ءۇشتىلدى ساياسات مەملەكەتتىك تىلگە قالاي اسەر ەتتى؟

استانا. قازاقپارات - ۇكىمەتتىڭ كەشەگى وتىرىسىندا تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن اتقارۋ جۇمىسى قارالدى.

سوڭعى ءۇش جىلدا وعان قىرۋار اقشا ءبولىندى. ءبىراز شارۋالار اتقارىلدى. دەگەنمەن، شەشىلمەي جاتقان ماسەلەلەر دە جوق ەمەس. ول جايىندا ق ر مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى ايتىپ بەردى.

وسى جولى مەملەكەتتىك تىلدە كوپ سويلەمەيتىن ق ر ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ تە ءوز بايانداماسىن قازاق تىلىندە جاساپ، ءتىل ساياساتىنىڭ وزىنە دە قاتىسى بار ەكەنىن كورسەتتى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.

ءتىل ساياساتى وزگە تىلدەردى دە وقىتۋدى كوزدەيدى ءسوز باسىندا قازاقستانداعى ءتىل ساياساتىنىڭ «ءتىل تۋرالى» زاڭعا نەگىزدەلەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. ال اتالعان ساياساتتى ىسكە اسىرۋدىڭ ناقتى شارالارى تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011-2020-جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا كورسەتىلگەن.

«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى اياسىندا وعان وقىتۋدىڭ ءۇش ءتىلدى جۇيەسىن دامىتۋ مىندەتى ەنگىزىلگەن بولاتىن. سوعان قاراماستان، قازاقستاندىقتاردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ دەڭگەيى كوتەرىلىپ كەلەدى.

«ماسەلەن، وتكەن جىلى قازاق ءتىلىن مەڭگەرگەن ازاماتتاردىڭ ۇلەسى 82,3 پروتسەنتتى قۇرادى. ءۇش ءتىلدى مەڭگەرگەن حالىقتىڭ ۇلەسى دە ۇلعايىپ كەلەدى. ەرەسەك ازاماتتار مەن 12-17 جاس ارالىعىنداعى وقۋشىلاردى قوسا العاندا، قازاق، ورىس پەن اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرگەندەردىڭ سانى 25,5 پروتسەنتتى قۇرادى»، - دەدى مۇحامەدي ۇلى ۇكىمەتتىڭ بۇگىنگى وتىرىسىندا.

ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا، بۇگىندە قازاق ءتىلىن سان الۋان سايتتار ارقىلى ۇيرەتۋ شارالارىنان بولەك وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ تۋعان ءتىلىن وقىپ-ۇيرەنۋلەرىنە دە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ جاسالادى. سونىڭ ناتيجەسىندە ۇلتتىق-مادەني بىرلەستىكتەردە قازاق جانە انا تىلدەرى كۋرستارىنا قاتىساتىن ازاماتتاردىڭ سانى جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى.

وتكەن جىلى اتالعان كورسەتكىش 72,7 پروتسەنتتى قۇرادى. ءتىل ورتالىقتارىن جەكەشەلەندىرۋگە جول بەرىلمەدى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە رەسپۋبليكا بويىنشا 100 گە جۋىق مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ بارلىعى جەرگىلىكتى جەردەگى ءتىل باسقارمالارى جانىنان قۇرىلعان. الايدا وسىدان ەكى جىل بۇرىن ۇكىمەتتىڭ ارنايى قاۋىلىسىنان كەيىن ونداعان ورتالىق جەكەشەلەندىرۋ تىزىمىنە ىلىگىپ كەتكەن.

سونىڭ ناتيجەسىندە قاراعاندى جانە الماتى وبلىستارىندا ورنالاسقان ءتىل ۇيرەتۋ ۇيىمدارى جەكە كاسىپكەرلەردىڭ قولىنا اۋىستى. ال مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى وسى ءتىل ورتالىقتارىنىڭ مالىمەتتەرى نەگىزىندە جاسالاتىندىقتان، بەرتىن كەلە، ولاردى جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ شارالارى تولىعىمەن توقتاتىلدى. وعان قازىرگى ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتايەۆ ۇيىتقى بولعان ەكەن.

«ەلىمىزدە ءبىرتۇتاس ءتىل ساياساتىن ىسكە اسىرىپ وتىرعان ءتىل باسقارمالارى مەن ولاردىڭ جانىنان قۇرىلعان تىلدەردى وقىتۋ ورتالىقتارىن ءبىر-بىرىنەن بولەك قاراستىرۋعا بولمايدى. قازاقستان ازاماتتارىنا مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ مەن ناسيحاتتاۋدىڭ عانا ەمەس، ورىس پەن اعىلشىن تىلدەرىن ۇيرەتۋ مەن ۇيلەستىرۋ جۇمىستارى دا وسى ورتالىقتار ارقىلى جۇرگىزىلەدى»، - دەيدى مينيستر مۇحامەدي ۇلى.

دەگەنمەن، مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ورتالىقتارى سالاسىندا ماڭىزدى ءبىر ماسەلە بار. رەسپۋبليكا بويىنشا جۇزدەگەن ءتىل وقىتۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىس ىستەپ جاتقانىنا قاراماستان، ءالى كۇنگە دەيىن قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋدىڭ ءبىرىڭعاي جۇيەسى ازىرلەنبەگەن. قازاق تىلىندەگى قۇجات اينالىمى 90 پروتسەنتتەن استى بۇگىندە قازتەست جۇيەسى نەگىزىندە قازاق ءتىلىن ءبىلۋ دەڭگەيىن انىقتاۋ شارالارى جىل سايىن كەڭەيىپ كەلەدى.

ماسەلەن، وتكەن جىلى اتالعان تەستىلەۋگە قاتىسقانداردىڭ جالپى سانى 73 مىڭنان استى. ولاردىڭ جارتىسىنان كوبى - مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر. بۇدان بولەك، سوڭعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە سان الۋان وقۋ قۇرالدارى، سالالىق سوزدىكتەر، تانىمدىق- پۋبليتسيستيكالىق ەڭبەكتەر، بالالارعا ارنالعان كىتاپتار، ءتىپتى الەمدىك ادەبيەت كلاسسيكتەرىنىڭ شىعارمالارى قازاق تىلىندە جارىق كوردى.

ال ورتالىق جانە جەرگىلىكتى ورگانداردا مەملەكەتتىك تىلدەگى قۇجات اينالىمى 91 پروتسەنتكە جەتتى. «دەگەنمەن، ستاتيستيكالىق ەسەپ جانە قارجى قۇجاتتارىنىڭ مەملەكەتتىك تىلگە كوشپەۋ فاكتىلەرى بار. نەگىزىنەن، ونداي ءۇردىس ۇلتتىق كومپانيالاردا ورىن الىپ وتىر. ال مەملەكتتىك ورگانداردا 89-93 پروتسەنتتى قۇراپ وتىر. ول - وتە جاقسى كورسەتكىش»، - دەيدى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى.

بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سالاسىنداعى ءتىل ساياساتىنا دا جاقسى باعا بەرىلىپ وتىر. ق ر اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى ۇسىنعان مالىمەتكە سايكەس، مەملەكەتتىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا قازاق تىلىندەگى كونتەنتتىڭ كولەمى 73 پروتسەنتتى قۇرايدى. ءانۇراندى «گيمن» دەپ اتايمىز تەرمينولوگيا سالاسىندا دا ءبىراز جۇمىستار اتقارىلدى. سوڭعى ەكى جىلدا قازاقستاندا 8 مىڭنان استام تەرمين بەكىتىلدى. ماسەلەن، اۋىزەكى تىلدە قولدانىلعان «شاپتىرما» پەن «سۋبۇرقاق» حالىقارالىق «فونتان» ءسوزى بولىپ، قايتا وزگەرتىلدى.

بۇدان بولەك، «كۇيساندىق» - «فورتەپيانو»، «پيانينو»، «وتاشى» - «حيرۋرگ»، «مۇراجاي» - «مۋزەي»، «قيسىن» - «لوگيكا»، «سازگەر» - «كومپوزيتور»، «عالامتور» - «ينتەرنەت» بولىپ بەكىتىلدى.

«سونىمەن قاتار تەرمينكومدا بەكىتىلىپ، جارىسپالى تۇردە قولدانىلىپ جۇرگەن ءبىرقاتار تەرمين قايتىپ قارالىپ رەتتەلدى. مىسالى، «مۇراعات» - «ارحيۆ»، «ماسەلە» - «پروبلەما»، «ۇدەرىس» - «پروتسەسس» بولىپ قايتا بەكىتىلدى.

اعىمداعى جىلى تەرمينكومدا ءبىرقاتار حالىقارالىق تەرميندەردى قايتا قاراۋ جوسپارلانىپ وتىر. «مىسالى، «پايىز» - «پروتسەنت» سوزىنە، «ءانۇران - «گيمن»، «يەگەرى» ءسوزى - «لاۋرەات» تەرميندەرى رەتىندە بەكىتۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. نەگە دەسەڭىزدەر، ەندى «لاۋرەات مەجدۋنارودنوگو كونكۋرسا» دەيمىز. قازاق تىلىدە «حالىقارالىق كونكۋرستىڭ يەگەرى» بولادى. يەگەرى ول «سوبستۆەننيك» قوي. سول ءۇشىن حالىقارالىق قولدانىستاعى «لاۋرەات» ءسوزىن قايتادان ورنىنا كەلتىرۋ ۇسىنىلىپ وتىر»، - دەيدى مينيستر مۇحامەدي ۇلى.

الداعى ۋاقىتتا تەرميندەردى ستاندارتتاۋ ماسەلەسى پىسىقتالادى. جالپى، تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011-2020-جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ قازىرگى تيىمدىلىگى جامان ەمەس. ونى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ تە راستاپ وتىر.

«سوڭعى ءۇش جىلدا مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا 16,7 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن بولاتىن. سونىڭ 14,9 ميلليارد تەڭگەسى يگەرىلدى»، - دەيدى سۇلەيمەنوۆ مىرزا.

P. S. ۇكىمەتتىڭ بۇگىنگى وتىرىسىنان كەيىن مەملەكەتتىك ورگاندارعا قاراستى ۇيىمداردا جۇمىس ىستەيتىن بارلىق قىزمەتكەرلەردىڭ قازاق ءتىلى تەستىن تاپسىراتىنى جايىندا حابار تارادى. ەرتەڭنەن باستاپ وسى سالاداعى بۇقارالىق اقپارات وكىلدەرى دە سىناقتان وتەتىن بولادى.

اۆتور: ارمان اسقاروۆ