قازاق پەن وزبەك كاسىپكەرلەرى قانداي قۇجاتتارعا قول قويدى

استانا. قازاقپارات - ءبىر عاسىر بۇرىن وزبەكستان قازىرگى تىلمەن ايتساق، قايناعان بيزنەستىڭ ورتاسى ەدى. ايتپەگەندە، «تاشكەن كورگەن» دەپ، وزبەك جەرىنە بارىپ كەلگەن قازاقتى قولى ءساتتى ساۋداگەرگە بالاماس ەدى.

 دەگەنمەن، ىدىراعان كەڭەس وداعى وزبەك ەكونوميكاسىن دا مۇزداتىپ، وزبەك اعايىن كورشىلەس ەلدەرگە الا دورباسىن كوتەرگەن كەدەي ساۋداگەر رەتىندە تانىلۋعا ءماجبۇر بولدى. ونىڭ ۇستىنە، جاڭادان سايلانعان وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيەيەۆتىڭ الدىندا ەل باسقارعان مارقۇم يسلام كارىموۆ وزبەك نارىعىن، وزبەك ساۋداسىن «تۇمشالاپ» ۇستاعانى جاسىرىن ەمەس.

ال، سايلانعانىنا جارتى جىل ەندى تولا بەرگەندە، جاڭا پرەزيدەنت قازاقستانعا تۇڭعىش رەسمي ساپارىن جاسادى. ءوزى عانا كەلىپ كەتپەي، وزبەك بيزنەسمەندەرىن دە قوسا ەرتە كەلدى. وسىلايشا، استانادا وتكەن اپتادا تۇڭعىش رەت قازاق- وزبەك بيزنەس فورۋمى ءوتتى. فورۋمنان بۇرىن وزبەك كاسىپكەرلەرى ءوز ونىمدەرىن كورمەگە شىعارىپ، شىنى كەرەك، قازاق اعايىندارىن تاڭ قالدىردى. وزبەك كاسىپكەرلەرى قىل اياعى اعاشتان ۆيزيتكا سالاتىن بۇيىم جاساپ، كادىمگى كاسىپ قىلىپ وتىر ەكەن. نە كەرەك، كورمەدەن وزبەكتىڭ قولىنان شىققان اياق كيىمدى دە، ۆەلوسيپەدتى دە، بوكس قولعابىن دا، شۇلىقتى دا، ءتىپتى، توڭازىتقىش پەن قىسقا تولقىندى پەشتى دە كوردىك. وزبەك بيزنەسمەندەرى بۇل كورمە مەن فورۋمعا باراتىنىمىز بىرنەشە اپتا بۇرىن عانا بەلگىلى بولدى، سوندىقتان، كورمەگە وزبەكستاندا وندىرىلەتىن تاۋارلاردىڭ تەك 30 پايىزى عانا اكەلىندى دەيدى.

جالپى، شاۆكات ميرزيەيەۆتىڭ دە، كاسىپكەرلەردىڭ دە بۇل ساپارىندا ءبىر استار جاتىر - «جابىق» نارىعى اشىلعان وزبەكستانعا تۇتىنۋشى كەرەك. ال، وزگە ەلدەرمەن الدەقايدا ساۋدا- ساتتىعىن تۇزەپ العان قازاقستانعا وزبەكستانمەن بىرلەسكەن كاسىپورىن اشا وتىرىپ، ءوزى قاناعاتتاندىرا الماي وتىرعان نارىقتارعا ءونىم جەتكىزۋ كەرەك. ياعني، ءوزارا ەكى ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا تابىس ءتۇسىرىپ، ەكسپورت كولەمىن، ساۋدا اينالىمنىڭ كولەمىن ارتتىرۋ.

«تۇڭعىش رەت وتكەن قازاق- وزبەك ىسكەرلىك فورۋمى ەكى ەلدى قوسقاندا، بەس ءجۇز كاسىپكەردىڭ باسىن قوستى. فورۋم اياسىندا وتە ماڭىزدى كەلىسسوزدەر ءوتتى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا، بۇل ەكى ەل اراسىندا جاڭا ەكونوميكالىق قارىم- قاتىناس ورناتۋدىڭ العاشقى قادامى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، بۇرىن داۋلى ماسەلەلەر كوپ ەدى. ەكى ەلدىڭ كاسىپكەرلەرى ىنتىماقتاستىقتان گورى، باسەكەلەستىككە كوپ نازار اۋداردى. ءبىراق، ەكى ەلدىڭ دە جانىندا وتە الپاۋىت نارىقتار ورنالاسقانىن تۇسىندىك. مىسالى، رەسەي فەدەراتسياسى، قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى. سوندىقتان، باۋىرلاس ەكى ەلگە ىنتىماقتاستىق ورناتىپ، جۇمىستى ۇيلەستىرىپ، وسى ۇلكەن نارىقتارعا بىرگە شىعۋ كەرەك. ماسەلەن، قىتاي نارىعىنىڭ، اسىرەسە، ازىق- تۇلىك نارىعىنىڭ سۇرانىسى وتە جوعارى. ءبىر قازاقستان كاسىپكەرلەرىنىڭ كۇشىمەن ول نارىقتى قاناعاتتاندىرۋ مۇمكىن ەمەس، سوندىقتان، بىرىگۋ كەرەك. سونداي- اق، كليماتتىق جاعدايعا بايلانىستى، باسقا دا سەبەپتەرگە بايلانىستى قازاقستاندا وندىرىلمەيتىن ءونىمدى وزبەكستاندا بىرلەسە شىعارىپ، ءوزارا ءتيىمدى باعادا ساتا الار ەدىك. سوندىقتان دا، فورۋمعا كەلگەن ءاربىر وزبەك كاسىپكەرى وسى جەردەن سەرىكتەس تاۋىپ كەتۋگە تىرىستى»، - دەيدى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان التايەۆ.

وسى ساپاردىڭ اياسىندا قۇنى 840 ميلليون دوللار بولاتىن 92 كەلىسىمشارتقا، ال بيزنەس فورۋمنىڭ اياسىندا قۇنى 94 ميلليون دوللارلىق تاعى 10 قۇجاتقا قول قويىلدى. ال، وزبەكستان ساۋدا- كاسىپكەرلىك پالاتاسىنىڭ ءتوراعاسى الىشەر شايحوۆ ەكى ەلدىڭ ساۋدا اينالىمىن 5 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ مۇمكىندىگى بار ەكەنىن ايتتى.

«بيزنەس فورۋمنىڭ الدىندا 800 ميلليون دوللاردان استام كەلىسىمشارتتارعا قول قويدىق. جالپى، ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا اينالىمدى بەس ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ مىندەتى تۇر»، - دەيدى الىشەر شايحوۆ.

بۇل رەتتە، ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەسىنە توقتالعان ول: «ينۆەستيتسيا كولەمى كاسىپكەرلەردىڭ وزىنە بايلانىستى. ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن ەكى ەلدىڭ الەۋەتى جەتەدى. وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيەيەۆتىڭ قازاقستانعا ساپارى اياسىندا ءبىر توپ كاسىپكەرلەر وسى بيزنەس فورۋمعا كەلدى. بۇل بيزنەس فورۋم ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق بايلانىسى مەن ساۋدا- ساتتىعىن قايناتا ءتۇستى. سىرتقى نارىقتارعا جول اشۋ ءۇشىن قازاقستان مەن وزبەكستان بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ كەرەك دەپ پايىمداپ وتىر»، - دەپ جاۋاپ بەردى.

سونىمەن، قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ كاسىپكەرلەرى ەكى ەل ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى ون قۇجاتقا قول قويدى. ولار نەندەي قۇجاتتار؟

باستى بەس قۇجاتقا توقتالساق، ولار: اۆتوكولىك جاساۋ سالاسىندا بىرلەسكەن «دجيەم وزبەكستان» كاسىپورنىن اشۋ ءۇشىن «سارى ارقا» اۆتو ونەركاسىپ» ج ش س مەن «ۋز اۆتو سانوات» ا ق ءوزارا كەلىسىمگە قول قويدى. ال، مۇناي تاسىمالى سالاسىندا بايلانىس ورناتۋ ءۇشىن «قاز مۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى مەن «وزبەك مۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. قارجى نارىعىنداعى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋدىڭ جالپى تالاپتارى جونىندەگى كەلىسىمگە قازاقستان تاراپىنان «تەنگري بانك» ا ق، ال، وزبەكستان تاراپىنان «اساكا» بانكى كەلىسىمشارتقا قول قويدى. تاشكەنت پەن شىمكەنتتە جوعارىدا ايتقان ەكى ساۋدا ءۇيىن اشۋ ءۇشىن قازاقستان تاراپىنان «وڭتۇستىك قازاقستان فارماتسيەۆتيكالىق كلاستەر قاۋىمداستىعى» مەن وزبەكستان تاراپىنان «ۋزفارماسانوت» مەملەكەتتىك اكسيونەرلىك كونسەرنى ءوزارا ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويدى. ەڭ باستىسى، «قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا پالاتاسى» ج ش س باسقارما ءتوراعاسى ايان ەرەنوۆ پەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساۋدا- ونەركاسىپ پالاتاسىنىڭ ءتوراعاسى اليشەر شايحوۆ ەكى ەل اراسىندا ىسكەرلىك كەڭەس قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى.

 «وسى ون كەلىسىمشارتتىڭ ىشىنەن ەكەۋىن ەرەكشە ءبولىپ اتار ەدىم. ءبىرىنشىسى - «ۋزاۆتوسانوات» ا ق مەن «سارى ارقا» اۆتوونەركاسىپ» ج ش س- نىڭ اراسىندا قول قويىلعان قۇجات. وسى قۇجات نەگىزىندە ەندى «دجيەم وزبەكستان» ا ق اۆتوموبيل ءوندىرىسىن ۇيىمداستىراتىن بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرىلادى. ەكىنشى قۇجات - قازاقستان فارماتسيەۆتەرى قاۋىمداستىعى مەن وزبەك فارمتسانا كاسىپورىنى اراسىندا قول قويىلعان قۇجات. وسى كەلىسىمشارت نەگىزىندە تاشكەنت پەن شىمكەنتتە ەكى ساۋدا ءۇيى اشىلادى. تاشكەنتتەگى ساۋدا ۇيىندە قازاقستاندا شىعارىلاتىن ءدارى- دارمەك، ال، شىمكەنتتەگى ساۋدا ۇيىندە كەرىسىنشە، تاشكەنتتە جاسالاتىن ءدارى- دارمەكتەر ساتىلماق»، - دەدى ءسوزىن تۇيىندەگەن نۇرجان التايەۆ.

اۆتور: كەنجەكەي توقتامۇرات قىزى