ىسىراپ - اڭگىمە
سىرتقى قاباتىن اشسام، ىشىندە جۇقا قاعازبەن اسپەتتەپ قۇنداقتالعان تاعى ءبىر قاتتى قاعاز بار ەكەن، ونىسىن دا اقىرىنداپ اشسام، شاقىرۋ قاعازىندا شىكىرەيىپ شوقپىت وتىر. مارقۇمنىڭ اشەيىندە كۇلدىرەپ تۇراتىن كوزىنىڭ الدى جاداعاي، ءورت تيگەن شومەلەدەي بۇرقىراپ تۇراتىن شاشى باسىلىپ قالعان. جاقىن تانيتىن ادام بولماسا، اناۋ - مىناۋ ادام، كوستيۋم كيىپ گالستۋك تاققان شوقپىتتى مىنا سۋرەتتەن تاني الماس. سىرتقى قاپتاماسى بەلىنەن اشەكەيلەپ بايلانعان، ورنەگى وزىنەن شىققان جۇقا قاعازبەن قوسىمشا ساندەپ ورالعان الگى قاعازدىڭ بەتىنە بورتىڭكىرەپ شىققان «اسقا شاقىرۋ» دەگەن جازۋىنىڭ ءوزى اس ۇسىنىپ تۇرعانداي، جۇتىنىپ جىبەرىپپىن. كەزىندە وسى شوقپىت ەكەۋىمىز جۇمىسقا بارا جاتىپ تا، جۇمىستان كەلە جاتىپ تا باس سۇقپاي وتپەيتىن سىراحاناسى بار ۇلكەن دۇكەن بولۋشى ەدى، سول عيمارات قازىر ورتان قولداي مەيرامحانا. تەك اۋقاتتىلار عانا توي جاسايتىن سول مەيرامحانادا الدىمىزدىعى جۇما كۇنگە شاقىرعان ەكەن. قايتىس بولعانىنا ون جىل بولىپتى.
وسى كۇنى اسقا دا تويعا بارعانداي تىلەك- ەستەلىك ايتۋعا دايىندالىپ بارۋ كەرەك. ءسوز بەرە قالسا نە ايتام دەپ كۇنى بويى شوقپىت ويىمنان شىقپاي قويدى. «بىردە ەكەۋمىز سىراحانادا وتىرىپ قالساق كەرەك، ساقشىلار ۋازدارىنا سالىپ الىپ ميليتسياعا اكەپ جاۋىپ تاستاپتى. كەزەكشى شوقپىتتىڭ تانىسى ەكەن، نىسپىسى ەسىمدە جوق، تەگى - بالاپانوۆ . شوقپىت مارقۇم الگىگە مازا بەرمەدى. اۋىق- اۋىق وياتارعا قويعان ساعاتشا بار داۋىسىمەن «بالپانچيك» دەپ ايعايلاۋمەن بولدى. شوقپىتتىڭ تەگى - جاتاعانوۆ بولاتىن. تاڭەرتەڭ ءبىز جاتقان كامەرانىڭ تەمىر ەسىگى ءبىزدى جىبەرگىسى كەلمەگەندەي ەرىنىپ اشىلدى. كىرگەن كەشەگى كەزەكشى ەكەن شوقپىتتى اياعىمەن تەۋىپ وياتىپ:
- جاتاعانچيك، ون بەس سوتكە، قالعاندارىڭ زىتىڭدار، - دەپ ەدى. سودان ەل شوقپىتتى «جاعانچيك» اتاپ كەتكەنتىن» .
جۇماعا دەيىن ويلانىپ ءجۇردىم، اراسىندا كۇلىپ الامىن. شوقاڭ تۋرالى ەلگە ايتاتىن وڭدى ەستەلىكسىز جۇما كۇنى شىتتاي بولىپ اسقا باردىم. ادامنىڭ اتىمەن اتالاتىن مەيرامحانانىڭ ءىشى دەگەنىڭىز كينوداعى بايلاردىڭ سارايىنداي. جەرىنەنە توسەلگەن قىزىلدى - جاسىلدى كىلەمدەرىن اياق كيىممەن باسىپ ءجۇرۋدىڭ ءوزى ىڭعايسىزداۋ سياقتى. توبەسى دە، قابىرعاسى دا التىن جالاتقانداي جالت - جۇلت. كىرە بەرىستىڭ وزىنە تاڭداي قاعىپ كەلە جاتسام، اس بەرەتىن زالدى كورسەڭىز ەسىڭىزدەن تانىپ قالاتىن شىعارسىز. قاتار تۇزەپ ايدىندا سىرعىعان قازدارداي قاز - قاتار قويىلعان ستولدار مولشىلىققا مالىنىپ، شۋاققا بولەنگەن زالدىڭ داۋلەتىن اسىرىپ تۇر. داستارحان تىم ماڭعاز. مايمىلدىڭ ميى، قۇستىڭ ءسۇتى، بالىقتىڭ ەكى - ءۇش ءتۇرلى ۋىلدىرىعى تاتتىلەردىڭ سان ءتۇرىن ەرتىپ تروپيكالىق ورماندا اداسىپ جۇرگەندەي. «مىنانىڭ قاي جەرىنە ورىن تاۋپ ەتتى قويار ەكەن» دەپ ويلايسىڭ. ستولعا زورعا سيىپ تۇرعان گازدى - گازسىز سۋلار مەن، بوتەلكەدەگى «كولا» ، گرافيندەگى شىرىنداردىڭ جانىنا ءبىر ەكى شيشا بولسا كەز - كەلگەن قۇدانىڭ ەسىنەن تاندىرىپ كۇتەتىن ءمازىر.
شوقپىتتىڭ باياعىدا اۋىلدا ۆەلوسيپەدپەن تەرى جيناپ جۇرەتىن ۇلى بولۋشى ەدى، سول ۇلىنىڭ قايىن جۇرتى «مىقتى» دەپ ەستيتىنمىن ۇزىنقۇلاقتان. سولار سۇيرەلەپ بۇنى اكىم قىلىپتى دەپ ەل سوعىپ جۇرەتىن. قارنىنا قازى بايلانا باستاعان وتىزدار شاماسىنداعى شوقپىتتىڭ ۇلى اكەسىنىڭ قايتقانىنا ون جىل تولعانىنا بايلانىستى ءدام سداقاسىن بەرىپ جاتقانىن ايتىپ، كەزەكتى موللاعا بەردى. موللەكەڭ بۇنداي ساداقانىڭ ساۋابىنا از- كەم توقتالدى دا دۇعاسىن قايىردى. اسقا كەلگەندەر ءبىردى- ەكىلى جەڭى سوزىلعان سۆيتەر كيگەندەر بولماسا، كوبى ينە - جىپتەن جاڭا شىققان كاستيۋم- گالستۋكتاعىلار. ىشكەندەرى الدىندا، ىشپەگەنى ارتىندا شىلعي كەكىرسە ماي كىلكىگەندەر. ەستەلىك ايتۋعا شىقاندارى شوقپىتتىڭ ەرتە ولگەنىنە وكىنىپ، اكىم ۇلىنا تىلەك تىلەپ، ايەلىنە العىس ايتىپ جاتتى . بىرەۋ كۇڭىرەنتىپ قوبىز تارتتى، ەندى بىرەۋى مۇڭدى، ءدىني ءان سالدى. مىقتىلاردىڭ عانا تويىن باسقاراتىن ءبىر اسابا بولۋشى ەدى، باسىنا تاقيا كيىپ العان، قاباعىن ءتۇيىپ الىپ، شوقپىتتى كورمەي قالعانىنا ەلدەن ەرەكشە سول وكىنىپ ءجۇر. استى اسابانىڭ جۇرگىزگەنىن ءبىرىنشى كورۋىم.
«شوقاڭنىڭ دوسى» دەپ، ماعان دا ءسوز بەردى. ەلدىڭ ءبارى قايتالاپ جاتقان كەزەكشى سوزدەردى مەن دە قايتالاپ كەلىپ، ورنىما وتىرىپ جاتىپ، جان- جاعىما قارادىم. ءبىرتۇرلى ىڭعايسىزداۋ ەكەن، قىزارىپ كەتكەنىم وزىمە سەزىلىپ تۇردى.
استىڭ ارتىن الا كەزىندە دەپۋتاتتارشا اۋىق- اۋىق «كانيكۋلعا» بارىپ تۇراتىن شوقپىتتىڭ ايەلى شىعىپ سويلەدى دە، ەركەك اتاۋلىعا شاپان، ايەل اتاۋلىعا كامزول تاراتتى. ەل ىرزا. تۋمىسىندا ۇيىنە قوناق شاقىرىپ كورمەگەن شوقپىت مىنانى كورىپ اسپاندا اۋزى اشىلىپ بىزگە قاراپ وتىرعان شىعار دەگەن وي كەلىپ، توبەگە قاراپپىن. داستارحانعا اس قايىرىلىپ، باس يمام دا ادەتتەگىدەن اۋەزدى دە ۇزاعىراق دۇعاسىن وقىدى. «قابىل بولسىن» . «شوقپىتىڭ ارۋاعى ءبىر اۋناپ تۇسكەن شىعار» ، «ساۋابىنان جازسىن» دەسىپ، دۇكەننەن قايتقانداي قوس - قوس پاكەتتەرمەن شىعىپ جاتقاندارمەن لەسە مەن دە العىسىمدى ايتىپ، تىسقا شىقتىم.
...ەسىك الدىنا شىققاندا ۇستەلدىڭ ۇستىندە شاقشام قالىپ قويعانى ەسىمە ءتۇسىپ ىلە- شالا قايتا جاڭاعى جەرگە كوتەرىلسەم، ءبىزدىڭ جاقتا تۇراتىن، بالا- شاعاسى كوپ جەسىر كەلىنشەكتىڭ افيتسيانت بوپ جۇرگەن تەتە ەكى قىزى ءبىزدىڭ ۇستەلدەن جاڭاعى كوك پاكەتتەردەن قالعان بىردەڭەلەردى قاتار تۇرىپ، تالعاجۋ ەتىپ جاتىر ەكەن. مەنى كورىپ قىزاراقتاپ قالدى. مەن دە بىرەۋدى ۇرلىعنىڭ ۇستىندە ۇستاپت العانداي ساسقالاقتاپ، شاقشامدى الا سالىپ «قابىل بولسىن» دەپ شىعا جونەلدىم.
بولاتبەك توقمىرزا.
قارقارالى قالاسى.
«قاسىم» پورتالى
