شاۆكات ميرزيەۆ وزبەكستان پرەزيدەنتى: قازاقستانعا ساپارىمنان ەكى ەلدىڭ حالقى كوپ نارسەنى كۇتىپ وتىر
وسىناۋ مەملەكەتتىك ساپار قارساڭىندا وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزييەۆ «قازاقپارات» حالىقارالىق اقپارات اگەنتتىگى تىلشىسىنە ەكسكليۋزيۆتى سۇحبات بەرگەن بولاتىن.
- قۇرمەتتى شاۆكات ميرومون ۇلى، بۇل ءسىزدىڭ وزبەكستان پرەزيدەنتى رەتىندەگى قازاقستانعا جاساپ وتىرعان العاشقى ساپارىڭىز. استاناعا قانداي سەزىممەن كەلە جاتىرسىز؟
- شىندىعىندا دا قازاقستانعا جوسپارلانىپ وتىرعان الداعى مەملەكەتتىك ساپار ءبىزدىڭ ەكىجاقتى قارىم- قاتىناسىمىز ءۇشىن ماڭىزدى ساياسي وقيعا بولىپ تابىلادى. بۇل ەڭ الدىمەن تاريحى ورتاق، مادەنيەتى مەن رۋحاني دامۋى، داستۇرلەرى مەن ءدىنى ءبىر ەكى ەلدىڭ بايلانىسىندا ەرەكشە ماڭىزعا يە. قازاقستان مەن وزبەكستان قارىم- قاتىناسىنىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى كورسەتكىشى ماڭگىلىك دوستىق تۋرالى شارت پەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىم ەكەنى ءسوزسىز. سونىمەن قاتار، حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ساياساتتىڭ كوپتەگەن ماسەلەلەرى بويىنشا ءبىزدىڭ ۇستانىمدارىمىز ۇقساس. وزبەكستان مەن قازاقستان وڭىردەگى احۋالعا وزدەرىنىڭ تۇتاستاي جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنەدى، ورتالىق ازياداعى قاۋىپسىزدىك پەن بەيبىتشىلىكتىڭ نىعايۋىن بارىنشا قولدايدى.
ءبىز قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىقتاعى بەدەلىنىڭ ءوسىپ وتىرعانىنا قۋانامىز. ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولۋدىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ءرولىن ايقىنداپ، حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى ورنىن كورسەتىپ وتىر.
قازاقستان پرەزيدەنتىمەن بولاتىن الداعى كەزدەسۋدە ءبىز ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ەلدەر اراسىنداعى بايلانىستى بەلسەندى ەتە ءتۇسۋ ماسەلەلەرى بويىنشا پىكىر الماسىپ، تۇتاستاي وڭىردەگى جاعدايدى دا تالقىلايتىن بولامىز. وزبەكستان حالقى باۋىرلاس قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆتى بىلەدى جانە قۇرمەتتەيدى. بىلتىرعى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا دوسى وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى يسلام ابدۋعاني ۇلى كارىموۆتى ەسكە الۋ ءۇشىن ن. نازاربايەۆتىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزگە ارنايى كەلۋىن حالىق ونىڭ تۇلعالىق قاسيەتى رەتىندە جوعارى باعالانعان بولاتىن. مۇنداي دۇنيەلەر ەش ۋاقىتتا ۇمىتىلمايدى...
قازاقستانعا ساپارىم ءبىزدىڭ قارىم- قاتىناسىمىزدى دامىتا ءتۇسۋ ءۇشىن جاڭا قادامدارعا جول اشادى دەپ سەنەمىن. ەكى ەلدىڭ دە حالقى ءدال وسىناۋ كەزدەسۋدەن كوپ نارسە كۇتىپ وتىرعانىن بىلەمىز. ونداي سەنىمدەردىڭ اقتالاتىنىنا دا مەنىڭ ءۇمىتىم مول.
- ءسىزدىڭ باسشىلىعىڭىزدا قابىلدانعان اسا ماڭىزدى قۇجاتتاردىڭ ءبىرى 2017-2021 -جىلدارعا ارنالعان وزبەكستان رەسپۋبليكاسىن دامىتۋدىڭ بەس باسىمدىق باعىتتارى بويىنشا ءىس- قيمىلدار ستراتەگياسى بولىپ تابىلادى. قۇجاتتا حالىقپەن ديالوگ جانە ادام مۇددەلەرى جىلى باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. مەملەكەتتىڭ كەلەشەك دامۋى ءۇشىن نەگە ءدال وسى باسىمدىق تاڭداپ الىندى؟
ءسىز تاۋەلسىز وزبەكستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ باسشىلىعىمەن تابىستى نارىقتىق ەكونوميكانى قۇرۋ قولعا الىنىپ، ونىڭ باسىم بولىگىنە قول جەتكەنىن بىلەتىن بولارسىز. ءومىر ءبىر ورنىندا تۇرمايدى، ەلدىڭ ودان ءارى ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءالى دە كوپ دۇنيەلەر جاسالۋى كەرەك. قابىلدانعان ءىس- قيمىل ستراتەگياسى الداعى بەس جىل ىشىندە وزبەكستاننىڭ قالاي داميتىنىن ايقىندايتىن بولادى.
بۇل باعدارلامالىق قۇجات مەملەكەتتىك قۇرىلىس سالاسىن، سوت- قۇقىقتىق رەفورمالاردى قامتيدى، تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى، الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋدى قالىپتاستىرادى، ەل قاۋىپسىزدىگى مەن سىرتقى بايلانىستاردىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ستراتەگيا - بۇل كابينەتتە تۋعان ويدىڭ جەمىسى ەمەس ەكەنىنە نازارىڭىزدى اۋدارعىم كەلەدى. بۇل قۇجاتتىڭ جوباسى جالپىحالىقتىق ماقۇلداۋعا يە بولدى، الدىن الا قوعامنىڭ كەڭ اۋقىمداعى تالقىلاۋىنان ءوتىپ، ونىڭ بارىسىندا مىڭداعان ۇسىنىستار ايتىلىپ، جاڭا باستامالار كوتەرىلدى. ونداي ۇسىنىستار مەن باستامالاردىڭ باسىم بولىگى قۇجاتتىڭ سوڭعى رەداكسياسىنان كورىنىس تاپقان بولاتىن. قۇجاتتىڭ نەگىزگى ماعىناسىن مەملەكەتىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋ باسىمدىقتارىنىڭ تاڭداۋى دەپ ايقىنداعان بولار ەدىم. ال ونداعى باستى ماسەلەلەر ادامي مۇددەلەر جانە ونىڭ قاجەتتىلىگى مەن سۇرانىسىن قامتىپ، وزبەكستاننىڭ ءبىرتۇتاس مەملەكەت رەتىندە ادام قۇقىقتارىنا كەپىل بەرىلگەن، ورنىقتى دامۋى قامتاماسىز ەتىلگەن دامىعان ەلدەر قاتارىنا كىرۋدەن تۋىندايدى.
ستراتەگيانىڭ ماڭىزدى بولىگى - 2017 -جىل ءبىزدىڭ ەلىمىزدە حالىقپەن ديالوگ جانە ادام مۇددەلەرى جىلى رەتىندە جاريالاندى. بۇل نەگىزىنەن بيلىك پەن ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتتارى اراسىنداعى تىكەلەي بايلانىستى قالىپتاستىرۋدىڭ وزەكتىلىگىمەن تۇسىندىرىلەدى. بۇل رەتتە بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭىنا تامان حالىق پەن مەملەكەت اراسىنداعى ءوزارا ءىس ارەكەتتىڭ ءتيتىمدى تەتىگى رەتىندە ۆيرتۋالدى قابىلداۋ اشىلىپ، وندا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جارتى ميلليوننان استام ادام پىكىر بىلدىرگەن. وسىنداي وتىنىشتەردىڭ بارلىعى دەرلىك قارالىپ، بەلگىلى ءبىر فورمادا جاۋاپتار بەرىلدى.
مەن حالىقپەن ديالوگسىز ەشقانداي دا تابىستى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن بولمايتىندىعىنا سەنىمدىمىن. ال مۇنىڭ تۇپكى مانىنە كەلسەك، ول قاراپايىم عانا فورمۋلادان تۇرادى: حالىق مەملەكەتكە ەمەس، مەملەكەت حالىققا قىزمەت ەتۋى كەرەك. مەنىڭ ويىمشا، وزبەكستاندا بۇگىن اتقارىلىپ جاتقاننىڭ ءبارى وسى كۆينتەسسەنسيادا.
- ورتالىق ازيانىڭ تابىستى دامۋى نەگىزىنەن ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ساپاسى مەن دەڭگەيىنە بايلانىستى. وسى تۇرعىدان العاندا ءسىز قازىرگى قازاق- وزبەك قاتىناسىن قالاي باعالار ەدىڭىز؟
وزبەك- قازاق قارىم قاتىناسى شىندىعىندا دا ورتالىق ازيانىڭ ورنىقتى دامۋىندا ۇلكەن ماڭىزعا يە. سول ءۇشىن دە ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىز اراسىندا ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى قۇجاتقا قول قويىلۋى كەزدەيسوقتىق دەپ ايتا المايمىن. ول قۇجات ءسوزسىز بارلىق باعىتتاعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىمەن تولىققان. ءبىز باسقالارداي ەمەس، ءوز زامانىمىزدىڭ ەڭ كۇردەلى كەزەڭدەرىندە وڭىردەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاپ قالدىق. مەملەكەتتەر اراسىندا ۇلكەن ءارى سالماقتى كونفليكتىلەر ورىن العان جوق. ءبىزدىڭ مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ، ولاردىڭ كورەگەندىك ساياساتىنىڭ ارقاسىندا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ورتالىق ازيانىڭ باسقا دا مەملەكەتتەرىمەن وڭىردەگى ىنتىماقتاستىققا كورىنىس بەرەتىن ءوزارا ءتيىمدى قارىم قاتىناستى ورناتا الدىق. مەن ورتالىق ازيانى يادرولىق قارۋدان ازات ايماق رەتىندە جاريالاپ، بۇل باستامانى الەمدىك ارەنادا ىلگەرىلەتۋ، سونىڭ ىشىندە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ رەسمي قۇجاتى رەتىندە بەكىتۋ وڭىرلىك مانگە يە بولىپ قانا قويماعانىن، ونىڭ جاھاندىق دەڭگەيدەگى يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجيمىن نىعايتۋعا كوپ سەپتىگىن تيگىزگەنىنە سەنىمدىمىن.
ورتالىق ازيانى دامىتۋ تۋرالى ايتا وتىرىپ، ءبىز كەز كەلگەن كولىكتىك- كوممۋنيكاتسيالىق، ەنەرگەتيكالىق سيپاتتاعى ءىرى جوبالاردىڭ ءوڭىر مەملەكەتتەرىنىڭ بەلسەندى ارەكەتتەسۋىنسىز، ولاردىڭ ينتەگراتسياسىنىڭ جوعارى دەڭگەيىنسىز جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز. بۇگىنگى كۇنى ورتالىق ازيانىڭ حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق جانە كولىكتىك جوبالاردا باستى ويىنشى بولىپ كەلە جاتقانى - بۇل كوبىنەسە وسى وڭىردەگى مەملەكەتتەردىڭ بەلسەندى سىرتقى ساياساتىنداعى قىزمەتتەرىنىڭ ناتيجەسىنە بايلانىستى. بىرلەسكەن جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا ورتالىق ازيا باتىستى شىعىسپەن، وڭتۇستىكتى سولتۇستىكپەن بايلانىستىراتىن حالىقارالىق كولىك دالىزدەرىنىڭ قيىلىسىنا اينالىپ وتىر. سونىمەن قاتار، بۇگىنگى كۇنى ۇلى جىبەك جولى جاڭا بازادا قالپىنا كەلە باستادى. وسىعان بايلانىستى مەن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىن وسىدان بىرنەشە عاسىر بۇرىنعى كەزەڭدەگىدەي ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى باستى كولىك ارتەرياسىنىڭ جۇرەگىندە تۇرمىز دەپ ايتار ەدىم.
سونىمەن قاتار قازاقستان وزبەكستاننىڭ ماڭىزدى ەكونوميكالىق ارىپتەستەرىنىڭ قاتارىنا كىرەتىنىن ۇلكەن ىجداھاتتىلىقپەن ايتىپ وتكىم كەلەدى. ارينە، جاھاندىق قارجى داعدارىسى ەلدەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ قارقىنىنا اسەر ەتپەي قويمادى. ايتسە دە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىندا ىسكە اسپاعان الەۋەتتەردىڭ باسىم بولىگى وسى سالادا ەكەنىن مويىنداۋعا تۋرا كەلەدى. وزبەكستاندا قازاقستاندىق كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس ىستەپ جاتقان 230 كاسىپورىن بار. ال قازاقستاندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ رەزيدەنتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن 130-گە تارتا كاسىپورىن جۇمىس ىستەۋدە. بۇل كورسەتكىشتى ەسەلەي تۇسۋگە دە بولاتىن ەدى. تاۋار اينالىمىن دا بىرنەشە ەسەگە ارتتىرۋعا مۇددەلىمىز.
- سوڭعى كەزدەرى زاماناۋي حالىقارالىق ساياساتتا «حالىقتىق ديپلوماتيا» اتالاتىن فەنومەن بەلسەندى دامىپ كەلەدى. بۇل عىلىم مەن مادەنيەت، پارلامەنتتەرارالىق بايلانىستار، وڭىرلەردىڭ تىكەلەي قارىم قاتىناسى، ىسكەرلىك ورتالاردىڭ ارالاسۋىن بىلدىرەدى. ءسىز ءبىزدىڭ مەملەكەتتەر، حالىق اراسىنداعى وسى باعىتتاعى ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
ءيا، شىنىندا دا قازىرگى تاڭدا حالىقارالىق قاتىناستار تەك ۇكىمەتتىك جانە ءداستۇرلى ديپلوماتيالىق فورماتتار اراسىندا توعىسپايدى. ەكىجاقتى بايلانىستاردىڭ تەرەڭدىگىن ايقىندايتىن ماڭىزدى فاكتور رەتىندە بۇگىنگى كۇنى پارلامەنتارالىق بايلانىستار، وكىلەتتى بيلىك ورگاندارى اراسىنداعى بايلانىستار قۇبىلىسى بەلەڭ الىپ وتىر. پارلامەنتتىك ديپلوماتيا ۇعىمى دا جايدان جاي تۋعان جوق دەپ ويلايمىن، ولار مەملەكەتتەر اراسىنداعى قارىم قاتىناستىڭ ماڭىزدى رەسۋرسىن قامتىپ وتىر. بۇل رەتتە اڭگىمە ەكىجاقتى قارىم قاتىناستاردىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازاسىن جەتىلدىرۋدەگى پارلامەنتشىلەر ءرولى تۇرعىسىندا عانا ەمەس، ولاردىڭ حالىق وكىلدەرى رەتىندەگى مارتەبەسىندە بولىپ وتىر. سوندىقتان دا ولاردىڭ داۋىسى مەن ولار ايتاتىن سالماقتى سوزدەرىنىڭ ءوزى مەملەكەتتەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى فاكتورى بولىپ تابىلادى.
الداعى ساپارعا توقتالساق، وندا ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى پارلامەنتارالىق بايلانىستاردىڭ جاڭا پاراعىن اشاتىن جەكە قۇجاتقا قول قويۋ كۇتىلەدى. ايتا كەتەرلىگى، جاقىندا وزبەكستاننىڭ ءولي ءماجىلىس سەناتى مەن زاڭناما پالاتاسىنىڭ بىرلەسكەن قاۋلىسىمەن قازاقستان پارلامەنتىمەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى پارلامەنتارالىق توپ قۇرىلدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا، بۇل اسا ماڭىزدى ماسەلە، ويتكەنى پارلامەنتشىلەر اراسىندا تىعىز بايلانىس ورناتۋ كوپتەگەن سالالار بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى بەلسەندى ەتۋدىڭ كاتاليزاتورى رەتىندە ۇلكەن ءرول اتقارادى. ماسەلەن، سونىڭ ءبىرى ءوڭىرارالىق بايلانىستى دامىتۋ. وسى باعىتتا جۇمىستاردىڭ باستالعانى دا ەرەكشە قۋانتادى. سوڭعى بىرنەشە ايدا وزبەكستاننىڭ ءبىرقاتار وڭىرلەرىنىڭ قازاقستانعا ساپارلارى ورىن الدى. قازاقستاننان بىزگە دە كەلىپ جاتىر. تاشكەنت دەلەگاتسياسى الماتىعا باردى، ال بىزگە ءوز كەزەگىندە قىزىلوردا جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ دەلەگاتسياسى كەلگەن بولاتىن. مۇنداي ساپارلار بارىسىندا ءوڭىر وكىلدەرى كوپتەگەن ماسەلەگە قول جەتكىزگەنىن، سونىڭ ىشىندە بىرلەسكەن ەكونوميكالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى ۋاعدالاستىقتار جاسالعانىنا قۋانىشتىمىن. بۇدان بولەك، مەملەكەتتەر اراسىنداعى، شەكارا ماڭىنداعى اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ءوزارا ارالاسۋى ءۇشىن، مادەنيەت جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا بايلانىستار ورناتىلاتىنىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك. مەن ەكى مەملەكەت حالقى جاقىن ارالىقتا وسىنداي ىنتىماقتاستىقتىڭ ناتيجەسىن جوعارى باعالايتىن بولادى دەپ ويلايمىن.
وتكەن جولى عانا وزبەكستاندا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دەلەگاتسياسى بولىپ قايتتى. ساپار اياسىندا رەسپۋبليكالىق ينتەرناتسيونالدىق ورتالىق وكىلدەرىمەن جەمىستى كەزدەسۋلەر ءوتتى. ۇدايى بايلانىسۋ جانە تاجىريبە الماسۋ تۋرالى ۋاعدالاستىق جاسالدى. ءبىز حالىقتىق ديپلوماتيا تۋرالى ءسوز ەتكەندە، كوبىنەسە مادەنيەت، عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنىڭ وكىلدەرى اراسىنداعى بايلانىس تۋرالى ويلايمىز. شىندىعىندا وزبەكستان مەن قازاقستان اراسىندا وسى باعىتتاعى بايلانىستاردى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ قاجەتتىلىگى بار دەپ سەنەمىن. ءبىزدىڭ ساپارىمىز بارىسىندا وسى سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋدىڭ ناقتى مەحانيزمى تۋرالى كەلىسىمگە كەلە الامىز دەپ ويلايمىن.
- پرەزيدەنت لاۋازىمىنا كىرىسكەننەن باستاپ ءسىز ورتالىق ازيا ءوڭىرىن وزبەكستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى باسىمدىقتار رەتىندە بەلگىلەدىڭىز. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا ورتالىق ازيادا وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى باعىتتار قانداي؟
- ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن بايلانىستى نىعايتا ءتۇسۋ بولىپ تابىلادى. بۇل تابيعي ۇمتىلىس. ويتكەنى وزبەكستاننىڭ ورنىقتى دامۋى ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىزدىڭ وڭىرلىك ساياساتىمىزدىڭ قانشالىقتى دۇرىس ءارى جاقسى جولعا قويىلعانىنا بايلانىستى بولىپ تابىلاتىنى ءسوزسىز. وسىنى ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. ءبىزدىڭ ءبارىمىز دە ورتالىق ازيا - بۇل عاسىرلار بويى ورتاق گەوگرافيالىق، ەكونوميكالىق جانە مادەني، رۋحاني كەڭىستىكتە ءومىر سۇرگەن ءبىرتۇتاس ورگانيزم ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. ءوڭىر حالقىن تولعاندىراتىن ماسەلەنىڭ بارلىعىن، ءار مەملەكەت جەكە دارا ءوز بەتىنشە شەشە الماسى حاق. ماسەلەن، مەملەكەتتىك شەكارانىڭ دەليميتاتسيا جانە دەماركاتسيا پروبلەمالارى، كولىكتىك كوممۋنيكاتسيالار، ەكولوگيا، سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى ءارى ءادىل پايدالانۋ. ورتالىق ازيادا سۋ رەسۋرستارى ۇدايى وتكىر ماسەلە بولىپ كەلدى، ال بۇگىنگى جاھاندىق جىلىمىق جاعدايىندا سۋدى تۇتىنۋ ارتا ءتۇسىپ، بۇل پروبلەما ودان سايىن اسقىنىپ وتىر. ءبىز بۇگىنگى تاڭدا ءوزارا بىرلەسە وتىرىپ سۋدىڭ ءاربىر تامشىسىن ساقتاپ قالۋ شارالارىن قامتاماسىز ەتە الماساق، بۇل بىزدەن كەيىنگى كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى ۇلكەن قىلمىسىمىز بولار ەدى.
بۇل رەتتە دە ءاربىر مەملەكەت ءتىپتى سۋدى ۇنەمدەۋدىڭ ەڭ وزىق تەحنولوگياسىن قانشا قولدانىپ باقسا دا، ءوز بەتىنشە وسىناۋ پروبلەمانى شەشە المايتىنىن باسا ايتقىم كەلەدى. بۇل ماسەلە بويىنشا ءبىزدىڭ قازاقستانمەن ورتاق تۇسىنىگىمىز قالىپتاسقان، ءبىز وسى باعىتتا ءبىرىڭعاي ستراتەگيانى جۇرگىزۋگە شاقىرامىز، ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ءبىرىڭعاي حالىقارالىق قۇقىقتىق نورمالاردىڭ بولۋىن قولدايمىز.
وڭىردەگى ۇلكەن رەسۋرستارعا يە بولىپ، اۋقىمدى باسىمدىقتاردى قامتىپ وتىرعان باسقا ەلدەردىڭ دە ونداي رەسۋرستاردى ەلدەن وقشاۋلانا پايدالانا المايتىنىن دا ايتا كەتسەم. ءبىر ەل ءوزى جەكەدارا الەمدىك نارىققا ەنەرگورەسۋرستاردى جەتكىزە المايدى، كورشىلەستەرىن اينالىپ ءوتىپ، تاۋارلارىن سىرتقى تاسي المايدى. سوندىقتان دا، ءوزارا كەلىسۋ كەرەك، سول ارقىلى كولىكتىك اعىنداردى باسقارۋدىڭ ءبىرىڭعاي ينتەگراتسيالانعان جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت، جاڭا كولىكتىك دالىزدەر اشساق تا ودان ءبىزدىڭ بارلىعىمىز دا ۇتارىمىز انىق.
وڭىرلىك ىنتىماقتاستىق ماسەلەسىنە قايتا ورالا وتىرىپ، مەن بۇگىنگى وزبەكستاننىڭ ساياساتىن بىلاي ايقىندايتىن ەدىم: وتكىر ماسەلەلەردەن قاشپاي، اقىلعا قونىمدى كومپروميستەردى ىزدەنۋ كەرەك. قازاقستانداعى الدا كۇتىلىپ وتىرعان كەلىسسوزدەردىڭ كۇن تارتىبىندە وڭىرلىك دامۋ ماسەلەلەرى دە قامتىلىپ وتىر. بۇل نەگىزىنەن قازىرگى پروبلەمالاردى شەشۋ جولدارىن ىزدەۋ، وڭىردەگى ءىرى جوبالاردى بىرلەسە جۇزەگە اسىرۋعا نەگىزدەلگەن شارالار. وسىنىڭ ءبارى ءبىز ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتتەر بولىپ تابىلادى.
- ءسىزدىڭ پرەزيدەنت ن. نازاربايەۆپەن كەزدەسۋىڭىزدىڭ كۇن تارتىبىندە وڭىرلىك جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ماسەلەلەرى دە تالقىلانادى. وسى باعىتتا استانا مەن تاشكەنتتىڭ قانداي ءوزارا ءىس قيمىل پەرسپەكتيۆالارىن اتار ەدىڭىز؟
- بۇگىنگى حالىقارالىق ومىردە ورىن الىپ وتىرعان نەگىزگى پروبلەمالار بويىنشا وزبەكستان مەن قازاقستاننىڭ ۇستانىمىنى باسىم جاعدايدا سايكەس كەلىپ وتىرعانى انىق. ءبىز سىرتقى ساياسات ارەناسىندا ءبىر ءبىرىمىزدىڭ باستامالارىمىزعا قولداۋ ءبىلدىرىپ كەلدىك، قولداي بەرەتىن بولامىز دەپ تە سەنەمىن. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز حالىقارلىق دەڭگەيدەگى دە، وڭىردەگى دە قاۋىپسىزدىككە ەرەكشە الاڭدايدى. وسى تۇرعىدان العاندا ءبىز وڭىردەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ نىعايۋىنا اۋقىمدى جاسامپاز جۇمىستار اتقارىپ جاتقان قازاقستاننىڭ ءرولىن جوعارى باعالايتىنىمىزدى بىلدىرگىم كەلەدى. بۇل رەتتە قازاقستان تاراپىنان كوپتاراپتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ بويىنشا باستاماشىلىق جاسالعان ازياداعى ءوزارا ءىس- قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستى (اوسشك) اتاساق تا جەتكىلىكتى. ال بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىققا قاۋىپ توندىرەتىن ترانس ۇلتتىق قاتەرلەرگە كەلسەك، ءبىزدىڭ ويىمىزشا ولارعا قارسى تۇرۋ حالىقارالىق دەڭگەيدە دە بولۋ كەرەك. مەنىڭ پايىمداۋىمشا، ماۋسىم ايىندا استانادا وتەتىن ش ى ۇ وتىرىسى، جانە وسىناۋ كوپ باعىتتى ۇيىمعا قازاقستاننىڭ ءتوراعالىق ەتۋى وڭىردەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ باعىتىندا دا، ترانس ۇلتتىق قاتەرلەرمەن كۇرەس ماسەلەلەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن دە ۇلكەن مانگە يە بولادى.
قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىندە وزبەكستان مەن قازاقستان ۇدايى ش ى ۇ مەن باسقا دا فورۋمداردى ناقتى ارەكەتتەر بويىنشا قادام جاساۋعا شاقىرىپ كەلەدى. ءبىز قاۋىپسىزدىك پروبلەماسى ورنىقتى ەكونوميكالىق دامۋمەن، ادامداردى تولعاندىراتىن ماسەلەلەردى دەر كەزىندە شەشۋمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن قاشاندا تۇسىنەمىز. سوندىقتان دا تەرروريزم جانە راديكاليزم سەكىلدى قۇبىلىستارمەن كۇرەس تەك قاۋىپسىزدىك شارالارىن بەلسەندى ەتۋدى عانا قامتىماي، ورنىقتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى كۇشەيتۋ، كاسىپكەرلىككە ەركىندىك بەرۋ، ادامداردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرۋ سەكىلدى شارالاردى كۇشەيتۋمەن بايلانىستى بولاتىنىنا ءمان بەرۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ ويىمىزشا، بۇل قاۋىپسىز جانە ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ العاشقى شارتى.
مەملەكەتىمىزدىڭ وڭىرلىك ساياساتى جانە كورشىلەس ەلدەرمەن قارىم قاتىناسىن ينتەنسيفيكاتسيالاۋ تۋرالى ايتقاندا وزبەكستانمەن شەكارالاساتىن اۋعانستانعا نازار اۋدارتامىز. شىندىعىندا ءبارىمىز دە اۋعانستانداعى جاعدايدىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن بەلگىلى ءبىر قاتەرلەر تۋعىزاتىنىن تۇسىنەمىز. سوندىقتان دا، وزبەكستان دا، قازاقستان دا اۋعان پروبلەماسىنىڭ تەزىرەك رەتتەلگەنىن قالايدى.
اۋعانستاننىڭ بەيبىت جولعا ءتۇسۋى كوبىنەسە ەكونوميكالىق دامۋعا بايلانىستى، ال بۇعان ءبىزدىڭ وڭىرىمىزدەگى مەملەكەتتەر قاتىسا الادى جانە قاتىسۋى دا قاجەت. ارينە، مۇندا اۋعانستانداعى بىرلەسكەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار دا ۇلكەن ءرول اتقارادى. سونىڭ ىشىندە وڭىردەگى ەلدەردىڭ وڭتۇستىك ازيا، پارسى شىعاناعى، تاياۋ شىعىس ەلدەرىنىڭ پورتىنا شىعاراتىن ترانساۋعاندىق كولىك ءدالىزى وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن. مەنىڭ ويىمشا وڭىرلىك ءوزارا ارەكەتتەستىكتەر ارقىلى اۋعانستاندا ەنەرگەتيكالىق سەكتوردى دامىتۋ، كولىكتىك كوممۋنيكاتسيالار سەكىلدى سالالاردا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ وسى ەلدەگى بەيبىت پروتسەسستىڭ نىعايۋىنا ۇلكەن ءرول اتقاراتىن بولادى.
- شاۆكات ميرومون ۇلى، ناۋرىز مەيرامىنا وراي قازاقستاندىقتارعا تىلەگىڭىزدى دە بىلدىرە كەتسەڭىز.
- وسى جولعى قازاقستانعا ساپارىمنىڭ ناۋرىز مەيرامىمەن تۇسپا تۇس كەلۋىنىڭ تەرەڭ سيمۆولدىق ءمانى بار. ناۋرىز - ءبىزدىڭ ەرتەدەن كەلە جاتقان ورتاق، ۇلىق مەرەكەمىز، ول جاڭا جىلدىڭ كەلگەنىن، جاڭعىرۋ مەن جاڭا ءومىردىڭ باستالعانىن بىلدىرەدى. بۇل كۇندەرى قازاقستان كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزىپ، ماڭىزدى شەشىم قابىلداپ جاتسا، وزبەكستان دا بەس باسىم باعىت بويىنشا ءىس- قيمىل ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرا باستادى. ەندەشە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز دە جاڭعىرۋ مەن جاڭا دامۋ تابالدىرىعىندا تۇر.
ءبىز شىن كوڭىلدەن قازاقستاننىڭ ودان ءارى گۇلدەنۋىن تىلەيمىز. وزبەك ەلىنىڭ ۇلكەن دوسى، قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆتىڭ دانا باسشىلىعىنداعى قازاق ەلى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنداعى كوزدەگەن مىندەتتەرگە قول جەتكىزىپ، الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ قاتارىنان كورىنەتىنىنە سەنىمدىمىن. بۇنداي ۇلى ماقساتتارعا قول جەتكىزىلەتىنىنەن ەش كۇمان جوق، سوندىقتان قازاقستان حالقى دا دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوتەرىلەدى دەگەن سەنىمدەمىن.
ناۋرىز مەيرامىندا ءاربىر قازاقستاندىق وتباسىعا يگىلىك، باقىت، بەيبىتشىلىك پەن گۇلدەنۋدى تىلەيمىن.
- قۇرمەتتى پرەزيدەنت مىرزا، ءسىزدىڭ مازمۇندى سۇحباتىڭىزعا ۇلكەن العىس ايتامىز!
اۆتور: قانات مامەتقازى ۇلى
