اللا دارەجەسىن كوتەرگەن ادام جانە حاتيكو
سەبەبى ول - ون ەكى مۇشەسى دە كەمەل جاراتىلعان جاراتىلىس اتاۋلىنىڭ ەڭ كوركەمى.
اللا تاعالا قۇراندا: «راسىندا ادامزاتتى كوركەم بەينەدە جاراتتىق» دەيدى. ال اياتتىڭ جالعاسىندا: «سوسىن ونى تومەندەردىڭ تومەنىنە قايتاردىق» دەپ كەلەدى. ياعني، ادام قولداعى بار نەسىبەسىنىڭ اللا ءناسىپ ەتكەن ءيلاھي نىعمەت ەكەندىگىن ۇمىتىپ، ونى كەيدە بولۋى مىندەتتى نارسە دەپ قابىلداپ جاتادى. جاراتقان بەرگەن سىيعا شۇكىرشىلىك ەتۋدىڭ ورنىنا اقىلىن ارام پيعىلىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن پايدالانادى. بۇگىندە ءبىر- بىرىنە ساناسىز جىرتقىشتان دا قاۋىپتى بولا تۇسكەن ادام وزگەگە مەيىرىمسىز ءارى اياۋشىلىق سەزىمنەن ادا بولىپ بارادى. جىرتقىش اڭدارشا كوزى قانتالاپ ءبىرىن-ءبىرى جۇلىپ جەۋگە دايىن. وسىنداي ىنساپسىزدىعى مەن ادىلەتسىزدىگىنىڭ سەبەبىنەن عانا ادام اقىل يەسىنە تيەسىلى اسقاق دارەجەدەن اجىراپ، «تومەندەي ءتۇستى».
ءتىپتى جاندىك ەكەش جاندىكتىڭ ءوزى ادامنان الدەقايدا مەيىرىمدى. ءھام پايعامبار، ءھام پاتشا بولعان سۇلەيمەن پايعامبار قيسساسىنداعى قۇمىرسقانىڭ جەر قايىستىرعان قالىڭ اسكەردى كورگەن كەزدەگى ارەكەتى قۇراندا بىلاي دەپ باياندالادى: «ولار قۇمىرسقالار القابىنا كەلگەندەرىندە، ءبىر انالىق قۇمىرسقا: «ەي، قۇمىرسقالار! يلەۋلەرىڭە كىرىڭدەر. سۇلەيمەن جانە ونىڭ اسكەرلەرى سەندەردى بايقاماي تاپتاپ كەتپەسىن!» - دەدى».
جەردە جورعالاپ جۇرگەن كىشكەنتاي جاندىكتىڭ ۇلكەن جۇرەگىن قاراڭىز! ونىڭ مەيىرىمگە تولى سوزىنەن سۇيىسپەنشىلىك پەن ماحاببات، تىنىشتىققا تىلەكتەستىگى مەن ادالدىعى سەزىلەدى. ول بەس قارۋى ساي اسكەردىڭ وزىنەن ءبىر ىزگىلىك كۇتۋدە. كىشكەنتاي جۇرەككە وسىناۋ ۇلى سۇيىسپەنشىلىكتىڭ سىيىپ كەتكەنىنە، ونى سىيدىرعان جاراتقاننىڭ شەكسىز قۇدىرەتىنە قالاي تاڭقالماسسىڭ؟ ! ال قۇرانداعى بۇل جايلى قيسسانى ءاربىر ءتيلاۋات ەتكەن سايىن عيبرات الماق ادامنىڭ قۇمىرسقا قۇرلى بولماعانى ما سوندا؟!
قۇرانداعى قۇمىرسقانىڭ مىسالىندا ەكى بىردەي ماڭىزدى جايت قامتىلىپ تۇر: ءارقاشان جاقسى وي، نيەتتە ءجۇرۋ جانە وزگەگە كەشىرىمدى بولا ءبىلۋ. بۇل - كىشكەنتاي جاندىكتىڭ جەر بەتىندەگى بارشا ادامزاتقا ۇندەۋى دەسە دە بولادى. اللا تاعالا قاسيەتتى قۇراني كارىمدە: «ەي، مومىندار! دالەلسىز ويلاردىڭ كوبىنەن اۋلاق بولىڭدار، ويتكەنى جالاڭ ويلاردىڭ كەيبىرى - كۇنا...» دەسە، پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن.): «ويعا ساق بولىڭدار! ويتكەنى، كەيبىر ويلار - كۇنا...»، - دەگەن بولاتىن.
زور كۇش- قايراتقا يە ادام الەمدە دارمەنسىز دە قورعانسىز قارتتىڭ، نازىك جاراتىلىس ايەل مەنەن سابيلەردىڭ بار ەكەنىن ۇمىتپاۋى ءتيىس. بالكىم ول قولداعى بيلىك پەن كۇشىن ءالسىز جاندارعا كومەك قولىن سوزۋ، ولارعا مەيىرىمدىلىك ەتۋ ماقساتىندا جۇمساۋى كەرەك. وسىلايشا، وزىنە بەرىلگەن نىعمەتتەردىڭ شۇكىرشىلىگىن وتەگەن بولماق. راسىندا دا، ادامزات ءار ۋاقىتتا سۇيىسپەنشىلىك پەن مەيىرىمدىلىككە مۇقتاج. سوندىقتان ارداقتى پايعامبار (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن.): «مەيىرىمدى جاندارعا راحمان اللا مەيىرىمدىلىك ەتەدى. جەر بەتىندەگىلەرگە مەيىرىمدى بولىڭىز، سىزدەرگە كوكتەگىلەر مەيىرىمدى بولادى»، - دەيدى.
جەر بەتى مەيىرىمدىلىككە ءزارۋ. اسىرەسە، ادامى ازعان زامان زۇلىمدىقتان توزىپ بارادى. بۇگىندە تاستاندى بالانىڭ تاعدىرىنا، قورعانسىز بالانىڭ كوز جاسىنا، ءتىپتى وزگەنىڭ ءولىمى مەن ادامنىڭ قايعىسىنا دا ابدەن كوز ۇيرەتكەن بىزدەردىڭ جۇرەگىمىزگە قاتالدىق پەن قاتىگەزدىك قاسيەتى ءسىڭىسىپ بارا جاتقانداي. الايدا، جىرتقىش اڭنىڭ ءوزى مالدىڭ تولىنە مەيىربان كەلەدى. قورەك كەرەك بولسا عانا جەمتىگىنە ءتىس باتىرادى. اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن.): «...مەيىرىمدى بولماعان، مەيىرىمدىلىك كورمەيدى»، - دەگەن.
مىنا جايتقا قاراڭىز. قاجىلىق كەزىندە قاعبانى تاۋاپ ەتىپ جۇرگەن كىسى سانىنىڭ كوپتىگىنەن ادامدار ءبىر-ءبىرىن ەرىكسىز ىعىستىرسا كەرەك. سوندا پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن. ) قۇلشىلىق ەتىپ جۇرگەن ومار بين حاتتابقا (ر. ع. ) بىلاي دەپ ەسكەرتۋ جاسايدى: «سەن قۋاتتى كىسىسىڭ. ءبىراق، يىق تىرەستىرىپ، السىزگە زيانىڭدى تيگىزبە. ەگەر بوس ورىن كورسەڭ، قارا تاستى ۇستا، ال بولماسا، قولىڭدى قارا تاسقا كوتەرىپ، «ءلا ءيلاھا يللا اللا» مەن «اللاھۋ اكباردى» ايت»، - دەدى». قارا تاستى قولىمەن ۇستاپ، ءسۇيۋ - ءاربىر مۇسىلماننىڭ ارمانى. ءبىراق، قارا تاستى سۇيۋدەن دە ساۋاپتى امال بار، ول - جان بالاسىنا زيانىڭدى تيگىزبەۋ. دەمەك، قۇلشىلىقتىڭ وزىندە مەيىرىمدىلىككە ەرەكشە ءمان بەرىلسە، بۇل مۇسىلماننىڭ مىنەز تۇرعىسىنان دا مەيىرىمدى بولۋى كەرەكتىگىن ايعاقتاي تۇسەدى.
قۇرانداعى قۇمىرسقانىڭ مىسالىنا مەڭزەيتىن دالەلدەر ومىردە وتە كوپ. وڭكەي يتتەردىڭ اراسىندا وسكەن مىسىقتىڭ، ءۇي جانۋارلارىمەن بىرگە وسكەن كەنگۋرۋ نەمەسە سۋداعى وزگە تىرشىلىك يەلەرىن تاماقتاندىرعان سۋ دەلفينى جايلى مەيىرىمگە تولى وقيعالاردى الەۋمەتتىك جەلىلەردەن ءجيى وقىپ قالامىز. ءتىپتى الاپات ءورت بولعان ۇيدەن ءوزى ورتكە ورانسا دا، بەس بىردەي مارعاۋىن امان الىپ شىققان «باتىر انا» جايلى جازبا، ونىڭ جەلىگە جاريالانعان سۋرەتى دە جۇرەگىمىزدى ەلجىرەتكەنى راس. ال اقىل يەسى ادامنىڭ وزگەنى ۇرىپ- سوققانى، بىرەۋدىڭ ايىبىن اشىپ، ماسقارالاعانى، كىپ- كىشكەنتاي بالانى زورلاپ، تال شىبىقتىڭ تاعدىرىن تالقان ەتكەنى جايلى جاعا ۇستاتار جايتتاردىڭ، جاعىمسىز جاڭالىقتاردىڭ كوپتىگى سونشا، وعان قۇلاق ەتىمىز دە ۇيرەنىپ كەتكەن سىڭايلى. راس، جۇرەگىڭ اينيدى، جانىڭ اۋىرادى، ءبىراق مەيىرىمى جوق مەڭىرەۋ الەمدى وزگەرتۋ قولدان كەلەر مە ەكەن؟!
بارشامىزعا تاماشا تەلەتۋىندى ارقىلى تانىلعان حاتيكو ەسىمدى ءيتتىڭ مىسالى دا شىنايى ومىردەن الىنعان وقيعا. كۇشىك كەزىنەن پانالاتىپ، قورعان بولعان، اس بەرگەن يەسىنە دەگەن ءيتتىڭ ادالدىعى، وعان تۋعان بالاسىنداي باۋىر باسىپ كەتۋى، يەسى ولگەننەن كەيىن دە ونى توعىز جىل بويىنا تەمىر جول بەكەتىندە تاپجىلماي كۇتۋى، وعان دەگەن كىرشىكسىز ساعىنىشى سۋرەتتەلگەن تۋىندى كوپشىلىگىمىزدىڭ كوزىمىزگە جاس ءۇيىردى، ۇلكەن وي سالدى. جاپون ەلىندە بولعان بۇل تاڭعاجايىپ وقيعانىڭ بۇگىنگى دالەلى - ادال دوستىڭ قۇرمەتىنە تۇرعىزىلعان تاس ءمۇسىن.
اقىلى جوق، ءبىراق اياۋشىلىق سەزىمگە يە يتەكەش ءيتتىڭ ءىسى ادامعا ۇلگى بولارلىقتاي. اقيقاتىندا، پەرىشتەدەي نۇر يەسىندە ءناپسى جوق، ال ايۋانعا اقىل بۇيىرماعان. وسىناۋ ەكى نىعمەتتىڭ ەكەۋىنە دە يە ادامزاتتىڭ ءناپسىسىن قاجەت كەزىندە نوقتالاپ، اقىلىن كوشباسشى ەتۋى كەرەك ەمەس پە ەدى.
كەيدە ەلەۋسىز دە بايقالمايتىن قۇمىرسقا سياقتى تۇيىردەي جاراتىلىستىڭ ءوزى ادامزاتتىڭ الپاۋىت قارۋى مەن كۇش- قايراتىنان باسىم تۇسەتىن مەيىرىمدى جۇرەك يەسى بولۋى مۇمكىن. ادامزات دامۋ شەگىنە جەتتى. ءبىراق، مەيىرىمدىلىك جەتىسپەيدى. الەم جارالى. قايتا-قايتا سوققىلاۋ سالدارىنان الەم جاراسىنىڭ جازىلۋىنا مۇرشا بەرىلمەۋدە. ادامدار قۇمىرسقاداي مەيىرىمدى بولسا، بۇگىندە جەتىم بالا مەن جەسىر انا بولماس پا ەدى. مەيىرىمدىلىك الەمدى قۇتقارادى، ءبىر- بىرىمىزگە مەيىرىمدى بولايىق.
تولەبي وسپان، اقتوبە وبلىسىنىڭ وكىل يمامى
