باتىسقا كەرەگى يران با، الدە تۇركيا ما؟

استانا. قازاقپارات - ءساۋىر مەن مامىر ايلارىندا تاياۋ شىعىستا ەكى ءىرى وقيعا بولماق.

ءبىرى 16- ءساۋىر كۇنى تۇركيادا كونستيتۋتسياعا بايلانىستى وتەتىن جالپى حالىقتىق رەفەرەندۋم، ەكىنشىسى 19- مامىردا يراندا بولاتىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ. بۇل ەكى وقيعانىڭ دا الەم ساياساتىنا ءھام ەكونوميكاسىنا وزىندىك اسەرى بار.

تۇركيا ن ا ت و- نىڭ بەلدى مۇشەسى. وسى اليانستا اسكەرىنىڭ كوپتىگى مەن الەۋەتى جاعىنان ەكىنشى ورىندا تۇر دەۋگە بولادى. بۇدان تىس سوڭعى ون جىلدا ءىرى ەكونوميكالىق دامۋعا قول جەتكىزگەن ەل. ايماقتاعى ەلدەر انكارانىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ ساياساتىن تۇزەيدى دەسەك ارتىق ايتپاعانىمىز. پارسى شىعاناعى، تاياۋ شىعىستاعى ساياسات ساحناسىنداعى باستى ويىنشى.

سول سەكىلدى گەوساياساتتا يراننىڭ دا سالماعى مىعىم. ەكونوميكاسى قۋاتتى. تەرريتورياسىندا كومىرسۋتەگى شيكىزاتىنىڭ وراسان-زور قورى بار. سول ارقىلى مۇناي مەن گازدىڭ الەمدىك باعامىنا اسەر ەتە الار پارمەنگە يە. الدىمەن تۇركياداعى جاعدايعا توقتالايىق.

ەگەر دە 16- ساۋىردە حالىق قولداسا، تۇركيا پرەزيدەنتتىك مەملەكەت اتانباق. وندا رەجەپ تايىپ ەردوعاننىڭ باعى جاندى دەي بەر. بۇكىل بيلىك ءبىر قولعا جينالماق. ەردوعانعا كەرەگى دە وسى. الدا-جالدا ەلدە وقىس ءبىر وقيعا بولىپ، ول ورنىنان كەتپەسە 2029- جىلعا دەيىن مەملەكەتتى باسقارۋعا مۇمكىندىگى بار.

جاڭارعان كونستيتۋتسيا سونىڭ كەپىلى بولماق. تاعى ءبىر ماسەلە، تۇركيا ەردوعاننىڭ كۇشتەۋىنىڭ ارقاسىندا كەشەگى مۇستافا كەمال قۇرعان زايىرلى مەملەكەتتىكتەن يسلامدى بەكەم ۇستاعان مەملەكەتكە اينالىپ بارا جاتىر.

سونداي-اق ەردوعان بۇعان دەيىن مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعى مەن تۇتاستىعىنىڭ كەپىلى بولىپ كەلگەن ارميانى بيلىكتەن شەتتەتتى. قازىرگى كۇنى قارۋلى كۇشتەردىڭ تىزگىنى ەردوعاننىڭ قولىندا. جالپى، ەلدەگى بۇكىل بيلىك تەتىگىن ءبىر ۋىسقا جيناعان ەردوعان قازىردىڭ وزىندە تەك كورشىلەرىمەن عانا ەمەس، ا ق ش- پەندە، ەۋروپامەن دە، وزگە دە الپاۋىتتارمەن جەكە دارا سويلەسۋگە، قاجەت جەرىندە مىنەز كورسەتۋگە دە بەيىم.

ونى جاقىندا ەۋروپاعا قاراتا ايتقان ءزىلدى مالىمدەمەلەرىنەن بايقاۋعا بولادى. ءتىپتى سيريا ماسەلەسىندە ا ق ش- تىڭ ايتقانىنا كونە قونبايتىن بەيىل تانىتتى.

ول «مەن ەمەس، وزگەلەر مەنىمەن ساناسسىن» دەگەن ۇستانىمدا. سودان بولار، وزگە جۇرت 16- ساۋىردە رەفەرەندۋمدا ەردوعاننىڭ جولى بولماۋىن قالايدى. يران باسشىسى حاسان رۋحانيدىڭ بيلىكتە قالا بەرۋىنە تىلەكتەس.

نەگە دەسەڭ، ول باتىسپەن تىعىز بايلانىس ۇستاۋعا ىنتالى. الدىنداعى ماحمۋد احمادينەجادتاي بىربەتكەي ەمەس. ىمىراشىل. سودان بولار، رۋحاني بيلىككە كەلىسىممەن ءوز ەلىنە سالىنعان سانكسيانى الدىرتۋعا ۇمتىلدى. بۇل قادامى جامان بولعان جوق. ەلدىڭ يادرولىق باعدارلاماسىن توقتاتا وتىرىپ، باتىسپەن اراداعى تەكەتىرەستى رەتتەدى.

ەكى ورتادا جىلىمىق ورنادى. سودان بولار، باتىس ءۇشىن ەردوعاننان گورى رۋحاني جاقىن. دەگەنمەن وعان قارسى ىشكى كۇشتەر «ول يراننىڭ مۇددەسىن اياققا تاپتادى. باتىستىڭ الدىندا باس ءيدى» دەيدى.

رۋحاني جونىندە وسىنداي سىبىس تارتا وتىرىپ، پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا اياقتان شالۋعا، حالىقتىڭ ودان تەرىس اينالۋىنا كۇش سالۋدا. سونداي-اق ا ق ش بيلىگىنە ترامپ كەلگەلى يران مەن ا ق ش اراسى ءسال دە بولسا شىتىناي باستادى. يراننىڭ ورتا جانە الىس قاشىقتىققا ۇشاتىن بالليستيكالىق زىمىرانداردى سىناۋى، ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ۇستانىمىنا قارسى دەپ ايىپتاپ، جاڭادان سانكسيا سالدى.

ۆاشينگتوننىڭ بۇل تىرلىگىنە تەھران ورە تۇردى. قارسى سانكسيامەن جاۋاپ بەردى. بۇل جاعداي الداعى ۋاقىتتا يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىن قايتا جانداندىرۋعا سەبەپشى بولۋى مۇمكىن.

دەگەنمەن باتىس حاسان رۋحانيدىڭ بەيبىت كەلىسىمگە بەيىم تۇراتىنىنا سەنىمدى. پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا رۋحانيدىڭ جەڭىسكە جەتۋىنە مۇددەلى. ويتكەنى الداعى پرەزيدەنتتىك دودادا بيلىككە ماحمۋد احمادينەجاد سەكىلدى قىڭىر، بىربەتكەي ادام كەلەتىن بولسا، ونىمەن كەلىسسوز جۇرگىزۋ مۇمكىن ەمەستىگىن بىلەدى.

ونسىز دا تۇركيادا ەردوعاننىڭ ەن جايلاپ، باتىسقا شەكەسىنەن قاراپ وتىرعانى اناۋ. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، باتىس ءۇشىن ىمىراشىل حاسان رۋحانيدىڭ يران بيلىگىندە قالا بەرۋى ءتيىمدى. ەگەر دە يرانداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا ەردوعانداي ءور مىنەزدى بىرەۋ تاققا وتىرسا، باتىستىڭ تاياۋ شىعىس، پارسى شىعاناعىنداعى مۇددەسىنە توسقاۋىل قويىلماق.

اينۇر قازىكەنوۆا

«ايقىن»