بالا تاربيەسىندە اۋىلدىڭ رولى قانداي؟

 استانا. قازاقپارات - بالا تاربيەسىندە ونىڭ اينالاسىنداعى الەۋمەتتىك جانە زاتتىق ورتانىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. بالانىڭ ءومىر سۇرەتىن ءۇيى، اۋىلى، قىرى، سايى، تاۋى، تاسى، ءتىپتى جەلىنە دەيىن جاس جەتكىنشەكتەردىڭ قالىپتاسۋىنا اسەرى بار.

سونداي- اق، پەرزەنتتەرىمىزدىڭ اينالاسىنداعى ادامدار - اتا- اناسى، باۋىرلارى، تۋعان- تۋىستارى، كورشىلەرى، دوستارى - ءبارى دە بالا تاربيەسىنە ۇلكەن ۇلەس قوساتىن فاكتورلار. بۇل جاعىنان العاندا، قورشاعان ورتانىڭ ادەپتى بالانى ادەپسىزگە نەمەسە تاربيەسىز بالانى ادەپتىگە اينالدىراتىنداي ىقپالى بار ەكەنىن ەستەن شىعارۋعا بولمايدى.

اياتتار مەن حاديستەردە «جاماعات» ، «كوپشىلىك» ، «قاۋىم» دەگەن ۇعىمدارعا كوبىرەك توقتالۋىنىڭ ءبىر سىرى وسىندا. جاماعاتتىڭ ساۋ بولۋى ءۇشىن ونى قۇرايتىن جەكە ادامدار قانداي قاعيدالارعا بوي ۇسىنۋى كەرەك؟ مىنە، بۇكىل ءدىني قۇندىلىقتار وسى سۇراقتىڭ اينالاسىنا قۇرىلعان دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. سول سەبەپتى بالاسىنىڭ ەكى دۇنيەدە باقىتتى بولۋىن قالاعان اتا- انا بارىنشا مۇسىلماندىقتى ۇستاناتىن، بەس پارىزىن ورىنداپ جۇرگەن ورتادا تىرشىلىك ەتۋگە تىرىسقانى ءجون. مىسالى، ۋادەسىندە تۇرمايتىن، اماناتقا قيانات جاسايتىن، سەنىمسىز كورشىلەر بالانىڭ رۋحاني بولمىسىن السىرەتەتىن سەبەپكە جاتادى. يسلام تاريحىندا تەك تاربيە ماقساتىندا ءبىر جەردەن ەكىنشى جەرگە قونىس اۋدارىلاتىن جاعدايلار از كەزدەسپەگەن. مىسالى، ءجۇز كىسىنىڭ قانىن موينىنا جۇكتەگەن قىلمىسكەر ءبىر دانىشپاننان اقىل سۇراعاندا، ونىڭ تاۋبە ەتىپ، كەشىرىم سۇراۋمەن بىرگە «پالەن دەگەن ەلگە كوش» دەپ كەڭەس بەرۋى بەكەر ەمەس. سوندىقتان، يمام ماليك: «جامانشىلىق اشىق جاسالاتىن مەكەننەن كوشۋ كەرەك. ويتكەنى جاماندىق جاسىرىن جاسالسا، ول جاساۋشىنىڭ وزىنە عانا زيان. ال جاريا جاسالسا جانە توقتاتىلماسا، اركىمگە دە زالالى تيەدى» دەگەن تۇجىرىم جاساعان. مىسالى، ءبىر اۋىلدا اراق، شاراپ اشىق تۇردە ىشىلەتىن بولسا، ونىڭ بۇكىل قوعامعا، اسىرەسە جاس بالالاردىڭ كەلەشەگىنە ۇلكەن كەسىر كەلتىرەتىنى انىق. يمام ماليك وندايدى توقتاتۋ كەرەك دەپ بەكەر ايتىپ وتىرعان جوق.

كەيبىرەۋلەر «بىزدە دەموكراتيا، اركىم ءوز بىلگەنىن ىستەيدى» دەگەن ويدى العا تارتۋى دا مۇمكىن. جوق. ولاي ەمەس. شىن دەموكراتيانىڭ زاڭدىلىعىنا كەلسەڭىز، ءبىر اۋىل نەمەسە ءبىر اۋدان ءبىر عانا جەكە ادامنىڭ ساتىپ العان جەرى ەمەس. بۇكىل تۇرعىنداردىڭ يگىلىگىنە جاراۋعا ءتيىس ورتاق مەكەن. سوندىقتان ەشكىم دە ىشكەن اراعىمەن، جاساعان ۇرلىعىمەن، ايتقان بەيادەپ سوزدەرىمەن بىرەۋدىڭ جاقسى بالاسىنا زيان كەلتىرۋىنە قۇقى جوق. قىلمىسى مەن كۇناسىن ۇيىنەن شىقپاي وتىرىپ جاساۋى كەرەك. مىنە، ناعىز دەموكراتيا دەگەن وسى. ەندەشە، پەرزەنتىنىڭ كەلەشەگىنە جانى اشيتىن ادامدار شامالارى كەلگەنشە ءوز اۋىلدارىندا اشىق جاسالىپ جۇرگەن جامانشىلىقتارعا بوگەت بولۋعا ءتيىس. بىزدىڭشە، تولە بي، قازىبەك، ايتەكەلەر، اباي، شاكارىم، احمەتتەردىڭ كوزدەرى ءتىرى بولسا، وزدەرى ءومىر سۇرەتىن ورتاعا ءتارتىپ ورناتار ەدى. اۋزى كوپىرگەن ماسكۇنەمدەردى تىيار ەدى، بەيپىل اۋىزداردى ادەپكە شاقىرار ەدى. جارتىلاي جالاڭاش جۇرگەن قىز- كەلىنشەكتەرگە ءبىر توسقاۋىل قويار ەدى. تەك ولار ەمەس، بۇرىنعى كونەكوزدەردىڭ قاي- قايسىسى بولسا دا وسىنداي «اۋىلدىق تەراپيا» جاسار ەدى. ويتكەنى كەلەشەكتىڭ جارقىن بولۋى بالا تاربيەسىنەن باستالادى. ال بالا تاربيەسى قورشاعان ورتاعا تىكەلەي قاتىستى.

الەمگە ايگىلى پسيحولوگ ارتۋر توماس دجەرسيلد «بالا پسيحولوگياسى» دەگەن ەڭبەگىندە بىلاي دەيدى: «بالانىڭ فيزيكالىق دەنەسى سىرتتان الىنعان ازىق- تۇلىك ارقىلى قورەكتەنەتىنى سەكىلدى اقىل- ەس ءبىتىمى قورشاعان ورتاسىنان الىنعان جانە تۋمىسىنان بەرىلگەن نارسەلەردان ءنار الادى» .

ارينە، قورشاعان ورتانىڭ شەڭبەرى وتە كەڭ. مىسالى، ءار بالانىڭ ءوز وتباسى قورشاعان ورتاسىنا جاتادى. ەندەشە، ءبىر ۇيدە اكە مەن شەشەنىڭ اراسىنداعى تاتۋلىق- بىرلىك، بالالار اراسىندا باۋىرماشىلدىق، ولاردىڭ بىرىنە ءبىرى باعىنۋى، ءبىرىنىڭ ايتقانىنا ەكىنشىسى كونۋى، بارلىعى بىرگە قۇلشىلىق جاساۋى، كىتاپ وقىپ ءبىلىم ىزدەۋى، اللاعا دۇعا جاساۋى، جۇيەلى تۇردە ۋاعىز ايتىلۋى - ءبارى دە وسى ورتانى جاقسى ەتۋدىڭ شارالارىنا جاتادى.

اللا تاعالا ءاربىر پەرزەنتتىڭ قورشاعان ورتاسىن يماندى، ادەپتى، پايدالى ەتسىن.

 دەرەككوز: islam.kz