ارام مەن ادال بيزنەس بولەك جۇمىس ىستەيدى
جاڭادان پايدالانۋعا بەرىلەتىن بالاباقشا مەن مەكتەپ عيماراتتارى بىلاي تۇرسىن، «مەملەكەتتىك باعدارلاما» دەپ تاپسىرىلاتىن تۇرعىن ۇيلەردە جەل ەسىكتەن كىرىپ، تەسىكتەن شىعىپ جاتادى.
ال وسىنداي ساپاسىز قۇرىلىسقا نە سەبەپ؟ ارينە، ونىڭ ارعى جاعىندا بيۋروكراتيزم دە، «وتكات» تا، بيزنەستىڭ بىردەن قىرۋار پايدا تاپسام دەگەن نيەتى دە بار. سونىڭ سالدارىنان بيۋدجەت قارجىسى تالان-تاراجعا تۇسەدى، مەملەكەتتىڭ اقشاسى ءتيىمسىز جۇمسالادى.
ۇكىمەت وسى ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولىن تاپقان سىڭايلى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.
جاقىندا قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ مينيسترلەر كابينەتىنە «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار سالاسىنداعى قۇرىلىس كەلىسىم-شارتتارىن قازىناشىلىق باقىلاۋ» دەيتىن جاڭا جۇيەنى تانىستىرعان بولاتىن.
ونىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە كولەڭكەلى ەكونوميكادا، ياعني، زاڭسىز اقشا اينالىمىندا قۇرىلىس سالاسىنىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي. اسىرەسە، مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار سالاسىندا بيۋدجەت قارجىسىن قولما-قول اقشاعا اينالدىرىپ، بىرنەشە سۋبمەردىگەر ارقىلى ۇپتەپ كەتۋ ارەكەتتەرى ءجيى كەزدەسەدى.
سودان قالعان اقشانى ۇنەمدەۋ شارالارى باستالادى. ساپاسىز قۇرىلىس ماتەريالدارى الىنادى، ارزان جۇمىس كۇشى تارتىلادى.
اقىرى جالعان فيرمالار ارقىلى سالىقتان جالتارۋ ارەكەتتەرىنە جول بەرىلەدى. ماسەلەن، وتكەن جىلى انىقتالعان جالعان كاسىپورىنداردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى قۇرىلىس سالاسىنا تيەسىلى. سوسىن رەسپۋبليكا بويىنشا قۇرىلىس سالاسىنان تۇسەتىن سالىقتىڭ ورتاشا كورسەتكىشى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارعا قاتىساتىن كومپانيالاردىڭ جالپى كورسەتكىشىمەن مۇلدەم سايكەسپەيدى. وسىنىڭ ءوزى سالىقتان جالتارۋدىڭ ايقىن دالەلى بولسا كەرەك.
«قازىرگى مەحانيزمگە سايكەس، بيۋدجەت قاراجاتى مەردىگەرلەردىڭ بانكتەردەگى ەسەپ-شوتتارىنا اۋدارىلعاندا تەكسەرىلەدى. ودان كەيىن قاراجاتتىڭ جۇمسالۋى باقىلانبايدى. سول سەبەپتى ونى قولما-قول اقشاعا اينالدىرۋ جاعدايلارى بولىپ جاتادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار سالاسىنداعى قۇرىلىس كەلىسىم-شارتتارىنا قازىناشىلىق باقىلاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. اتالعان جۇيە تولەمدەردىڭ اشىقتىعىن، سالىقتاردىڭ تولىققاندى تولەنۋىن، قۇرىلىس ساپاسىنىڭ باقىلانۋىن، بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ماقساتقا ساي پايدالانۋىن جانە ساتىپ الۋلاردا وتاندىق ءونىمنىڭ ارتۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ءسوز جوق، بۇل جاڭالىق قۇرىلىس سالاسىنا اۋىر تيەدى. دەگەنمەن، سونىڭ ارقاسىندا قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ساپاسىن كوتەرىپ، بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بار»، - دەيدى باقىت تۇرلىحان ۇلى.
ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا، جاڭا جۇيە اياسىندا بارلىق مەردىگەرلەر مەن سۋبمەردىگەرلەردىڭ ەسەپ-شوتتارى قازىناشىلىق ورگانداردا اشىلادى. ال «سۋپەرۆايزەرلەر» دەپ اتالاتىن ينجينيرينگتىك كومپانيالار قۇرىلىس ساپاسىن عانا ەمەس، قارجىنىڭ ماقساتتى جۇمسالۋىن دا باقىلاپ وتىرادى.
مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى ءوز كەزەگىندە تازا ءارى ادال سۋبمەردىگەرلەردى تاڭداۋعا كومەكتەسەدى.
ول ءۇشىن قارجى مينيسترلىگى قۇرىلىس سالاسىنداعى سالىق تولەۋشىلەردىڭ «قارا ءتىزىمىن» بەرۋگە ءازىر. وسىنىڭ ارقاسىندا مەردىگەر دە ءوز ارىپتەسىنىڭ ادال ەكەنىن ءبىلىپ وتىراتىن بولادى. مينيسترلىك اتالعان جۇيەنى پيلوتتىق جوبا نەگىزىندە استانا، اقمولا مەن قاراعاندى وبلىستارىندا ىسكە اسىرىپ كورمەكشى.
استانادا ءورت ءسوندىرۋ دەپوسى سالىنسا، قاراعاندى وبلىسىندا مەكتەپ، ال اقمولا وبلىسىندا قۇس فابريكاسىنا قاجەتتى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم مەن بالالار ءۇيىن جاڭعىرتۋ جوسپارلانعان. پيلوتتىق جوبا ءساتتى ىسكە اسسا، جاڭا تاجىريبە رەسپۋبليكا بويىنشا قولعا الىنادى. بالكىم، مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا سالىناتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا دا تارالادى.
ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتايەۆتىڭ ءوزى جاڭا جۇيەنى ىسكە اسىرۋعا مۇددەلى. «مەن بىلەمىن، قازىرگى پيلوتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋعا كەدەرگى جاسايتىندار دا بولادى، قارسىلىق بىلدىرەتىندەر دە تابىلادى. وعان قاراماي، وسى جۇيەنى ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىرامىن. بالكىم، كەلەسى جىلدان باستاپ بارلىعى سوعان كوشەتىن بولادى»، - دەيدى پرەمەر-مينيستر.
اتالعان باستامانى «اتامەكەن» پالاتاسى دا ءوز الاڭىندا تالقىلاپ شىققان. بيلىك پەن بيزنەس اراسىندا تۇسىنىستىك بار سياقتى. دەگەنمەن، كاسىپكەرلەر جاڭا جۇيەنىڭ كەيبىر تۇستارىنا كۇدىكتەنەدى.
دەگەنمەن، كاسىپكەرلەر اتالعان جۇيەدەن ءمىن تاپپاي وتىر. سەبەبى جاڭا جۇيەنى، شىنىمەن دە، ارام مەن ادال بيزنەستى تولىعىمەن اجىراتىپ الۋدى كوزدەيدى. قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى بەرىك شولپانقۇلوۆ تىڭ باستامانىڭ وسى ءتيىمدى ءبىر تۇسىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەدى.
«جاڭا جۇيەنىڭ ارقاسىندا ءبىز ارام بيزنەستى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردان بارىنشا الشاقتاتىپ، ول جەردە تەك ادال بيزنەستى عانا قالدىرا الامىز. وسىلايشا، ادال جانە ارام بيزنەستى ەكى بولەك شىعارۋ قاجەت. سوندا ارام بيزنەستى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردان شەتتەتىپ، ادال بيزنەس ءۇشىن ەمىن-ەركىن جۇمىس جاساۋعا جاعداي جاسالادى. سىزدەر سۋبمەردىگەر سياقتى ارىپتەستەرىڭىزدىڭ تازا ەكەنىن دە ءبىلىپ وتىراسىزدار»، - دەيدى ۆيتسە-مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا، قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارعا قاتىساتىن كاسىپكەرلەردىڭ اقشاسىن ساناۋدى كوزدەپ وتىرعان جوق. نەگىزگى ماقسات - بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
ال مەملەكەتتىك تاپسىرىس ورىندالعاننان كەيىن قالعان اقشا تولىعىمەن كاسىپكەردىڭ ەسەپ-شوتىنا اۋدارىلادى.
بۇل - ونىڭ جەكە تابىسى، ورىندالعان جۇمىستان العان پايداسى. شىنى كەرەك، قازىناشىلىق باقىلاۋ جۇيەسى ءبىراز ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. بىرىنشىدەن، تاپسىرىس بەرۋشى، ياعني مەملەكەت ءوزى بەرگەن اقشانىڭ جۇمسالۋىن قاداعالاي الادى.
ەكىنشىدەن، ول اقشا باقىلاۋدا بولعاننان كەيىن «وتكات» دەگەن نارسەگە مۇلدەم جول بەرىلمەيدى. كاسىپكەر دە باسىن كوپ اۋىرتپاي، ءوز جۇمىسىمەن اينالىسا الادى. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتايەۆ جاڭا جۇيەگە باسا نازار اۋدارىپ وتىر. كاسىپكەرلەر دە قارسى ەمەس سياقتى. دەگەنمەن، ولار مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ قازىناشىلىق باقىلاۋ كەزىندەگى جۇمىسىن ناقتى بەلگىلەپ بەرۋدى سۇراپ وتىر.
پيلوتتىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا جاڭا جۇيەنىڭ شيكى تۇستارىن بارىنشا جەتىلدىرۋ كوزدەلگەن. پرەمەر-مينيستر ءاربىر جوبانى اي سايىن تەكسەرىپ وتىرۋعا مۇددەلى كورىنەدى. سەبەبى سونىڭ ناتيجەسىندە ءتيىستى زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ، جاڭا جۇيە رەسپۋبليكا بويىنشا قولعا الىنادى.
اۆتور: ارمان اسقاروۆ
