ەرلان قارين: الاش قايراتكەرلەرىنە ارنالعان كينو ءتۇسىرۋىمىز مۇمكىن
كورىسۋ كۇنى مەن جاڭا جىل - ءاز- ناۋرىزدان باستاپ ۇلتتىق ارنا جاڭا فورماتتاعى باعدارلامالارىن ۇسىنادى. سونىمەن قاتار تەلەۆيزياعا ارداگەر جۋرناليستەر، بىلىكتى ماماندار يمانباي جۇبايەۆ، قىمبات دوسجان، دانيار مەڭىلبەكوۆتەر ورالىپ جاتىر. جاڭا جىلداعى جاڭا ماۋسىمنىڭ باستامالارى جايلى ەرلان قارين «ايقىن» گازەتىنە بەرگەن ارنايى سۇحباتىندا جەتكىزدى.
- ەرلان تىنىمباي ۇلى، جاڭا قىزمەتىڭىز قۇتتى بولسىن! ءسىز جاڭا قىزمەتكە كەلگەلى بەرى ءبىراز وڭ وزگەرىستەردى بايقاپ جاتىرمىز. ەڭ الدىمەن، ارداگەر جۋرناليستەردىڭ تەلەۆيزياعا ورالۋى قۋانتىپ وتىر. جالپى، ارنانىڭ كوكتەمگى ماۋسىمىنان نە كۇتۋگە بولادى؟
- كورپوراتسيادا جالپى سانى 2 مىڭنان استام ادام قىزمەت ەتەدى. ونىڭ قۇرامىندا «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسى، «KAZsport» تەلەارناسى، «بالاپان» تەلەارناسى، قازاق راديوسى، «شالقار» راديوسى، «استانا» راديوسى، راديوسى «Classic» سەكىلدى ءوز اۋديتورياسىن قالىپتاستىرعان، كورەرمەندەرى مەن تىڭدارماندارىنا ساپالى كونتەنت ۇسىنىپ كەلە جاتقان ۇلكەن جوبالار بار. ودان بولەك ايماقتىق ارنالار مەن بىرنەشە ينتەرنەت سايت جۇمىس ىستەيدى.
«قازاقستان» تەلەراديوكورپوراتسياسى - قازاق اقپارات كەڭىستىگىنىڭ قارا شاڭىراعى. بۇل جەردە قازاق رۋحانياتىنا قىزمەت اتقارعان، ەلىمىزدىڭ اقپارات سالاسىنا ەڭبەگى سىڭگەن كوپتەگەن ايگىلى تۇلعالار، قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ مايتالماندارى قىزمەت اتقاردى. ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى مەديا قۇرىلىمدا قىزمەت اتقارۋ - بىرنەشە ۇرپاقتىڭ تاعدىرىنا جالعاسقان ساباقتاستىقتى كوتەرە ءبىلۋ، ءارى ءيىسى قازاقتىڭ الدىندا جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ارقالاۋمەن تەڭ.
تەلەۆيزيادا قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا كوكتەمدە جانە كۇزدە جاڭا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. بۇگىن كورىسۋ كۇنى. ودان كەيىن كەلە جاتقان ناۋرىزدى جۇرت جاڭا جىل رەتىندە قابىلداپ، وسى ءداستۇردىڭ ەل ىشىندە دۇرىس قالىپتاسۋى ءۇشىن ءبىز جاڭا وزگەرىستەردى ادەيى وسى كەزەڭگە قويىپ وتىرمىز. ارينە، بۇل تۇبەگەيلى، اۋقىمدى وزگەرىستەر دەپ جالعان تۇسىنىكتى قالىپتاستىرۋعا بولماس. دەگەنمەن ءبىز ناقتى- ناقتى باستامالارعا توقتالىپ وتىرمىز.
مىسالى، ۇلتتىق ارنانىڭ جۇمىسىن تالقىلاعان كەزدە بايقاعانىمىز، جاڭالىقتار بويىنشا ءبىرقاتار وزگەرىستەردىڭ قاجەتتىگى بىردەن كورىنىپ تۇردى. قاي تەلەارنا بولسىن، ونىڭ ەڭ باستى قارۋى - جاڭالىقتار. سوندىقتان ءبىز نەگىزگى وزگەرىستەردىڭ سالماعىن جاڭالىقتارعا ءتۇسىرىپ وتىرمىز. ءبىز جاڭالىقتاردىڭ «شاپكاسىنان» باستاپ، مۋزىكالىق ارلەۋىنە دەيىن بولەك- بولەك جاڭادان جاسادىق. ماسەلەن، مۋزىكالىق ءالقيسساسىن ەلىمىزدەگى ەڭ تانىمال سازگەرلەردىڭ ءبىرى - رينات عايسينگە جازدىردىق. ول ارناداعى باسقا دا اۋەندەردى جاڭارتتى.
ارينە، جاس مامانداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. ءبىز قاشاندا جاستاردى قولدايمىز. ءبىراق كاسىبي مامان، ارداگەر جۋرناليستەردىڭ دە سالادان شەتتەتىلىپ قالماعانى دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىز. سول سەبەپتەن ماڭىزدى باعدارلامالارعا كوپ جىلداردان بەرى جاڭالىقتاردى جۇرگىزىپ، ەستە قالعان تاجىريبەلى جۋرناليستەردى شاقىرىپ جاتىرمىز. ماسەلەن، قىمبات دوسجان مەن دانيار مەڭىلبەكوۆتىڭ تەلەۆيزيادا 20 جىلدان استام تاجىريبەسى بار. ولار ءبىرازدان بەرى ءتۇرلى باعدارلامالاردى جۇرگىزىپ كەلدى، سوڭعى جىلدارى باسقا دا قىزمەتتەرگە اۋىسۋىنا بايلانىستى تەلەۆيزيادان كورىنبەي قالدى. دەگەنمەن ءبىز جاڭالىقتاردى جۇرگىزۋدى وسى كىسىلەردىڭ قولىنا سەنىممەن تاپسىرىپ وتىرمىز.
تاعى ءبىر ويىمىز - اعا بۋىن مەن جاس بۋىن اراسىنداعى ساباقتاستىقتى قالىپتاستىرۋ، ءبىر- بىرىمەن تاجىريبە الماسۋىن قامتۋ. بۇرىن بىزدە جاڭالىقتاردى ەكى جۋرناليست جۇرگىزەتىن، ال بۇدان بىلاي جاڭالىقتاردى كەزەك- كەزەك ءبىر- ءبىر جۋرناليستەن جۇرگىزەتىن بولادى. بۇل دا ارنانىڭ جاڭا تۇلعالارىن بەكىتۋدىڭ ءادىس- ءتاسىلى رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر. سوندىقتان بۇگىننەن باستاپ جاڭالىقتاردى جاڭا فورماتپەن، «باستى اقپارات» دەگەن اتاۋمەن شىعارىپ وتىرمىز. ونىڭ ۋاقىت كولەمىن دە قىسقارتتىق. بۇرىن جاڭالىقتار - 40-45 مينۋتقا سوزىلسا، بۇگىننەن باستاپ باسقا ارنالاردا قالىپتاسقانداي 30 مينۋتتى قامتيدى. جالپى، بۇل الەمدىك تەلەۆيزيادا قالىپتاسقان قاعيداتتار بويىنشا، قىسقا، ناقتى جانە دايەكتى فورماتتا شىعۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىر. اقپاراتتى بەرۋ ءتاسىلى دە رەتىمەن وزگەرەدى.
سونداي- اق وسى ماۋسىمدا جاڭالىقتاردان كەيىن «باستى تاقىرىپ» پەن «ماسەلە» دەگەن اتاۋمەن ەكى بىردەي جاڭا باعدارلاما كورسەتىلەدى. بۇل باعدارلامالار ارقىلى قوعامداعى وتكىر الەۋمەتتىك پروبلەمالارعا حالىقتىڭ نازارىن اۋدارتامىز.
- ەستۋىمىزشە، ۇلتتىق ارناداعى ءۇندى سەريالدارىنىڭ كورسەتىلىمى توقتاتىلادى. قاتەلەسپەسەم، وسىدان 3-4 جىل بۇرىن سول كەزدەگى باسشىلىق «ءۇندى سەريالدارى ەفيردەن الىنىپ، ۇلتتىق كونتەنتكە ءمان بەرىلەدى» دەگەن سىڭايداعى باسپا ءسوز- ءماسليحاتىن وتكىزگەن ەدى. وكىنىشكە قاراي، كوپ ۇزاماي «كەلىن» سەريالى ۇلتتىق ارناعا قايتا ورالدى. جالپى، ءۇندى سەريالدارىمەن نە بولماق؟
- «كەلىن» سەريالىنا بايلانىستى شەشىم بۇرىن قابىلدانعان ەدى. بۇل وتە دۇرىس شەشىم بولدى. ءۇندى سەريالدارى بويىنشا كورپوراتسياعا كىرەتىن قۇرىلىمدار وكىلدەرىمەن بىلاي كەلىستىك: ءبىز «كەلىن» سەريالىمەن شەكتەلمەي، ءۇندى سەريالدارىن ساتىپ الۋدى مۇلدەم دوعارامىز. نەگىزىنەن، ءۇندى سەريالدارى - ارزان تەلەونىمدەر. كوپتەگەن ەلدەردىڭ نارىعىن ولار ارزان باعاسىمەن الادى. ونىڭ ۇستىنە، ولار ۇزاققا سوزىلادى، 200-300، ءتىپتى 500 سەريالى بوپ شىعا بەرەدى. كوپتەگەن تەلەارنالارعا بۇل وتە ءتيىمدى. ماسەلەن، 30 سەريالى فيلمدەر تەز ءبىتىپ قالادى، سوسىن تەلەارنا قايتادان جاڭا سەريال ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولادى. سوندىقتان كەيبىر تەلەارنالار ءوز كورەرمەندەرىن «زومبي» سياقتى ءبىر سەريالدىڭ الدىندا ۇزاق ۇستاپ وتىرعاندى ءجون كورەدى. مەنىڭشە، بۇل دۇرىس ەمەس. ءبارىبىر دە كورەرمەن تالعامى تۋرالى ويلانۋىمىز كەرەك.
ءۇندى سەريالدارىن توقتاتۋدىڭ تاعى ءبىر سەبەبى - بەلگىلى ءبىر ايماققا ءتان مادەنيەتتىڭ تۋىندىسى. ءبىزدىڭ ايماق وزگەشەلەۋ. ءبىزدىڭ ءدىني، مادەني، ۇلتتىق سالت- داستۇرلەرىمىز وزگەشەلەۋ. سوندىقتان ءوز قوعامىمىزدىڭ دا ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋىمىز كەرەك. رەيتينگتى قۋالاي بەرمەي، كورەرمەن تالعامىن قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك.
- تۇرىك سەريالدارىنا بايلانىستى ۇستانىمىڭىز قانداي؟
- تۇرىك سەريالدارىنىڭ دا جايىن ويلادىق. قازىرشە تۇرىك سەريالدارى كورسەتىلە بەرەدى. ءبىراق قازىرگى تۇرىك سەريالدارى اياقتالعاننان كەيىن ولارعا دەگەن تالاپتى وزگەرتەمىز. ماسەلەن، تۇرىك سەريالدارىنىڭ نەگىزىنەن مەلودرامالىق جانرلارىن عانا ەمەس، تاريحي- تانىمدىق سەريالدارىنا كوبىرەك ءمان بەرەمىز. ورتا عاسىرلارداعى تاريحي وقيعالارعا ارنالعان تەلەونىمدەردى كورسەتۋگە تىرىسامىز. بىزدە كينو كورسەتۋ سالاسىندا دا وزگەرىستەر بولماق.
ماسەلەن، سەنبى كۇنى كەشكە گولليۆۋدتىڭ «ا» كلاسىنداعى ۇزدىك جوعارى دەڭگەيلى وتباسىلىق كينوفيلمدەرىن كورسەتپەك نيەتتەمىز. ياعني، ءبىزدىڭ كينو كورسەتۋدەگى نەگىزگى ماقسات - وتباسىلىق كينونى دارىپتەۋ. قازىر ۇزدىك فيلمدەردى قازاق تىلىنە ساپالى دۋبلياجداۋ ىسىمەن اينالىسۋدامىز. ياعني، ارنانىڭ اۋديتورياسىنان بالالاردىڭ كەتىپ قالماۋى ءۇشىن وسىنداي قادامعا بارۋدامىز. ال جەكسەنبى كۇنىن ءبىز تۇراقتى تۇردە قازاق كينوسىنا ارنايمىز. وندا بۇرىن جانە قازىر شىعىپ جاتقان ۇزدىك قازاق فيلمدەرىن كورسەتپەكپىز. سونداي- اق سەنبى سايىن كەشكى 12-دەن كەيىن تانىمال بريتاندىق سەريالداردى اعىلشىن تىلىندە، ءبىراق قازاق سۋبتيترلارىمەن كورسەتپەك نيەتتەمىز. بۇل، ءبىر جاعىنان، تانىمدىق، ەكىنشى جاعىنان، وقىتۋ سالاسىنا قوسقان ۇلەس- قادامىمىز بولادى.
- جاقىندا ۇلتتىق ارنادا الاش قايراتكەرلەرىنە ارنالعان دەرەكتى فيلم كورسەتىلدى. جالپى، وسىنداي تاريحي- تانىمدىق جوبالارعا قانشالىقتى ءمان بەرىلەدى؟
- ارينە، وتاندىق تاريحي سەريالدار شىعارۋ ءۇشىن قىرۋار قارجى قاجەت. دەسە دە، بولاشاقتا الاش قايراتكەرلەرىنە ارنالعان وتاندىق تاريحي كينو ءونىم ءتۇسىرۋىمىز مۇمكىن. قازىر ءبىز رەجيسسەرلەر جانە سسەناريستەرمەن سويلەسىپ، مۇنى تالقىلاپ جاتىرمىز. ال دەرەكتى فيلمدەرگە كەلسەك، راسىندا دا جاقىندا الاش قايراتكەرلەرىنە ارنالعان جوبامىز كورسەتىلدى. ءبىز بۇل باعىتتى جالعاستىرامىز. جوسپارلارىمىز بارشىلىق.
- بىلۋىمىزشە، ۇلتتىق ارناداعى جوبالاردىڭ باسىم بولىگى - ءتول ونىمدەرى. ال جالپى اۋتسورسينگتىك كومپانيالارمەن جۇمىس قالاي جۇرگىزىلۋدە؟
- ارينە، اۋتسورسينگتىك كومپانيالارمەن بايلانىستامىز. ءبىراق ولارمەن جۇمىستىڭ مەحانيزمدەرىن وزگەرتىپ جاتىرمىز. ياعني، مۇندا كونكۋرستىق، ءتۇرلى شىعارماشىلىق قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قاتىسۋىمەن قابىلداناتىن شەشىمدەر بار. بۇل جەردە نەگىزگى ماقساتىمىز - قانداي كومپانيا قانداي ءونىم ۇسىنىپ، قابىلدانىپ جاتقانىن كورسەتۋدە اشىقتىق پەن جاريالىلىقتى ساقتاۋ. سەبەبى، ماسەلەگە كوركەمدىك- شىعارماشىلىق تالعام تۇرعىسىنان قاراۋىمىز قاجەت. كورسەتىلىپ جاتقان تەلەونىمدەردىڭ، سەريالداردىڭ مازمۇنىنا دا نازار اۋداراتىن بولامىز. ارينە، شەتەلدىك سەريالداردى كوپ سىنايمىز، ءبىراق كەي كەزدە وتاندىق جوبالاردىڭ زيانى ءۇندى جانە تۇرىك سەريالدارىنان دا ارتىق بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان وسى جاعدايعا نازار اۋدارۋىمىز كەرەك.
الەۋمەتتىك جەلىلەردەن بايقاپ جۇرگەن بولارسىزدار، جاڭا قىزمەتكە تاعايىندالعاننان كەيىن ءبىز دەمالىس كۇندەرى زيالى قاۋىم وكىلدەرى، اقساقالدار، ورتا جاستاعى قوعام قايراتكەرلەرى، ساياسي- قوعامدىق قىزمەتتە جۇرگەن جۋرناليست- بلوگەرلەرمەن كەزدەسىپ، ولاردىڭ تاراپىنان يدەيالار مەن ۇسىنىستاردى ەستىپ جاتىرمىز. جالپى، نەگىزگى وزگەرىستەردى كۇزگى ماۋسىمعا قالدىرىپ وتىرمىز.
- وتاندىق تەلەارنالاردىڭ ماسەلەسىنە كەلگەندە، بىرىنشىدەن، جۇرت ويىن- ساۋىقتىق باعدارلامالاردىڭ كوپتىگىن سىناسا، ەكىنشىدەن، تەلەجوبالاردى كاسىبي جۋرناليستەر ەمەس، ونەر سالاسىندا جۇرگەن ءتۇرلى انشىلەر مەن ازىلكەشتەردىڭ جۇرگىزۋىن سىنايدى. بۇل تۇرعىدان، تاڭعى، سەنبى- جەكسەنبىلىك باعدارلامالارىڭىزدا قانداي وزگەرىستەر بولادى؟
- ويىن- ساۋىقتىق باعدارلامالار جونىندەگى سىندى ەستىپ جاتىرمىن. بۇل جەردە ءبىر ماسەلەنى ەسكەرۋىمىز كەرەك، بالانستى ساقتاۋعا ۇمتىلاتىن بولامىز. ءبىراق بۇل ويىن- ساۋىقتىق جوبالاردىڭ ءبارىن توقتاتىپ تاستاۋ كەرەك دەگەندى بىلدىرمەيدى. سەبەبى، قازىرگى زاماندا تەلەۆيزيا الدىندا تۇرعان نارسە - ءتۇرلى ارنالار اراسىنداعى باسەكەلەستىك قانا ەمەس، بۇل سونىمەن قاتار تەلەديداردىڭ ينتەرنەتپەن الىسقان كەزەڭى. وسىنى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. قازىر جاس بالالار، جاسوسپىرىمدەر ايفون، ايپادتان باستارىن كوتەرمەي وتىرادى. بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ نازارىن تەلەارنالارعا اۋدارتۋ ءۇشىن ولاردى قىزىقتىراتىن نارسەلەر بولۋى كەرەك. سوندىقتان، ارينە، ويىن- ساۋىقتىق باعدارلامالار قالادى. ولار دا جۇرتتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ جاتىر. كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي فورماتى ساقتالۋى ءتيىس. تەليەۆيزيانىڭ ءبىر ماقساتى - سول.
«تاڭشولپان» باعدارلاماسىن كىشكەنە جاڭارتامىز. ماقساتىمىز - ونىڭ ديناميكاسىن جوعارىلاتۋ. شەتەلدە تاڭعى باعدارلامالاردى كەيدە ءتورت جۇرگىزۋشى جۇرگىزەدى. ءبىراق بۇل قاتىپ قالعان ستاندارت ەمەس. كەيدە 2-3 جۇرگىزۋشى بولۋى مۇمكىن. سەبەبى، مۇنى تاڭعى ۋاقىتتا حاباردى ۇلكەن ديناميكامەن وتكىزۋ ءۇشىن جاسالادى. سايكەسىنشە باعدارلامانى دا ءتۇرلى ايدارلارمەن تولتىرىپ وتىرادى.
- بايقاۋىمىزشا، «بالاپان» ارناسى 5 پەن 14 جاس ارالىعىنداعى اۋديتوريانى قامتۋعا تىرىساتىن سياقتى. ال شەتەلدە، ءتىپتى كورشىلەس رەسەيدە 0-5 جاس، 5-9 جاس، 9-14 جاس ارالىعىنداعى بالالارعا جەكە- دارا ارنالار اشىپ، ولاردى ءوزارا ارالاستىرمايدى. ياعني، ەڭ كىشكەنتايلارعا باياۋ، ەرتە دامىتاتىن تەلەونىمدەردى ۇسىنسا، مەكتەپ جاسىنداعىلارعا عىلىمنىڭ ءار سالاسىنا قاراي تانىمدىق جوبالاردى ۇسىنادى. بۇل ارنادا جاڭالىقتار بولا ما؟
- نەگىزى، «بالاپان» مەن «KazSport» تەلەارنالارىنىڭ ءوز اۋديتورياسى قالىپتاسقان. بۇل جاقتاعى جۇمىس جاقسى ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتىر. ءبىراق، ارينە، بۇل ارنالاردا دا ءبىرقاتار وزگەرىستەر بولادى. مىسالى، ءوزىڭىز ايتىپ وتىرعانداي، بۇگىنگى بالالار كەشەگى قاتارلاستارى سياقتى تەك مۋلتفيلم قاراعىسى كەلمەيدى. ۇيدەگى بالالاردان دا بايقايمىز، قازىرگى ۇرپاق ايفون مەن ايپادتى شۇقىلاپ، كىشكەنتاي بلوگەرلەردىڭ كۇندەلىگىن كورەدى. ماسەلەن، ءبىر ۋكرايندىق كىشكەنتاي قىز اكە- شەشەسىمەن دۇنيەنى ارالاپ، ساياحات تۋرالى بلوگ جۇرگىزەدى. قازىرگى بالالار سونى قىزىعا كورەدى. ءتىپتى جاس بالالار اعىلشىن، ورىس تىلدەرىندەگى عانا ەمەس، ءتىپتى جاپون تىلىندەگى بلوگتاردى دا قاراپ وتىرادى.
وسىنى ەسكەرە وتىرىپ، «بالاپانعا» جاس بالالاردىڭ نازارىن اۋدارتۋ ءۇشىن تەلە- بلوگەرلەردى تارتىپ جاتىرمىز. ياعني، الەۋمەتتىك جەلىدە كىشكەنتاي ماتەريالدارىمەن تانىلعان بالالاردى تەلەارناعا تارتىپ كەلەمىز. سەبەبى، جوعارىدا ايتقانىمداي، قازىرگى زامان - تەلەديدار مەن ينتەرنەتتىڭ الىسقان زامانى. بالالارىمىزدى ايفون مەن ايپادقا ءۇڭىلىپ وتىرۋدان ساقتاۋ ءۇشىن تەلەارنالاردا ولاردى قىزىقتىراتىن دۇنيەلەر بەرۋىمىز كەرەك. ونىڭ ۇستىنە، اراسىنا ولاردىڭ ءبىلىمى مەن تانىمىن ارتتىراتىن دۇنيەلەردى قوسىپ وتىرۋىمىز كەرەك. نەگىزگى ستراتەگيا وسىندا.
- KazSport ءالى كۇنگە دەيىن ۋنيۆەرسيادانىڭ كەيبىر جارىستارىن كورسەتىپ قويادى. جالپى، ەسكىدەن ارىلىپ، ساپالى كونتەنت جاساۋدىڭ امالدارى قاراستىرىلا ما؟
- ءيا، ءبىز KazSport ارناسىنا ساراپتامانى ەنگىزىپ جاتىرمىز. بىزدە كوبىنە- كوپ ترانسلياتسيالىق ونىمدەر، ماتچتار مەن جارىستاردى كورسەتەدى. بىزگە ساراپتاما جەتپەيدى. سوندىقتان ۇلكەن- ۇلكەن جارىستاردان كەيىن تالقىلاۋدى ەنگىزەمىز. ستۋديادا كاسىبي ماماندار مەن سپورتشىلار وتىرىپ، جارىستى تالقىلايدى. بۇل دا اۋديتوريانىڭ تالعامىن دامىتۋ ماقساتىندا جاسالىپ وتىر. ياعني، قولدان كەلەتىن وزگەرىستەردى قازىردەن باستاپ ەنگىزە باستايمىز.
- اڭگىمەڭىزگە راقمەت!
سۇحباتتاسقان كامشات تاسبولات
«ايقىن» گازەتى
