قالاي تەز بايۋعا بولادى؟
جۋىردا عانا ول ءبىر ساعاتتا $2 ميلليارد سومانىڭ زاتىن ساۋدالاعان. بۇل ماقالادا دجەك ما 35 جاسقا كەلگەنشە بايىپ كەتپەسەڭ، وعان كىم كىنالى ەكەندىگىن ايتىپ بەرەدى.
قالاي تەز بايۋعا بولادى؟ «Alibaba» دۇكەنىن اشپاس بۇرىن 24 دوسىمدى كەزدەسۋگە شاقىردىم. باس قوسىپ، اقىلداستىق. ەكى ساعات ايتقان اڭگىمەمدى 23 ءى قابىلداي المادى. شاماسى ءوزىم دە تياناقتى وي ايتپاسام كەرەك. ناتيجەسىندە ءبىر دوسىم عانا مەنى قولدادى. قالعانى كەتىپ قالدى. «سەن ينتەرنەتتىڭ نە ەكەنىن بىلمەيسىڭ، ونى قالاي پايدالانباقسىڭ» دەپ دۇرسە قويا بەردى. « ءىس باستايتىن اقشاڭ دا جوق، ونسىز قالاي شارۋا وربىتۋگە بولادى» دەستى. بانكتە جۇمىس ىستەيتىن دوسىم عانا: «جاساۋعا نيەت ەتسەڭ، باستاپ كورەلىك، قولىمىزدان كەلمەي جاتسا، ءوز ىسىمىزگە قايتىپ ورالارمىز. ءبىز ەشتەڭە جوعالتپايمىز عوي» دەدى. تۇنىمەن وسى جاعدايدى ويلاپ شىقتىم. ەگەر سول 24 ءتىڭ ءبارى سەنبەسە دە مەن ءبارىبىر بۇل ىسكە بەل بۋامىن دەپ شەشتىم. Alibaba ەندى عانا اشىلعان كەزدە وتباسىم مەن دوستارىمنىڭ قارسىلىعىنا ۇرىندىم. ولاردان قولداۋ بولمادى. قازىر ارتىما قاراپ ويلانام. مەنى العا جەتەلەگەن ينتەرنەتتىڭ مۇمكىندىگىنە دەگەن سەنىم ەمەس ەدى. «نە ىستەگەنىڭ ماڭىزدى ەمەس، جەتىستىككە جەتتىڭ بە، جوق پا، ول دا ءماندى ەمەس، ەڭ كەرەگى - تاجىريبە جاساي الۋدىڭ ءوزى باستى جەتىستىك. ارى قاراي دا جەتىستىككە جەتۋگە تالپىنا بەرۋ كەرەك. قالاعانىڭىزعا قولىڭىز جەتپەسە، بۇرىن ىستەگەن ىسىڭىزگە ورالۋ قيىن ەمەس» . توماس لوۋرەنستىڭ بىلاي دەيتىنى بار: «ادامنىڭ ءبارى ءتۇس كورەدى. ءبىراق ءار ادامنىڭ ءتۇسى اركەلكى. ءتۇن جارىمىندا ءتۇس كورگەن ادام، تاڭعا جۋىق نە كورگەنىن ۇمىتىپ قالادى. الايدا كۇندىز ءتۇس كورگەندەي بوپ جۇرەتىن ادامدار اسا قاۋىپتى. ولار تۇستەرىن ءىس جۇزىنە اسىرادى» .
ادامدار ومىرگە ءتورت سەبەپتى ۇتىلادى.
ءبىرىنشىسى، مۇرنىنىڭ ۇستىندەگىنى كورمەيدى. مۇمكىندىكتى بايقامايدى. ەكىنشىدەن، مۇمكىندىكتى لايىقتى باعالامايدى. ۇشىنشىدەن، مۇمكىندىكتى تۇسىنە بىلمەيدى. تورتىنشىدەن، تەز قيمىلداي بىلمەيدى.
ءسىز نەگە كەدەيسىز؟ ويتكەنى، مەنمەندىك جوق. كەدەيلىگىڭىزگە ەش شامدانبايسىز. شامدانا ءبىلۋ - ۇلى يدەيالاردى جۇزەگە اسىرام دەۋ. ومىرلىك ماقسات تابۋ. بۇل الەمدە ءبىز تۇسىنە بەرمەيتىن، ەشقاشان تۇسىنبەي وتەتىن نارسەلەر بار. ءبىراق قول جەتپەس دۇنيە جوق.
بىربەتكەيلىكتىڭ تەرەڭدىگى ءسىزدىڭ كەلەشەگىڭىزدى ايقىندايدى. وعان مىسال رەتىندە دجۋليەت ۆۋ شيحونگتىڭ حيكاياسىن الساق بولادى. ول قىتايداعى بىلىكتى باسشىلاردىڭ العاشقى لەگىندە ءجۇر. ەڭبەك جولىن ەدەن جۋۋدان باستاپ، كۇتۋشى، ماركەتولوگ بولىپ جالعاستىرعان. وسىنىڭ ءبارى ءوز ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ وتىرۋعا سەرپىن بەرگەن. ول ەڭ اتاقتى مۋلتيۇلتتىق ينتەرنەت- توپتاردى باسقاردى (Microsoft 1985-1998؛ IBM 1998-1999) . ۆۋ كەلەشەگىن كاسىپكەرلىكپەن جانە باسقارۋمەن بايلانىستىراتىن تالايدىڭ ماقتانىنا اينالدى. ال، وندايلاردىڭ سانى كوپ. ەكونوميكالىق رەفورما كەزىندە قىتاي ولاردى قاپتاتتى. ۆ ۋ ءىرى كومپانياداعى قىزمەتىن ەڭ تومەنگى ساتىدان باستادى. ول شاي قۇيىپ، ەدەن سىپىرۋعا مىندەتتى ەدى. ءبىر كۇنى ول كۋالىگىن سومكەسىندە تاستاپ كەتىپتى. قاراۋىل ىشكە كىرگىزبەيدى. وسى كومپانيانىڭ قىزمەتكەرىمىن، تەك كەڭسەگە قاجەتتى زاتتاردى ساتىپ الۋعا شىقتىم دەسە دە ەشكىم تىڭدامايدى. قاراۋىل ونىڭ سوزىنە قۇلاق اسپايدى. وسىلاي ەسىكتىڭ كوزىندە تۇرعان ۆۋ ءوزى قۇرالپى، ءبىراق الدەقايدا ءتاۋىر كيىنگەن كومپانيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەمىن- ەركىن كىرىپ- شىعىپ جاتقانىن بايقايدى. ولاردان ەشكىم كۋالىك سۇراپ جاتپادى. سوندا ول قاراۋىلدان انالار نەگە كۋالىك كورسەتپەيدى دەپ سۇرايدى. سودان كەيىن بارىپ قانا قاراۋىل مۇنى ىشكە كىرگىزەدى. ۆۋدىڭ ءومىرىن وزگەرتكەن وسى جاعداي بولدى. ول ءوزىن ادامنىڭ قورى سەزىندى. وزىنە سىرتتاي قاراپ، ويلاندى. قاپ سياقتى كيىم كيىپ الىپ، لاس اربانى سۇيرەپ ءجۇر. جاقسى كيىنگەن ادامدارمەن ءوزىن سالىستىرادى. ءوزىن وزگەلەر ادامنىڭ قورى كورەتىندىگى ءۇشىن جەر بولادى. بۇدان بىلاي ەشكىم مەنى بۇلاي كەمسىتپەيدى دەپ وزىنە ءسوز بەرەدى. قايتسەم دە اتاقتى ادام بولام دەپ ماقسات قويادى. مەنى الەم تانيتىن ادام بولماسام، اتىم ءوشسىن دەپ انت- سۋ ىشەدى.
سودان بەرى ۆۋ العا جىلجۋدىڭ مۇمكىندىگىن بىردە ءبىر رەت جىبەرىپ المادى. ۆۋ جۇمىسقا ەڭ ءبىرىنشى بولىپ كەلىپ، ەڭ سوڭىندا قايتاتىن. ول ءبىلىم الۋعا دايىن بولدى. ءسال ۋاقىتتان سوڭ ونىڭ ەڭبەگى جاندى. ونى ساتۋ مەنەدجەرى ەتىپ قىزمەتىن كوتەرەدى. ودان ارى قاراي - ايماقتىق مەنەدجەر بولىپ وسەدى. ونىڭ وقىعان ناقتى وقۋى جوق ەدى. سوندىقتان اينالاسى ونى «پارت- تايمەر حانشايىمى» دەپ اتاپ كەتتى. ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ ۆۋ كۇللى قىتايداعى IBM سالاسىن باسقاردى. بۇل قىتايداعى ىسكەر ادامدار ورتاسىندا ەڭبەگىمەن بەدەل جيناعان ۆۋ شيحونگتىڭ باسىنان وتكەرگەنى. ەگەر ەسىكتىڭ كوزىنەن سىعالاپ تۇرعان ۆۋدىڭ باسىنان سول قورلانۋ وتپەگەندە، ونىڭ شامدانۋى شەگىنەن شىقپاس ەدى. ول ەشقاشان الدىنا ومىرلىك ماقسات قويا الماس پا ەدى، كىم ءبىلسىن؟
ءسىز كەدەيسىز. سەبەبى، جەتىستىككە جەتۋگە تالپىنبايسىز. ويتكەنى، مۇمكىندىكتى كورمەيسىز. مۇمكىندىكتى كورمەگەن سوڭ كەدەيسىز. ءوز قورقىنىشىڭىزدى جەڭە الماعان سوڭ كەدەيسىز. سىزگە باتىلدىق پەن ماقسات قويا ءبىلۋ جەتىسپەگەندىكتەن دە كەدەيسىز.
شامشىلدىق، بىربەتكەيلىك ادامعا بارلىق جاعدايدى ەڭسەرىپ، ءوزىنىڭ قابىلەتىن تولىق اشۋعا سەپتەسەدى. بىربەتكەيلىك ۇنەمى وقىپ، ىزدەنۋگە جول اشادى. ءوزىڭدى جەتىلدىرە بەرۋگە تالپىندىرادى. سوندا عانا بارىپ ءسىز عاجايىپتاردى قولدان جاساۋعا بولاتىنىن تۇسىنەسىز. وزگەلەر ارمانداۋعا قورقاتىندى قولىڭىزبەن جاسايسىز. اينالاڭىزدى تاڭ قالدىراسىز. قانشالىقتى كەدەي وتباسى دا تۋساڭىزدا، ءسىزدى بايىپ كەتۋدەن ءبىر عانا قادام ايىرىپ تۇر. وزىڭىزگە سەنىڭىز. بىربەتكەي بولىڭىز. وتباسىڭىز سەنبەسە دە، العا ۇمتىلا بەرىڭىز. سىزگە ەشكىم قول ۇشىن سوزبايدى. وزىڭىزگە سەنىڭىز. ەگەر اتا- اناڭىزدىڭ ەمىنە تولەيتىن اقشاڭىز بولماسا، سىزگە ەشكىم كومەكتەسپەيدى. بارلىق باسەكەلەستەر العا شىعىپ كەتىپ، ءسىز سوڭىندا قالساڭىز دا ەشكىمنىڭ مۇرتى قيسايمايدى. جاقىندارىڭىز قايتىس بولسا، ەشكىم اياۋشىلىق تانىتپايدى. 35 جاسقا كەلگەنشە ەشتەڭەگە قول جەتكىزبەسەڭىز، سىزگە ەشكىمنىڭ جانى اشىماس. سوندىقتان تاڭداۋدى ءوزىڭىز جاساڭىز. ءۇي كۇشىك بولىپ قامالىپ وتىراسىز با، الدە بەلدى بۋىپ ىسپەن اينالىساسىز با، ءوزىڭىز شەشىڭىز. ىسپەن اينالىسپاعان ادام ءومىرىن تەككە جۇمساپ جاتقانى انىق. جاستىق شاعىڭىزدى بوسقا وتكىزىپ الماڭىز.
دجەك ما
اۋدارعان شىنار ءابىلدا
http://qasym.kz
