ەرماحان قالاي وليمپيادا چەمپيونى بولدى؟
وليمپيادا چەمپيونى ەرماحان ىبرايىموۆ اتان تۇيەنىڭ بەلى قايىسار بەينەتكە توزۋمەن قاتار، اقىل-ويعا جۇگىنگەن سپورتشى.
1996-جىلى ەرماحاننىڭ اتلانتا وليمپياداسىنداعى ايقاستارىن كوزبەن كوردىم. جارتىلاي فينالعا دەيىن قامشى سالدىرعان جوق. جارتىلاي فينالدا توقسان بەستەگى الەم چەمپيوناتىندا ءوزىن دىرداي عىپ ساباعان الفرەد دۋۆەرحيلمەن(كۋبا) قولعاپ ءتۇيىستىردى.
ەكى راۋند تەڭ تارتىسقان. باسەكەنىڭ سوڭعى جاعىندا ەرماحاننىڭ ءبىر قايناۋى كەم ەكەنى كوزگە ۇرىپ تۇردى. «دۋۆەرحيلگە جۇدىرىعىڭ تيگەندە، بەتون قابىرعانى ۇرعانداي بولاسىڭ. ال، ول سىلتەگەندە، دەنەڭە شوي بالعا تيگەندەي، سۇيەگىڭ سىنىپ كەتە جازدايدى».
بۇل - ەرماحاننىڭ ءسوزى. وسى وليمپيادادان كەيىن ەرماحان: «مەن بوكسشى ەمەسپىن»، دەپ مالىمدەدى.
«قالايشا؟» دەستى قالىڭ جانكۇيەر. وليمپيادانىڭ قولا جۇلدەگەرى ءوزىن بوكسشى ساناماسا، وندا ەلدەگى مىڭداعان بوكسشىنىڭ كىم بولعانى؟
سويتسەك، ەرماحان شارشى الاڭداعى ءار قادامىن ەسەپتەپ، قارسىلاستارىنىڭ وڭى مەن سولىن تارازىلاپ، ءوزىنىڭ كەم-كەتىگىن ەكشەپ، ىشتەي شامىرقانىپ، تولعانىپ ءجۇر ەكەن عوي. دۋۆەرحيلدەن قاتارىنان ەكى ۇتىلعانى جانىن سىزداتقانى انىق. ول دۋۆەرحيلگە، باسقا مىقتىلارعا قاراپ، سولاردىڭ بيىگىن نىساناعا العان ەكەن. قۇرعاق كۇشپەن، جالاڭ جۇدىرىقپەن ولاردى ۇتا المايتىنىن قاپىسىز ۇققان ەرماحان تىنىمسىز ىزدەنىسكە كوشتى. باپكەرلەرىنىڭ اقىل-كەڭەسىن قالت جىبەرمەي تىڭدايدى. وعان قوسا ءوز بىلگەنىن ۇشتاۋمەن بولدى.
توقسان جەتىدەگى الەم چەمپيوناتىنا اش بۋراداي بۋىرقانىپ باردى. دۋۆەرحيل ەكەۋى ەكى جاقتان جاپىرا جەڭىپ، فينالدا قايتا شارپىسقان. اينالايىن، ەرماحان، ءشۇۋ دەگەننەن كوك بورىدەي ورشەلەنە كىرىستى. كۋبا قۇراماسىنداعى نەبىر اپايتوس جىگىتتەردى اشسا الاقانىندا، جۇمسا جۇدىرىعىندا ۇستايتىن، ارىستان جۇرەكتى الفرەد بۇل جولى ەكى-اق ۇپايعا وزدى. قول سوزىمداعى ولجانىڭ سۋسىپ كەتكەنىنە ءىشى كۇيگەن ەرماحان باتىر ناعىز بوكستىڭ ءدامىن ەندى تاتقانداي.
وسى ەكپىنمەن 71 كەلى سالماقتاعى كىلەڭ ەردىڭ سويى باس قوسقان گەرمانياداعى «التىن دۋلىعا»، تايلاندتاعى «كورول كۋبوگى» جارىستارىن، شۆەتسيا مەن تۇركياداعى جەكپە-جەكتەردى سىپىرا ۇتىپ شىقتى.
توقسان سەگىزدىڭ كۇزىندە الەم كۋبوگىنا تالاسۋ ءۇشىن قىتايعا جول تارتقان. ەسى-دەرتى-دۋۆەرحيلدى ۇتۋ!
جوق، دۋۆەرحيل كورىنبەيدى. ونىڭ ورنىنا 67 كەلىدە الەمنىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى حۋان ەرناندەس كەلىپتى. ەرماحان ساسقان جوق. بارىن سالىپ ايقاستى. ءبىراق، حۋان ناعىز دۇلەيدىڭ ءوزى ەكەن. الدىن وراپ كەتتى. ءىشى وتتاي جانعان ىبرايىموۆ جۋىناتىن بولمەگە كىرگەن بويدا ايناعا قاراپ تۇرىپ: «ءاي، ەرماحان، ەرناندەسپەن ايقاسۋعا جارامادىڭ. ساعان ءالى كوپ تەر توگۋ كەرەك»، دەپ بارماعىن شاينادى.
ءيا، كۇتپەگەن جەردەن ءبىر بۇيىردەن شىعا كەلگەن ەرناندەس ىبرايىموۆتى سەڭ سوققانداي ەتتى. كەيىنگى ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىتتا دۋۆەرحيلدەن باسقا باستى قارسىلاستارىنىڭ بارىنەن باسىم تۇسكەن ەرماحاننىڭ جان دۇنيەسى وسى ساتسىزدىكتەن كەيىن توڭكەرىلىپ تۇسكەندەي بولدى. ىبرايىموۆتىڭ ءوز سوزىمەن ايتساق، حۋان ەرماحاننىڭ كوزىن اشتى.
ەرماحان قايتا شيرىقتى. حۋانمەن ايقاستى نەشە مارتە اينالدىرىپ كورگەنى ەسىندە جوق. ءتۇن بالاسى كىرپىگى ايقاسپاي، دوڭبەكشىپ شىعادى. ءسويتىپ ءجۇرىپ، ەرناندەسپەن تايتالاستىڭ ءاربىر ءساتىن جادىنا توقىپ الدى.
نەگىزگى قارسىلاستارىن بەس ساۋساعىنداي بىلەتىن ەرماحان ەندى حۋاندى ابدەن زەرتتەدى. ەكى بىردەي وليمپيادانىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى. بويى سىرىقتاي، سوعان ساي قولى ۇزىن. ءتورت راۋندقا ەركىن كوسىلەدى. سولاقاي. الىستان جانە ورتا قاشىقتىقتان تالدىرىپ ۇرۋدىڭ حاس شەبەرى.
ءبىر ۇمتىلعاندا جەتى سوققىنى قاس پەن كوزدىڭ اراسىندا ءجىبىن ۇزبەي، تۇيدەك-تۇيدەگىمەن تاستايدى ەكەن. بوكستىڭ نەبىر سويقاندارى قارسىلاسىنىڭ ماڭدايى مەن يەگىنە قاس قاعىمدا ءتورت-بەس سوققى جۇمساپ ۇلگەرسە، ەرناندەستىڭ جەتى جۇدىرىعى كىرپىك قاققانشا ماڭدايىڭنان كىندىگىڭە دەيىنگى ارالىقتى ات تەپكەندەي پەرگىلەپ وتەدى. جۇدىرىعى گۇرزىدەي.
ۇستازدارىمەن كەڭەسە كەلە، ۇزىنتۇرا حۋانعا قارسى ورتا جانە جاقىن قاشىقتىقتا ايقاسۋعا بەل بۋدى. الىستان شىداتپايدى. ونىڭ ۇستىنە، ەرناندەستىڭ كەۋدەسى جەلكورىكتەي. بەس-التى راۋندقا ەركىن سىلتەيدى. حۋاندى باسەكە ورتادان اۋا بەرە شارشاتۋ ءۇشىن ەكپىن ۇستىنە ەكپىن قوسىپ وتىرۋ كەرەك. ال، ەرماحان، مىقتى بولساڭ، حۋاننىڭ وسال تۇسىن تاۋىپ كور.
قوس قولىنا گانتەل ۇستاعان ەرماحان تاۋ قۋالاپ، تالماي جۇگىرۋگە كوشتى. بىرنەشە كۇننەن كەيىن تىنىسى كادىمگىدەي اشىلعانىن سەزىنگەن. تەك قۇيىن-پەرەن قيمىلمەن ەرناندەستى ەڭسەرە المايتىنىن تەرەڭ تۇيسىنگەن ىبرايىموۆ شوي بالعامەن رەزەڭكە دوڭگەلەكتى ءوشى كەتكەندەي سوققىلادى. باپكەرلەر بەلگىلەگەن كەسىمدى مەجەدەن اسىرىپ ۇردى. ءبىراق قاي جاتتىعۋدا بولسىن، شەكتەن شىعا زورىققان جوق.
ءار قادامىن وتە دالدىكپەن، قالت جىبەرمەي ەسەپتەپ وتىردى.
وسىلاي تەر توگە كەلە بوكس دەگەننىڭ بازبىرەۋلەر ويلاعانداي بىلعارى قولعاپپەن مادەنيەتتى توبەلەسۋ عانا ەمەس، تۇتاس عىلىمعا اينالعانىن جان-تانىمەن سەزىندى. بوكسشى رينگتىڭ عالىمى بولۋى كەرەكتىگىن، ونسىز ۇلكەن مايدانداردا نان جوقتىعىن قاپىسىز ۇعىندى. باپكەردىڭ جەتەگىمەن عانا جۇرەتىن سپورتشىنىڭ الىسقا بارمايتىنىن دا ءتۇسىندى.
ءبىر كۇنى «وسى مەن ءتورتىنشى راۋندقا جاراماي قالامىن-اۋ»، دەگەن قاۋىپپەن سۋ استىندا 100 مەتر سۇڭگۋگە تاۋەكەل ەتتى. بۇرىن 70 مەتردەن كەيىن دەمى ءبىتىپ، سۋ بەتىنە اتىپ شىعاتىن بوكسشى كەلە-كەلە ءجۇز مەتردى ەڭسەردى. ۇلتتىق قۇراماداعى بىردە-ءبىر سپورتشى سۋ استىندا ۇزاق سۇڭگۋدەن ەرماحاننان اسا العان جوق.
باس باپكەر تۇرسىنعالي ەدىلوۆ، بوكستىڭ پروفەسسورلارى نۇرعالي سافيۋللين مەن الەكساندر اپاچينسكي ىبرايىموۆتىڭ جانكەشتىلىگىنە ءدان ريزا.
سوسىن، رينگتە ويشا ۋاقىت ساناۋدا دا جۇيرىك شىقتى. باپكەرلەر «قانە، ءبىر مينۋت ايقاسىڭدار، تۋرا ءبىر مينۋتتا وزدەرىڭ توقتاي قالىڭدار»، دەيدى. ەرماحان ۋاقىتتان ونشا اۋىتقي قويمايدى.
توقسان سەگىزدە ەرناندەسكە قارسى ءوزىنىڭ شابۋىلى ءالسىز بولعانىن ەسەپكە العان ىبرايىموۆ بويداعى كۇشتى ءتورت راۋندقا تەڭ ءبولىپ تاستاپ، ورتا، جاقىن قاشىقتىقتان تولاسسىز شابۋىلداۋعا تاس-ءتۇيىن بەكىندى.
سيدنەي وليمپياداسى. ەرناندەسپەن ايقاس قارساڭىندا ەرماحان ەكەۋمىز ءبىر كولىككە قاتار وتىردىق. «ەرەكە، ەرناندەسپەن قالاي بولادى؟» «اعا، ساسپاڭىز، ونى اكەسىنە تانىتامىن!» مىنا سوزدەن كەيىن تۇلا بويىم تەمىر قۇرساۋدان بوساعانداي، جەڭىلدەپ قالدىم.
...ءتورتىنشى راۋندتىڭ سوڭىندا ەرماحان سىلتەدى دەيسىڭ. ءنوپىر سوققىنىڭ استىندا قالعان حۋاننىڭ تىنىسى تارىلىپ، اۋىرسىنا ىڭقىلداعان ءۇنى اۋدەم جەردەگى بىزگە ەستىلە باستادى. الەمدىك بوكستىڭ ناعىز مايتالمانى حۋان ەرناندەستى تالاسسىز جەڭگەن ءبىزدىڭ باتىر ءارى قاراي قامشى سالدىرماي، وليمپ شىڭىندا ات ويناتتى.
ءبىزدىڭ سونداعى كوڭىل-كۇيدى تىلمەن بەينەلەپ جەتكىزۋ قيىن.
قىدىربەك رىسبەك
«جاس قازاق»
