دالامەن كەلە جاتقان پرەزيدەنت - عارىشكەردىڭ جەرگە ورالعان ساتىنەن ەستەلىكتەر - فوتو
بۇگىن اقوردانىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى سول ءبىر تاريحي كەزدەسۋدەن سىر شەرتەتىن مۇراعاتتىق سۋرەتتى جاريا ەتتى. بۇل عارىشقا ساپاردىڭ قازاقستان تاريحى ءۇشىن ورنى ەرەكشە. ويتكەنى، تالعات مۇسابايەۆ 125 تاۋلىك 22 ساعاتقا سوزىلىپ، اشىق كەڭىستىككە ەڭ ۇزاق ساپاردا بولعان العاشقى قازاق پەرزەنتى بولدى. بۇل ساپارعا قازاق عارىشكەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كوك بايراعىن، كۇللى مۇسىلمان جۇرتىنا قاسيەتتى قۇران كىتابىن جانە ءبىر ۋىس قازاق توپىراعىن الا باردى. ءسال كەيىنىرەك مۇسابايەۆ «قازاقپارات» ح ا ا- نىڭ «بايقوڭىر» عارىش كەشەنىندەگى ءتىلشىسى سارا نۇرعاليەۆاعا جەرگە ورالعان ءساتىن تارقاتا ايتىپ بەرگەن بولاتىن.
سونىڭ نەگىزىندە جۋرناليستىڭ «تەڭدىك بەلگىسى» دەپ اتالاتىن دەرەكتى پوۆەسى دە جارىق كورگەن ەدى.
«دالامەن كەلە جاتقان پرەزيدەنت»
1994 -جىلدىڭ 4 -قاراشاسى بولاتىن. ءبىز ارقالىققا تاقاۋ جەرگە، قالانىڭ سولتۇستىك- شىعىسىنا قاراي 77 شاقىرىم جەرگە قوندىق. قونىپ كەلە جاتقان اپپاراتتىڭ تەرەزەسىنەن كورگەن ەڭ ءبىرىنشى كورىنىسىم كۇزگى دالادا كەلە جاتقان پرەزيدەنت بولدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بىزبەن كەزدەسۋگە اسىق بولدى. ارقالىق دالاسىنداعى سول ءبىر كۇزگى پەيزاج جانىما جاقىن. كۇنگە كۇيگەن كاپسۋلا جانىندا تۇرعان تۇرىنەن اكەلىك قامقورلىعى بايقالاتىن پرەزيدەنت بەينەسى مەنىڭ ومىرىمدەگى ەڭ باقىتتى ساتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە ماڭگى ساقتالدى.
ءبىزدىڭ ۇشۋ ساپارىمىز كەزىندە دە نازاربايەۆ ءبىزدىڭ ەكيپاجبەن بايلانىسقا شىققان بولاتىن. ول رەسپۋبليكا سارايىنداعى سالتاناتتى جيىن ەدى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتپەن سويلەسكەنىمىز بۇكىل زالعا ەستىلىپ تۇردى. سول كەزدە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ماعان بىلاي دەگەن ەدى: «مەن سەنى شىعارىپ سالدىم، ەندى ءوزىم قارسى الاتىن بولامىن. جۇمىس ىستە، جارايسىڭ!». سول ۋادەسىندە تۇردى. بىلەسىزدەر مە، عارىشكەرلەردى بىردە-ءبىر پرەزيدەنت قونعان جەردە قارسى العان ەمەس. ادەتتە عارىشقا شىعارىپ سالادى، ال قارسى الۋ ءبىرىنشى رەت بولدى. كەۋدەمدى ماقتانىش سەزىمى بيلەدى. مەن ورنىمنان تۇرىپ، سكافاندرمەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا جاقىنداپ، ءبىزدىڭ ۇشۋ ساپارىمىز اياقتالعاندىعى تۋرالى قازاق تىلىندە بايانداپ بەردىم.
ول مەنى قۇشاقتاپ، ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. سودان كەيىن ارقالىقتا سالتاناتى كەزدەسۋ بولدى. جەرگە قونۋ ءساتىمىز دە «جۇمساق» بولدى. ءبىزدىڭ قونۋىمىز قيىنعا سوقتى. ويتكەنى، قاپتالدان جەل سوعىپ تۇرعان ەدى. ءبىز الدىمەن كاپسۋلانىڭ تۇبىمەن جەرگە سوعىلدىق. ودان كەيىن توڭكەرىلىپ، ليۋك سوققى الدى. تاعى دا توڭكەرىلىپ بارىپ، كاپسۋلا ءتۇبى جەرگە تىرەلدى. ارينە، مەربولد قايران قالدى. ول بۇعان دەيىن ەكى رەت «شاتتلمەن» ۇشقان ەدى. جەرگە قونعاننان كەيىن بىرنەشە مينۋت تىنىستاۋعا ۋاقىت بولدى. ءبىز كرەسلودا تاڭىلىپ جاتتىق. بايلانىس ارقىلى بىزگە كاپسۋلا ىشىندە قالۋدى، شىقپاۋدى ءوتىندى. سول كەزدە مەربولد «ايتىڭىزدارشى، جۇمساق قونۋ دەگەن وسى ما؟» دەپ سۇرايدى. مەن ارينە، جۇمساق دەپ جاۋاپ بەردىم. ول جاۋاپ رەتىندە «و- و- و!!!» دەيدى كوزى ۇياسىنان شىعىپ.
عارىشقا ۇشۋ ساپارلارىنىڭ قيىن بولۋىنا بايلانىستى يۋري مالەنچەنكو مەن تالعات مۇسابايەۆ 1994 -جىلدىڭ 24 -قاراشاسىندا رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ جوعارى ناگراداسى التىن جۇلدىز مەدالىمەن «رەسەي باتىرى» جانە «ۇشقىش- عارىشكەر» اتاعىن الدى. 1995 -جىلدىڭ 12 -قاڭتارىندا قازاقستان پرەزيدەنتى دە ارنايى جارلىقپەن تالعات مۇسابايەۆقا ەلىمىزدىڭ ەڭ جوعارى «حالىق قاھارمانى» اتاعىن بەردى.
تالعات مۇسابايەۆ 1994 -جىلدىڭ 1 -ماۋسىمىنان 4 -قاراشاعا دەيىن (ۇزاقتىلىعى 127 تاۋلىك) «سويۋز تم» عارىش كەمەسىندە بورت- ينجەنەر رەتىندە عارىشتا بولدى. 2 رەت اشىق عارىش كەڭىستىگىنە (جالپى ۇزاقتىلىعى 11 ساعات 06 مين) شىقتى. ۇشۋ كەزىندە قازاقستاندىق عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ 2-باعدارلاماسىن ورىندادى. 1998 -جىلدىڭ 29 -قاڭتارى مەن 25 -تامىزى ارالىعىندا (ۇزاقتىلىعى 208 تاۋلىك) «سويۋز تم-27» جانە «مير» عارىش كەمەلەرىنىڭ كەمە كومانديرى رەتىندە عارىشتا بولدى. ۇشۋ كەزەڭدە 5 رەت ( جالپى ۇزاقتىلىعى 30 ساعات 08 مين) اشىق عارىش كەڭىستىگىنە شىقتى. مۇندا عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ەكسپەريمەنتتەردىڭ قازاقستاندىق 3-باعدارلاماسىن ورىندادى. 2001 -جىلدىڭ 28 -ءساۋىرى مەن 6 -ماۋسىمى ارالىعىندا «سويۋز تم-32» عارىش كەمەسىمەن حالىقارالىق عارىشتىق ستانساسىنا بارعان ءبىرىنشى ەكسپەديتسياسىنىڭ ەكيپاج كومانديرى بولدى. بۇل ۇشۋ كەزىندە عىلىمي- زەرتتەۋلەر مەن ەسپەريمەنتتەردىڭ قازاقستاندىق 4-باعدارلاماسىن ورىندادى.
اۆتور: مارلان جيەمباي
