اقىن: بەكبولات تىلەۋحان مەن مۇحامەدجان تازابەك ءبىراز اقىننىڭ وبالىنا قالدى

استانا. قازاقپارات - ايتىسكەر اقىن، «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى اسەلحان قالىبەكوۆانىڭ ەسىمى ەلگە بەلگىلى.

ايتىس ساحناسىنان ءوزى كورىنبەگەلى ءبىراز ۋاقىت وتسە دە، ءالى دە ايتىس ونەرىنىڭ «وتىمەن كىرىپ، كۇلىمەن شىعىپ» ءجۇر.

نازارلارىڭىزعا تانىمال ايتىسكەر اقىنمەن بولعان سۇحباتتى ۇسىنامىز.

- اسەلحان اپا، امانسىز با؟ كوپتەن بەرى كورىنبەي كەتتىڭىز. 2012-جىلى ساۋىردە ەسەنقۇل جاقىپبەكوۆپەن ايتىسقاننان كەيىن ءوزىڭىزدى ساحنادان كورمەدىك. نەمەن اينالىسىپ ءجۇرسىز؟

- ايتىس ونەرىندە وشپەس ءىز قالدىرعان جانداربەك بەگىمبەتوۆ، ورازالى دوسبوسىنوۆ، ەسەنقۇل جاقىپبەكوۆ، باسقا دا ومىردەن وزعان اقىندارعا كۇندە قۇران باعىشتاپ وتىرامىن. ءتىرى بولعان سوڭ تىرشىلىگىمىزدى ىستەيمىز عوي، قۇران باعىشتاۋ - پارىزىمىز. ومىردەن وتكەن سول اقىنداردىڭ شىراقشىسى قۇساپ قالقايىپ وتىرمىن.

ءورازالى جاستاي قىرشىن كەتتى. نە قىزىق كوردى دەيسىڭ بۇل ومىردەن. جارقىراي كورىنىپ كەلە جاتقان بالا ەدى. ورازالى ولگەندە توپىراق سالۋعا باردىم. قولىمىزدان باسقا نە كەلۋشى ەدى؟

الپىسىن تويلاي الماي، ەسەنقۇل دا ءوتتى. ەسەنقۇلدىڭ قادىرىن بىلمەدىك. وسىنى جامبىل اۋدانى اكىمىنىڭ بەتىنە ايتتىم. ەڭ بولماسا، ەكىنىڭ ءبىرى الىپ جاتقان «اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» دەگەن اتاقتى دا بەرمەدى. ەسەنقۇل ەكىنىڭ ءبىرى ەمەس ەدى عوي. ولەرىنەن ءبىر اي بۇرىن اكىمقارالار «قۇرمەتتى ازامات اتاندىرامىز» دەپ سالەم جولداپتى. وسى ءبىر بولماشى قۇرمەتتى ەسەنقۇل قاتتى توسقان عوي. جينالىستا «قۇرمەتتى ازامات» اتانعانداردىڭ قاتارىندا اتى-ءجونى اتالماي قالعاندا ەسەنقۇلدىڭ قانداي كۇيگە تۇسكەنىن ءتۇسىنىپ وتىرعان شىعارسىز؟ ولگەننەن كەيىن ەكى توم كىتابىن شىعارىپتى. وزدەرى ءۇشىن...

قالدىرماي ەسكەرۋسىز ءبىر ءىسىن دە،

تالانتتى باعالاڭدار تىرىسىندە!

كەيدە ءبىز وندايلاردىڭ جاسى تۇگىل،

كەلەمىز قادىرلەمەي ءىرىسىن دە! - دەپ كەلەتىن ولەڭى بار ەدى عوي قادىر اقىننىڭ. ەسەنقۇلدى قور قىلماي، تىرىسىندە نەگە باعالامادى؟!

ايتىستاعى ەڭ وڭتايلى قارسىلاسىم ەسەنقۇل ەدى. ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ كوڭىلىمىزدى قالدىرماي، وكپەلەتپەي، بەتىمىزدەن الماي، ءبىرىمىزدى-ءبىرىمىز دەمەپ ايتىساتىنبىز. بالۋاندار «وڭ جامباسىما كەلەتىنى وسى» دەپ جاتادى عوي، ەسەنقۇل ماعان سونداي وڭتايلى قارسىلاس بولدى.

ءاسيا ەكەۋمىزگە كەزدەسكەن سايىن ەسەنقۇل: «قىزدار-اۋ، مەنىڭ اتاعىم قايدا؟ ايتىسقا ءبارىمىز قاتار شىققان جوقپىز با؟» دەيتىن. مۇڭدى دا تۇسىنەتىن ادامعا ايتادى. ءبىزدىڭ قولىمىزدا نە بيلىك بار دەيسىڭ، «ەسەنقۇل-اۋ، ەل-جۇرتىڭ بار ەمەس پە؟» دەپ قۇتىلاتىنبىز.

ەسەنقۇل دا مەن سياقتى «حالىق اقىنى» اتانۋى كەرەك ەدى. الماتى وبلىسىندا اقىنىن باعالايتىن ءبىر ازاماتتىڭ تابىلماعانىنا قىنجىلامىن. اسقار مىرزاحمەتوۆ، دارحان مىڭباي، ءالي بەكتايەۆ سياقتى اقىنىن قۇرمەتتەي بىلەتىن ازاماتتار الماتى وبلىسىنىڭ باسشىلىعىندا جۇرسە، ەسەنقۇل قور بولمايتىن ەدى. وسى جايت مەنىڭ جۇرەگىمە سالماق سالادى.

- اسەلحان اپا، تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆتىڭ قىلمىستىق ىسىنە قاتىستى جازباڭىزدى الەۋمەتتىك جەلىدەن بايقاپ قالىپ ەدىك. ءوز ءسوزىڭىز بە؟

- ءوز ءسوزىم! ءبىلىم ءمينيسترى مەن مادەنيەت مينيسترىنە جارىماي-اق قويدىق. تۇڭعىشباي 69 ميلليون تەڭگە جەدى دەگەنگە ءوز باسىم سەنبەيمىن. ونەر ادامى اڭعال بولادى. ايىپتاماي تۇرىپ تەكسەرىپ الۋى كەرەك قوي. مۇمكىن تۇڭعىشبايدىڭ اتىن جامىلىپ، باسقا ادامدار جەگەن شىعار؟ قازىرگى مادەنيەت مينيسترىنە ابدەن كوڭىلىم قالدى. قازاق حاندارىنىڭ ءرولىن سومداعان تۇڭعىشبايدى حالقى ەشقاشان ۇمىتپايدى. ال مادەنيەت ءمينيسترى قىزمەتىنەن تۇسكەن كۇنى-اق ۇمىتىلادى.

الەۋمەتتىك جەلى دەگەندى ۇيرەنگەنىمە كوپ بولعان جوق. جاڭالىقتىڭ ءبارى سوندا ەكەن. تۇڭعىشبايعا قاتىستى جازبانى نەمەرەمە تەرگىزىپ، ءوزىم سالعىزدىم.

- ءجۇرسىن ەرمان اعامىز باسقاراتىن «قازاقستان ايتىس اقىندارى مەن جىرشى- تەرمەشىلەرىنىڭ حالىقارالىق وداعى» دەگەن بار. وسى وداقپەن بايلانىسىڭىز بار ما؟

- ەشقانداي بايلانىسىم جوق. ءجۇرسىننىڭ ءوزى «وداقتىڭ وبلىستاعى مۇشەسى بول، ايلىق تولەيمىن» دەپ قولقا سالعان. ءوزىن دە، ايلىعىن دا كورگەنىم جوق. تيتتەيىمىزدەن بىرگە وسكەن ءجۇرسىن قىمبات ادامىمىز ەدى، سوڭعى ۋاقىتتا بار ويى اقشاعا اۋىپ كەتتى. ايتىستى ساۋداعا سالىپ جىبەردى.

جالپى مەن بىرەۋدىڭ ايتقانىنا سەنە قويمايتىن اداممىن. كوزىممەن كورىپ، قولىممەن ۇستاۋىم كەرەك. 2012-جىلى رەترو-ايتىس ءوتىپ، ەسەنقۇلمەن ايتىساتىن بولدىم. ايتىس وتەردەن بىرەر كۇن بۇرىن ءجۇرسىن تەلەفون شالىپ: «ءاي، اسەلحان، سەندەر بۇرىنعىداي ايتىسىپ جۇرمەڭدەر! ەسەنقۇل ەكەۋىڭ كەلىسىپ الىڭدار. كەلىسىپ الساڭدار، ايتىستارىڭ شىمىر شىعادى» دەيدى. «ءاي، ءجۇرسىن! كەلىسىپ الىپ شىققان ايتىس بولا ما؟! نە ايتىپ تۇرسىڭ! ەسەنقۇل ەكەۋمىزدىڭ ايتىسىمىز قاشان جامان شىعىپ ەدى؟!» دەدىم. «دۇرىس شىقسىن دەگەنىم عوي» دەپ مىڭگىرلەدى دە، تەلەفون تۇتقاسىن قويا سالدى.

«قايتالاۋ - ءبىلىم اناسى» دەگەن ءسوز بار. ءبىراق، قايتالاۋ ەشقاشان ونەر اناسى بولا المايدى! ونەردە قايتالاۋدان اسقان ماسقارا جوق. بۇل كۇندە اقىندار ءبىر جەردە ايتقان جاتتاندى ولەڭىن ەكىنشى جەردە ايتىپ جۇرە بەرەتىن بولدى. ەندى بىرەۋلەرى كەلىسىپ الادى. بالعىنبەك ايتپاقشى، اقىندار بۇرىن نە ايتادى دەپ ۋايىمداۋشى ەدى، ەندى نەنى ايتپاي قالادى دەپ ۋايىمدايتىن بولعان.

قىسقاسى، بۇلار «ايتىستى شوۋ جاسايمىز» دەدى دە، ايتىسقا ساتقىندىق جاسادى.

مەنىڭ بۇل وداقسىز دا جۇمىسىم كوپ. ايتىس پەن كوكپار قۇرىعان جەردە قازاق تا قۇريدى. وسىنى ەسكەرىپ، شامامىزدىڭ كەلگەنىنشە شاكىرت تاربيەلەۋدى قولعا الدىم. «ەل ءىشى - ونەر كەنىشى» دەگەن بار، بەكارىس شويبەكوۆتەي شاكىرت تاربيەلەي الماساق تا، ەل اۋزىندا جۇرەتىن اقىن شىعارا الساق، ەڭبەگىمىزدىڭ جانعانى.

شاكىرتتەردى بىرنەشە دۇركىن تاربيەلەدىك. بەكجان بازارباي دەگەن ءبىر شاكىرتىم بار. توعىزىنشى سىنىپتا وقيدى. «كەنجە بالام» وسى دەپ جۇرگەم. بيىل وتىرار اۋدانىنا ەرلان ايتاحانوۆ اكىم بولىپ، ونەر مەكتەبىن قايتادان اشىپ بەردى. مويىنعا تاعى اۋىر جۇك ارتىلدى. ەندى جاس اقىنداردى تاريەلەۋدى قايتادان قولعا الامىز. وقۋشىلاردىڭ جازعى دەمالىسىنا دا كوپ قالعان جوق. وعان دەيىن ەل ارالاپ، ەكى-ءۇش بالا تاۋىپ السام با دەپ وتىرمىن.

ءبىر كەزدەرى تاۋشەن ءابۋوۆا، قانىبەك سارىبايەۆ، مەن، ودان كەيىن بەكارىس، مارجان، انارلار ايتىس ساحناسىنا شىققاندا «تولەبيگە بارساڭ - سۋرەتشىمىن دەمە، شايانعا بارساڭ - ءانشىمىن دەمە، سوزاققا بارساڭ - كۇيشىمىن دەمە، وتىرارعا بارساڭ - اقىنمىن دەمە» دەگەن ءسوز شىققان.

قازىر اقىندارىمىز ازايىپ قالدى. اكىم اۋىسقان سايىن مەكتەبىمىز بىردە اشىلىپ، ەندى بىردە جابىلىپ قالا بەردى. ەندى مىنە، قايتا اشىلدى. بىزگە كەرەگى نە؟ قۇداي اقىن ەتىپ جاراتقان سوڭ اقىن تاربيەلەۋدى وزىمە پارىز سانايمىن.

- قازىرگى ايتىستى قاداعالاپ ءجۇرسىز بە؟

- ءتاۋىر ايتىستاردى نەمەرەم تەلەفونىنا جازىپ اكەپ تىڭداتادى. ءوزى دە ايتىسقا قىزىعادى. سودان كورىپ ءجۇرمىن.

- كىمدەر ەسىڭىزدە قالدى؟

- باياعى ايبەگىمىز جاقسى، حالىقتىڭ مۇڭىن سول ايتىپ ءجۇر. رينات شەتتەڭكىرەپ قالدى. بالعىنبەك، اينۇرلار ايتىستى قويدى. قازىرگى جاستاردان ايتاقىننىڭ بالاسى جانداربەك بار، سىرىم دەگەن بالا اجەپتاۋىر كورىنىپ كەلەدى. بولاتبەك، مەيىربەك، مۇحتار، اسپانبەكتەردى قازىرگى ايتىستىڭ بولاشاعى دەپ بىلەمىن.

- «كەيبىر اقىنداردىڭ ساحنادان كەتۋىنە اسىرەدىنشىلدىگى سەبەپ بولدى» دەگەن پىكىر بار. بۇعان نە دەيسىز؟

- بۇل - اقيقات پىكىر. بەكبولات تىلەۋحان مەن مۇحامەدجان تازابەك ءبىراز اقىننىڭ وبالىنا قالدى. اقىننىڭ قاي-قايسىسىن الساڭىز دا، ءبارى كەدەي. نە ۇيگە، نە كيىمگە جارىمايدى. سولارعا قامقور بولعانسىپ، مەككەگە اپارادى. بەكبولات پەن مۇحامەدجانمەن بىرگە ۋمرا قاجىلىققا بارعان اقىنداردىڭ ءبارى ءدىنشىل بولىپ شىعا كەلەدى، ايتەۋىر. شاكارىمنىڭ سوزىمەن ايتقاندا، بۇلار ءدىنشىل ەمەس - ءپانشىل.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

سۇحباتتاسقان ەرىك راحىم،

«رەيتينگ» گازەتى