مۇحتارحان دىلدابەكوۆ: اۋىر سالماقتا تاربيەلەپ شىعۋعا بولاتىن بوكسشى ىزدەپ ءجۇرمىن

شىمكەنت. قازاقپارات - سيدنەي وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى مۇحتارحان دىلدابەكوۆ سپورتتىق مانسابىنا نۇكتە قويسا دا، سپورت سالاسىنان الىستاپ كەتكەن جوق - ول بۋىنى ەندى قاتايىپ كەلە جاتقان بالالاردى جاتتىقتىرىپ ءجۇر.

م. دىلدابەكوۆ كوپ جىلدان بەرى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق بوكستان وليمپيادا رەزەرۆىن دايىندايتىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقارۋدا.

وسى جىلدار ارالىعىندا تالاي ورەندى تاربيەلەپ، بايگەگە قوستى، دەپ حابارلايدى «قازاقپارات» ح ا ا ءتىلشىسى.

مۇحتارحان قابىلانبەك ۇلى بوكسقا كەش كەلدى. سوعان قاراماستان تالاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. بالا كۇنىندە قازاقتىڭ ۇلتتىق ويىنى كوكپاردى جانىنا سەرىك ەتىپ، بىلەكتى ءارى جۇرەكتى جىگىت بولىپ قالىپتاستى. رينگتە قارسىلاستارىن قارا كۇشپەن قۇلاشتاپ ۇرعاندا، ەسەڭگىرەتىپ جىبەرەتىن. وعان شەتەلدىك تالاي ماماندار تاڭداي قاقتى. قارسىلاستارى تايساقتادى. تانىمال سپورتشىنىڭ ءومىرى مەن بۇگىنگى جەتىستىكتەرىن ءبىلۋ ءۇشىن ونى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.  

- مۇحتارحان قابىلانبەك ۇلى، ەڭ الدىمەن بوكسقا قالاي كەلگەنىڭىزدى ايتىپ بەرىڭىزشى؟

- بوكسقا كەلۋىم قىزىق بولدى. بالا كەزىمدە اتتىڭ قۇلاعىندا ويناپ ءوستىم. كوكپارعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىم ەرەكشە ەدى. بار ارمانىمدى كوكپارمەن بايلانىستىرىپ جۇرگەن بولاتىنمىن. ءبىراق، تەز ارادا ءبارى وزگەرىپ شىعا كەلدى. ءبىر كۇنى ەرحان دەگەن ەكىنشى اعام «قىدىرتامىن» دەپ مەنى قالاعا اكەلدى. قىدىردىق، قالانى جاقسىلاپ ارالادىق، كوردىك. ارادا ءبىر اپتاداي ۋاقىت ءوتتى. الايدا اعام قايتۋعا اسىقپادى. مەن بولسام اۋىلعا كەتكىم كەلىپ ءجۇردى. ايتەۋىر، كەتۋگە دايىندالدىم. ولار بولسا مەنى جىبەرگىسى جوق.

ولار دەگەنىم، ەكىنشى اعامنىڭ قاسىنا قالاعا كەلگەن سوڭ ءۇشىنشى اعام - تەمىرحان دا قوسىلعان ەدى. سول اعام مەنەن قاي سپورتقا قىزىعاتىنىمدى سۇراي باستادى. مەن بارىنە «جوق» دەيمىن. قالادان تىنىسىم تارىلىپ بارادى. اۋىلدا اتقا ءمىنىپ، قيقۋ سالىپ، ارى دا، بەرى دە الاڭسىز شاۋىپ جۇرگەن جىگىت ەمەسپىز بە؟! قالادا قۇددى ءبىر تۇساۋلانىپ قالعانداي كۇي كەشتىم. الايدا، اعالارىم رايلارىنان قايتار ەمەس.

سونىمەن نە كەرەك، ويلانىپ وتىرىپ بالالىق كەزدە ءبىر-ەكى قاتارلاستارىمدى ۇرعانىمدى ەسىمە ءتۇسىرىپ، «بوكسقا بارامىن» دەدىم (كۇلىپ). ءسويتىپ، 19 جاسىمدا بوكس تابالدىرىعىن اتتادىم. كەيىننەن بىلسەم، مەنىڭ سپورتقا بارۋىمدى ۇيدەگىلەر ويلاستىرىپ، الدىن الا شەشىپ قويعان ەكەن. ارينە، باستاپقى كەزدە بوكس مەكتەبىنە ۇيرەنۋ وڭايعا سوقپادى. سەبەبى، بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر جولىنان وتپەگەنىم بار. بۇل دەگەنىڭىز باستاۋىشتى وقىماي، بىردەن جوعارى سىنىپقا كەلگەنمەن بىردەي عوي. راس، قارا كۇشىم تاسقىنىپ تۇردى. ءبىراق، كۇش بولسا - ۇرا بەر، دەگەن قاعيدا جوق.

بوكستىڭ ءوز الىپپەسى بار ەكەن. وسى جولدان مەنى باپكەرىم نۇرعالي سافيۋللين ىجداعاتپەن وتكىزە ءبىلدى. ماعان ۇلكەن سەنىم ارتتى. باپكەرىمنىڭ سەنىمىنە سەلكەۋ تۇسىرمەي، بەس اي ىشىندە وبلىس چەمپيونى اتاندىم. ءسويتىپ، جاستار اراسىنداعى ك س ر و چەمپيونى سەرىك ومىربەكوۆتىڭ وزىنە قارسىلاس بولىپ شىعا كەلدىم. وسى بوكسشىمەن جۇدىرىقتاسىپ ءجۇرىپ، تاجىريبە جينادىم. بوكسقا كەش كەلسەم دە، باعىم جاندى.

- ءسىز تۋرالى اڭگىمە قوزعالعاندا، سيدنەي وليمپياداسىن اينالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. وليمپياداعا قاتىسۋىڭىز تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟

- سيدنەي وليمپياداسىنا بارار تۇستا قارسىلاستارىمنىڭ قارىمىن بايقاۋ ءۇشىن بارىمەن بوكستاسىپ كوردىم. نۇرعالي اعاي ەكەۋمىز جارتى جىل بويى بىرگە جۇمىس ىستەدىك. ارتىق تۇستارىن بايقاپ، كەمشىلىكتەرىن ىزدەدىك. ءبىراق، اعىلشىندىق ەدلي حارريسوندى ەسكەرمەپپىز. ونى وليمپياداعا قاتىسادى دەپ ويلامادىق. نەگىزىندە سيدنەي وليمپياداسىنا ليسەنزيا الۋدىڭ ءوزى وڭايعا سوقپادى.

ال وليمپيادا كەزىندە شيرەك فينالدا كۋبالىق قابىلان رۋبالكابا الدىمنان شىقتى. ءبارى مەن ءۇشىن بۇل وليمپيادا وسى جەردەن اياقتالعانىن ايتىپ جاتتى. ولاي دەيتىن سەبەپتەرى دە بار ەدى. ويتكەنى، وعان دەيىن رۋبالكابادان ەكى رەت جەڭىلگەن بولاتىنمىن. ونىڭ ۇستىنە، العاشقى اينالىمدا ول قارسىلاسىن ەدەنگە سۇلاتىپ ءتۇسىردى. ونى رينگتەن كوتەرىپ اكەتۋگە ءماجبۇر بولدى.

ءبىراق، مەن ءوزىمدى ىشتەي بەرىك ۇستادىم. رۋبالكابانىڭ سوققىسىنان تايساقتاسام دا، وزىنەن قايمىققان جوقپىن. ناتيجەسىندە ازۋلى قارسىلاسىمدى سان سوقتىردىم. جارتىلاي فينالدا وزبەستاندىق رۋستام سايدوۆپەن كەزدەستىم. ول دا وتە تاجىريبەلى بوكسشى. وعان دا كوپ كۇش جۇمسادىم. شارشاڭقىراپ قالدىم. سودان بولار اقتىق سىندا اعىلشىندىق حارريسونعا ەسە جىبەرىپ قويدىم. كىم بىلەدى، مۇمكىن ونىمەن الدىندا بوكستاسىپ كورگەنىمدە، فينالدا جەڭەر مە ەدىم. - اينالدىرعان بەس جىلدىڭ ىشىندە وليمپيادانىڭ «كۇمىسىن» ەنشىلەدىڭىز. مۇنداي جەتىستىككە جەتۋىڭىزدىڭ سىرى نەدە؟

- ەڭ اۋەلى، اللانىڭ ارقاسى. ودان كەيىن اتا-انام، باۋىرلارىم جانە باپكەرلەرىمدى العا تارتار ەدىم. ياعني، جەتىستىكتەرگە تەك ءوزىمنىڭ كۇشىممەن جەتكەن جوقپىن. بۇل جەردە كوپ ادامنىڭ ەڭبەگى بار. مەن ولاردىڭ ەشقايسىسىن ۇمىتقانىم جوق. ءبارى جۇرەگىمنىڭ تۇبىندە ساقتاۋلى تۇر. وسى رەتتە قانداي دا ءبىر ناتيجەگە قول جەتكىزۋ - ءار سپورتشىنىڭ وزىنە بايلانىستى دەر ەدىم.

ماسەلەن، بوكس مەكتەبىنە العاش قاتىسىپ جۇرگەن كەزىمدە ونى تاستاپ كەتپەكشى دە بولعانمىن. «مەن نە ءۇشىن ءجۇرمىن، وسى جاساپ جاتقانىمنىڭ بەرەرى بار ما؟» دەيتىنمىن. ءوز- وزىمە سۇراق قويا باستادىم. سۇراق قويۋمەن قاتار، ۋاقىت وتە كەلە وزىمنەن ەسەپ الۋدى دا ۇيرەندىم. ءسويتىپ، قاسىمداعىلاردان ەكى-ءۇش ەسە ارتىق جاتتىعۋ جاساۋعا كوشتىم. سەنىمىم مەنى الداعان جوق. بارلىق باقىتتىڭ كىلتى ەڭبەكتە جاتىر ەكەن.

- بوكسقا كەش كەلىپ ءبىرشاما ناتيجەگە قول جەتكىزدىڭىز. ەرتە كەلگەنىمدە بۇدان دا بيىك بەلەستەردى باعىندىرار ەدىم دەگەن ويدا بولدىڭىز با؟

- جوق، مۇلدەم وكىنبەيمىن.

- باپكەرىڭىز نۇرعالي سافيۋللين ءسىزدى قالاي جىگەرلەندىرۋشى ەدى؟

- ول كىسى مەنى كوكپار تارتىپ جۇرگەندەي تاربيەلەيتىن. كوكپارداعى ادىستەردى ايتىپ ايعايلاپ جاتاتىن. رينگ تۇبىندە دە وسىلاي ايعايلاپ جاتقانىن تالاي ەستىدىك. ارينە، باپكەر ءۇشىن وڭاي ەمەس. سودان بولار باپكەرىم مەنى رينگ تورىنە كوكپارعا سالعان شاباندوز سياقتى جىبەرەتىن. جەتىستىككە جەتۋ جولىندا قولىنان كەلگەنىن ءبارىن جاسادى. مەن ول كىسىنى قاتتى قۇرمەتتەيمىن.

- كاسىپقوي بوكسقا بارۋعا مۇمكىندىگىڭىز بار ەدى. ءوزىڭىزدى نەگە سىناپ كورمەدىڭىز؟

- ماعان كانادا، ا ق ش تاعى باسقا ەلدەردەن ۇسىنىس كوپ ءتۇستى. ءتىپتى، كەلىسىمشارت جاساسىپ قويىپ، رايىمنان قايتتىم. قايتتىم ەمەس، قايتاردى دەسەم دە بولادى. اتا-انام ءۇزىلدى- كەسىلدى قارسى بولدى. ال مەن ول كىسىلەردىڭ سوزىنەن اتتاپ كورگەن جان ەمەسپىن. بارىنە بىردەن نۇكتە قويدىم.

- سپورت مەكتەبىنە باسشىلىققا كەلگەنىڭىزگە دە ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. قانداي جەتىستىكتەرگە جەتتىڭىز؟ اۋىل بوكسىنا قانشالىقتى كوڭىل ءبولىپ وتىرسىزدار؟

- سپورت مەكتەبىمىزدە تالاي ورەندەر قاناتتارىن قاتايتىپ جاتىر. ءبىرىنشى باسپالداقتى ءبىز باستىرامىز عوي. سوندىقتان جاۋاپكەرشىلىك جوعارى. كەلگەن بالامەن جاقسى جۇمىس ىستەپ، ونىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرا ءتۇسۋ قاجەت. سولاردىڭ ناتيجەسى بولار، جەتكەن جەتىستىكتەر دە جوق ەمەس.

ماسەلەن، تانىمال بوكسشىلار زاكير سافيۋللين مەن نۇرعازى ءجۇسىپوۆ ءبىزدىڭ مەكتەپتەن تۇلەپ ۇشتى. ودان بولەك، بولگاريادا وتكەن جاستار اراسىندا الەم چەمپيوناتىنداعى شالقار ايقىنبايدىڭ «التىنىن»، سۇلتان زاۋىربەكتىڭ «كۇمىسىن» ايتۋعا بولادى. نەگىزىندە بىزدە ۇلداردان گورى قىزداردىڭ ناتيجەسى جاقسى بولىپ كەلە جاتقان سياقتى.

اتاپ ايتساق، ءبىزدىڭ مەكتەپتىڭ تۇلەگى جاينا شەكەربەكوۆانىڭ ءوزى نە تۇرادى! ودان كۇتەرىمىز كوپ. جاينانىڭ جولىن قۋىپ كەلە جاتقان سيەۆارا ءتاجىقۇلوۆا، ليۋبوۆ حاسيەۆا، مادينا نۇرشايەۆا سىندى قىزدارىمىز بار. ال اۋىل سپورتى جايلى ايتار بولسام، بارلىق اۋدانداردا بوكستىڭ قانات جايۋىنا ىقپال ەتۋدەمىز. كەلەشەكتەن ءۇمىت كۇتەتىن بولساق، اۋىل سپورتىن دامىتۋىمىز كەرەك. بالا كۇنىمدە ءبىر دوڭەسكە شىعىپ الىپ، كوپ نارسەنى ارمانداۋشى ەدىم. مەن سياقتى اۋىلدا ويعا شومىپ جۇرگەن بالالار كوپ دەپ ويلايمىن. سولاردىڭ ءوز ارماندارىنا قول جەتكىزۋىنە جول اشقىم كەلەدى.

- ءوزىڭىز تاربيەلەپ وتىرعان بوكسشىلارىڭىزدىڭ اراسىندا بەكزات ساتتارحانوۆتىڭ جەتىستىگىن قايتالايتىن شاكىرتتەرىڭىز بار ما؟

- قاي سپورت ءتۇرى بولماسىن، ءار سپورتشى بالا كەزىندە بىرەۋگە ەلىكتەپ كەلەدى. ماسەلەن، مەنىڭ شاكىرتتەرىمنىڭ كوبىسى «بەكزات اعامىزداي بولامىز» دەيدى. كوكەيلەرىندە بالا ارماندارى سايراپ تۇر. سول سەبەپتى ارالارىندا بەكزاتتىڭ جەتىستىگىن قايتالايتىندارى جۇرگەن دە شىعار. ءبارى الداعى كۇندەردىڭ ەنشىسىندە عوي. مىنا شاكىرتىم بەكزات باعىندىرعان بەلەستى باعىندىرادى دەپ كەسىپ ايتا المايمىن.

ويتكەنى، ءتۇرلى جاعدايلار بولۋى مۇمكىن. بوكستى جارتى جولدان تاستاپ كەتەتىندەر دە بار. بىرەۋىنىڭ دەنساۋلىعى سىر بەرسە، بىرەۋىنىڭ شىدامدىلىعى سىر بەرىپ جاتادى...

- بۇگىنگى قازاق بوكسىنا تولىقتاي كوڭىلىڭىز تولا ما؟

- ارينە. ءبىز جاۋىنگەر، ەر جۇرەكتى حالىقتىڭ ۇرپاعىمىز. جەكپە-جەكتە قارسىلاستىڭ اياعىن اسپاننان كەلتىرۋ - بويىمىزعا اتا- بابامىزدان سىڭگەن قاسيەت.

- ىزىڭىزدەن كەلە جاتقان جاس سپورتشىلارعا قانداي اقىل ايتار ەدىڭىز؟

- كوپ ەڭبەكتەنۋ قاجەت. توگىلگەن تەر زايا كەتپەيدى. بۇعان انىق كوزىم جەتتى. ودان بولەك، باپكەرمەن ەتەنە ارالاسىپ، ونىڭ تاپسىرمالارىن مۇقيات ورىنداعان ءجون. جەتىستىكتى سابىرمەن كۇتە ءبىلۋ كەرەكتىگىن ايتقىم كەلەدى. ءبىراق، تالپىنىستى توقتاتىپ قويماۋ كەرەك.

- ەستۋىمىزشە، ۇل-قىزدارىڭىزدى مەكتەپ پەن بالاباقشاعا ءوزىڭىز اپارىپ، الىپ كەلۋگە ۋاقىت تابادى ەكەنسىز. سوعان قاراعاندا ولارعا كوبىرەك كوڭىل بولەتىن بولعانىڭىز عوي...

- راس ايتاسىز. مەن بالالارىما كوپ كوڭىل بولەمىن. ەسىمە انىق تۇسپەي تۇر. ايتەۋىر، شەتەلدە ءبىر جارىستا جۇرگەن كەزىم بولاتىن. اۆتوبۋستىڭ تەرەزەسىنەن سىرتقا زەر سالىپ وتىر ەدىم، ءبىر مەزەت جول بويىنداعى ءبىر جانۇياعا كوزىم ءتۇستى. كىشكەنتاي بۇلدىرشىندەر اتا-اناسىنىڭ قولىنان ۇستاپ، تىزبەكتەلىپ كەتىپ بارا جاتىر ەكەن. بۇل كورىنىس ماعان قاتتى اسەر ەتتى. «مەنىڭ دە وسىنداي كوپ بالا-شاعام بولسا عوي» دەگەن ەدىم. اللا تىلەۋىمدى بەردى. «ادامنىڭ ءومىرى نيەتىنە قاراي ءوربيدى» دەگەن ءسوز راس ەكەن. ەكى ۇل، بەس قىزىم بار. سولاردىڭ قىزىعىن كورۋدى جازسىن!

- ۇلدارىڭىزدىڭ بويىنان سپورتقا دەگەن قىزۋشىلىق بايقالادى ما؟ جولىڭىزدى قۋامىن دەسە، قالاي قارايسىز؟

- بالا كەزىمىزدە ءبىز كىم بولمادىق. نە كورسەك، وسىنداي بولامىن دەپ شىعا كەلۋشى ەدىك قوي. سول سياقتى ۇلىمدى اتقا مىنگىزسەم - «كوكپارشى»، شارشى الاڭعا اكەلسەم - «بوكسشى بولام» دەيدى. نە نارسەنى تاڭداسا دا، مەن قارسىلىق تانىتپايمىن. كەرىسىنشە، قولداۋ كورسەتەمىن.

- بولاشاققا قانداي جوسپارلارىڭىز بار؟

- جوسپار وتە كوپ. ەڭ باستىسى، تاربيەلەپ جاتقان شاكىرتتەرىم الەمدىك ارەنالاردا توپ جارسا دەيمىن. ودان بولەك، مەنەن كەيىن وڭىرىمىزدە اسا اۋىر سالماقتا ەشقانداي بوكسشى اتوي سالماي ءجۇر. وسى ىسپەن اينالىسىپ تا ءجۇرمىن. ءتىپتى، ولاردى تەك وبلىس پەن رەسپۋبليكادان عانا ەمەس، كورشى ەلدەردەن دە ىزدەپ جۇرگەن جايىم بار.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

اۆتور: اينۇر اقبايەۆا