ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن الۋ مۇمكىندىگى تۋىندايدى. سوندىقتان، كەلىپ جاتقان قانداس باۋىرلارىمىزدىڭ قۇجاتتارى بارلىعى تۇگەل بولىپ، راسىمدەر ۋاقىتىندا جاسالسا، ولارعا 6 ايدىڭ ىشىندە قازاقستان ازاماتتىعىن الۋىنا بولادى» ، - دەدى نۇرىمبەتوۆ.
ۆيتسە- مينيستر تىلشىنىڭ «ورالماندار ءۇشىن ازاماتتىقتى الۋ قيىنداپتى» دەگەن پىكىرىنە جاۋاپ قاتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، كەيبىر ماسەلەلەردىڭ شيكى تۇستارى بار.
«ءبىزدىڭ زاڭناما بويىنشا تالابىمىز بار. ول - قازاقستانعا تۇراقتى تۇرۋعا كەلگەن كەز كەلگەن شەتەلدىك ازاماتتان سوتتىلىعى تۋرالى انىقتامانىڭ سۇرالۋى. بۇل ارينە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ماسەلەلەر. باسقا ەلدەردە پروبلەما جوق، ءبىراق قىتايدا كەيبىر جاعداي تۋىندايدى. ءتيىستى ورگاندار ونداي انىقتامانى بەرەدى. ءبىراق، سونى الۋدىڭ ازداپ قيىندىقتارى بار. ونىڭ ۇستىنە كەيىنگى كەزدە قانداستارىمىزدىڭ كوبى ەلىمىزگە ءوز ەركىمەن كەلەدى، ال كەيىننەن انىقتاما كەرەك ەكەنىن ءبىلىپ، قىتايدان الىپ كەلۋگە ءماجبۇر بولادى. ءبىز بۇل ماسەلەنى شەشۋىمىز قاجەت. بۇل جەردە، كەشە ەلباسى دا ايتتى، ءبىزدىڭ سىرتتاعى ەلشىلىكتەر ۇلكەن جۇمىس جاساۋ كەرەك. قازىرگى قولدانىستاعى زاڭدا بىزدە سايكەس نورمالار بار. ياعني، قانداستارىمىزعا ءوز ەركىمەن كەلۋگە بولادى، بىراق الدىن الا سول جاقتاعى ەلشىلىككە ءوتىنىش تاپسىرعان ءجون. ەڭ ىڭعايلىسى سول. سول كەزدە ءوتىنىشتىڭ قۇجاتتارى بىزگە جولدانىپ، ءبىز وسى جەردە بۇكىل ماسەلەسىن شەشىپ، «قانداي سۋبسيديا بەرەمىز، قاي جەرگە قونىستاندىرۋعا مۇمكىندىگىمىز بار، باسقا دا جەڭىلدىكتەر بەرەمىز بە؟ » دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ تاۋىپ، قۇجاتتاردىڭ تولىقتىعىن تەكسەرىپ، بارلىعى دۇرىس دەگەن كەزدە عانا شاقىرۋ جاسايمىز. قانداستارىمىز وسىلايشا كەلىپ جاتسا، ەشقانداي پروبلەما بولماۋشى ەدى» ، - دەيدى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ.
مينيسترلىك وكىلى ەلىمىزدە ورالماندارعا جان- جاقتى كومەك كورسەتىلەتىنىن دە جەتكىزدى. دەگەنمەن، ول قانداستارىمىزدىڭ ەلىمىزدەگى ەڭبەك رەسۋرستارى تاپشى، حالىقتىڭ سانى از وڭىرلەرگە بارعانى ءجون دەيدى. وسى سەبەپتەن ۇكىمەت ورالمانداردىڭ قونىستانۋ وڭىرلەرىن دە زاڭ بويىنشا بەلگىلەگەن. ۆيتسە- مينيستردىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاننىڭ 7 وبلىسى قانداستارىمىزدى قابىلداۋ ءوڭىرى بولىپ بەلگىلەنگەن. ەگەر ولار بەلگىلەنگەن وڭىرلەرگە بارسا، ولارعا كوشى-قون شىعىندارىن وتەيتىن سۋبسيديا بەرىلىپ، 1 جىلعا دەيىن پاتەر نە ءۇي جالداۋعا قارجىلاي كومەك كورسەتىلەدى ەكەن.
«ارينە، قازىر تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى قيىنداۋ. سەبەبى، ەلىمىزدە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدە ەلىمىزدەگى بارلىق ازاماتتار تەڭ قۇقىققا يە بولۋى كەرەك. سوندىقتان، ءبىز ۇكىمەتكە وسى ماسەلەنى قاراپ، قوسىمشا جاڭا ۇسىنىستاردى ازىرلەپ جاتىرمىز. مىسالى، بىرىنشىدەن، اۋىلدى جەردە 12 اي بويى تولەنەتىن قاراجاتتىڭ كولەمىنە باعاسىنا ساي ءۇي ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى بار ەكەن. سول سەبەپتەن 12 اي بويى تولەنەتىن جاردەماقىنى ءبىر مەزگىلدە بەرۋ تەتىگىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. ەكىنشىدەن، «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» نەسيەلەرىن بەرۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن تۇرلەرىن، تەتىكتەرىن قاراستىرۋدامىز. سونداي- اق، اۋىلدى جەرگە بارسا، ءۇي ساتىپ الۋعا 2 ميلليون تەڭگەدەن استام تەگىن، قايتارىلمايتىن سۋبسيديا بەرسەك پە دەيمىز. ەگەر ول قالادا بولسا، سول سۋسيديانى بەرىپ، العاشقى سالىم رەتىندە نەسيە الۋعا پايدالانسا دەگەن وي بار. ودان كەيىن، كاسىپكەرلىكپەن اينالىسامىن دەگەندەرگە جۇمىسپەن قامتۋ جانە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسى اياسىندا جەڭىلدەتىلگەن شاعىن نەسيەلەر بەرۋ جاعى تاعى بار. سونداي- اق، ىشكى كوشىپ- قونۋشىلارعا كاسىپكەرلىكتىڭ نەگىزدەرىن «بيزنەس باستاۋ» باعدارلاماسى ارقىلى وقىتىپ، ونى ءساتتى اياقتاعاندارعا 5 ميلليون تەڭگەگە دەيىن قايتارىلمايتىن گرانت بەرسەك پە دەگەن جوسپار بار. دەگەنمەن، بۇل ءالى جوبا تۇرىندە تۇر» ، - دەيدى ۆيتسە- مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا، ەلگە ورالعان قانداستارعا جەر تەلىمدەرىن بەرۋ دە كوزدەلىپ وتىر. بۇل ماسەلە قاراستىرىلىپ جاتىر. نۇرىمبەتوۆتىڭ مالىمەتىنشە، قازىر زاڭ بويىنشا جەر تەلىمدەرى كونكۋرس ارقىلى عانا بەرىلەدى. كوشىپ- قونۋشىلارعا، ولاردىڭ ىشىندە ورالماندارعا جەر تەلىمدەرىن باقشا ءوسىرۋ، كوممەرتسيالىق ماقساتتا الۋ نەمەسە ۇلكەن ەگىستىك جەرلەردى كونكۋرسسىز بەرۋ تەتىگى قاراستىرىلۋدا.
«نەگىزىنەن، ازاماتتىقتى جەڭىلدەتىلگەن تۇردە الۋ جانە باسقا دا جەڭىلدىكتەر قولدانىستاعى دۇنيە، ولاردى ءبىز زاڭ جۇزىندە 2015 -جىلعى قاراشادا ەنگىزگەنبىز. ال ەندى تەگىن گرانتتار بەرۋ، «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» ارقىلى باسپانا ماسەلەسىن شەشۋ سياقتى ۇسىنىستاردى بىز جاڭادان ازىرلەپ، قاراپ جاتىرمىز. جوسپارىمىز بويىنشا، ەگەر ءبىز جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن زاڭداعى قاجەتتى نورمالارعا وزگەرىستەر ەنگىزىپ ۇلگەرسەك، 2018 -جىلدان باستاپ ولاردى ىسكە اسىرۋعا كىرىسەمىز» ، - دەپ تۇيىندەدى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە- ءمينيسترى.