وزبەككە تۇرمىسقا شىققان قازاق قىزىنىڭ ايانىشتى تاعدىرى
- ەشقانداي كومەكتەسەتىن ادامىم جوق، تۋعان تۋىستان جۇردايمىن. كۇندە جىلايمىن. ءتىرى ولىكتەي ەسەڭگىرەپ ءجۇرمىن... - دەپ باستادى ءوز زارىن قارىنداسىمىز.
- ... ءبارى بىلاي باستالدى. وسىدان ون جىل بۇرىن بازاردا قاربىز ساتاتىن توليبجان دەگەن وزبەكپەن تانىسىپ، تۇرمىس قۇردىم. ول سونداي جۇمساق ەدى، مەنى كۇن سايىن گۇلدەرگە كومكەرەتىن. ەكەۋمىز جاراسىپ، ونىڭ جالداعان پاتەرىندە بىرگە تۇردىق.
كەيىنىرەك مەنىڭ مۇراعا قالعان ۇيىمە كوشتىك. مەن ەكى قىز تۋىپ، ەسىمدەرىن سابينا مەن سابرينا دەپ قويدىق. توليبجان ءۇيدىڭ جانىنان قوسىمشا جاپسارما بولمەلەر سالىپ، باقىتتى كۇندەر كەشىپ جاتتىق...
... ءبىراق، ءبىر كۇنى وزبەك كۇيەۋىم وزگەرىپ سالا بەردى. سويتسەم، ول بۇرىن ناشاقورلىقپەن اينالىسىپ، سوتتالعان ەكەن. ەسكى «دوستارى» پايدا بولىپ، ول مەنى ۇرىپ- سوعاتىن «ونەر» شىعاردى.
كەزەكتى ءبىر وتباسىلىق قاقتىعىستا توليبجان مەنى سىلەيتە ساباپ، مەن اۋرۋحاناعا ءتۇسىپ، پوليتسياعا ارىز جازدىم. كوشى- قون پوليتسياسى ونىڭ قازاقستاندا ءتيىستى تىركەۋسىز جۇرگەنىن انىقتاپ، وزبەكستانعا قايتارىپ جىبەردى...
ارادا 5-6 اي وتكەندە ول قايتا ورالىپ كەلىپ، مەنى اياۋسىز ساباپ، ءتورت جەرىمنەن پىشاق سالىپ، ءولتىرىپ قويا جازدادى. مەن تاعى اۋرۋحاناعا ءتۇستىم. كورەر جارىعىم بار ەكەن، امان قالدىم...
مەن اۋرۋحانادا جاتقانىمدا، توليبجان ۇيدەگى ەكى قىزىمدى ءبىر تۇندە ۇرلاپ اكەتتى. مەن اڭىراپ- جىلاپ قالدىم...
ءا دەگەندە، مەن: «قىزدارىم ورال قالاسىنىڭ ءبىر جەرىندە شىعار» - دەپ ويلاعانمىن، سويتسەم، توليبجان قىزدارىمدى تاكسيمەن اقتوبەگە جەتكىزىپ، ارى قاراي وزبەكستانعا اسىرىپ جىبەرىپتى...
سول كەزدە ۇلكەن قىزىم 5 جاستا، كىشى قىزىم 1,5 جاستا ەدى. سودان بەرى 5 جىلدان استى، قىزدارىمنان مۇلدەم حابارسىزبىن. ارينە، پوليتسياعا، پروكۋراتۋراعا الدەنەشە رەت ارىز جازدىم، ناتيجە جوق. ءتىپتى، اتىنان ات ۇركەتىن ينتەرپولدىڭ ءوزى مەنىڭ ەكى قىزىمدى ۇرلاپ كەتكەن جالعىز وزبەكتى تابا الار ەمەس...
جاناشىر بىرەۋ بولسا، وزبەكستانداعى ونىڭ اۋىلىنان ىزدەسە، تابۋعا بولار ەدى. وزبەك ۇرلاعان قىزدارىمنىڭ قۇجاتتارىن دا الماپتى. قۇجاتسىز ەكى ەلدىڭ شەكاراسىنان قالاي وتكەنى - بەلگىسىز؟ !.
...مەن تۇندەر بويى كوزىمدى ىلمەي، قايتا- قايتا شوشىنىپ شىعامىن. قىزدارىمدى قاتتى ساعىندىم...
***
...مىنەكي، جاستىقپەن با، الدە، پايىمنىڭ پاستىگىنەن بە، ايتەۋىر، جات ۇلتپەن اسىعىس تاعدىرىن قوسقان ءبىر قازاق قىزىنىڭ ايانىشتى ءومىرى وسىنداي... مەن ايگۇلدى قاتتى اياپ كەتتىم...
البەتتە، مۇنداي مۇڭلى تاعدىرلار مىڭداپ سانالادى. ءبىراق، مەنىڭ كوز الدىمنان قارىنداسىمنىڭ اعىل- تەگىل جىلاعانى، كوكەيىمنەن اشى ءبىر وكسىك كەتپەي قويدى. سوسىن، ايگۇلدەن قاشقىننىڭ قاي جەردە ءجۇرۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ءبىلىپ، وزبەكستانعا ارنايى ساپار شەكتىم...
«ۇرا بەرسەڭ، شايتان دا ولەدى» دەمەكشى، وزبەك ەلىندە سۇراي كەلە توليبجاننىڭ ۇيالى تەلەفونىنىڭ ءنومىرىن تاۋىپ، قوڭىراۋ شالدىم. ءا دەگەندە، «پاركەنتسكي دەگەن جەردەمىن» دەگەن ول قايىرا شالعان قوڭىراۋىمدى كوتەرمەي قويدى.
كەيىن انىقتاعانىمدا، تاشكەنت قالاسىنانان 50 شاقىرىم جەردە پاركەنتسكي ەمەس، پاركەنت دەگەن اۋىل بار ەكەن.
«پاركەنتتىڭ» جولاۋشى اۆتوبۋسىنا وتىرىپ، سول اۋىلعا تارتتىم. اۋىلعا كەلگەننەن كەيىن قوڭىراۋ شالسام، قاشقىنىم تۇتقاسىن تاعى كوتەرمەيدى. كوشەدەگى قۇجىناعان حالىقتان: «كىشكەنتاي ەكى قىزى بار توليبجاندى تانيسىڭدار ما؟» - دەپ سۇراپ ءجۇرىپ، ەل نۇسقاعان اتتاس بىرنەشە وزبەكتىڭ ۇيىنە باردىم... ابدەن شارشاپ، كۇدەر ءۇزىپ، ەلگە قايتۋدى ويلاپ تۇرعاندا توليبجانعا تاعى تەلەفون شالىپ كورىپ ەدىم، ول كەنەت قالتا تەلەفونىنىڭ تۇتقاسىن كوتەردى. ول:
- مەن نومىردەن تانىپ تۇرمىن، ءسىز قازاقستاننان كەلگەنسىز، ورالدان ەمەسسىز بە؟ - دەپ سۇرادى. مەن:
- قازىر سەنى پاركەنتتە ىزدەپ ءجۇرمىن. نەگە قاشاسىڭ؟ ءيا، مەن قازاقستاننان، ورالدان كەلگەن جۋرناليسپىن، ساعان جاماندىعىم جوق قورىقپا، ازاماتپىز عوي، كەزدەسەيىك... - دەدىم.
سولاي كەلىستىك. ءبىراق، توليبجان تاعى دا «جوعالىپ» كەتتى...
...اۋىل دۇكەنىنىڭ ماڭىندا اراق ءىشىپ وتىرعان كىرقوجالاق ءبىر توپ جىگىتتەردەن: «وسى اۋىلدا تۇراتىن ەكى قىزى بار توليبجان دەگەن جىگىتتى تانيسىڭدار ما؟ » - دەپ سۇراعانىمدا ولار دا، دۇكەنشى دە ماردىمدى جاۋاپ بەرمەدى. كەنەت، ءبىر بەيتانىس جىگىت جاقىن كەلىپ، وزبەكشە «ساق بول!» - دەدى...
كەش ءتۇسىپ، اينالا قويۋ قاراڭعىلىق قۇشاعىنا ەندى. تاشكەنتكە قايتپاق بولدىم. قايتاردا مەن توليبجانعا سوڭعى قوڭىراۋ سوعىپ كورىپ ەدىم، ويلاماعان جەردەن تۇتقاسىن الدى.
مەن بىردەن بىلاي دەدىم:
- ءاي، توليبجان، سەن ەركەكتىڭ ۋادەسىن بەرىپ ەدىڭ، مۇنىڭ نە؟ قازىر سەنىڭ اۋىلىڭداعى ازىق- تۇلىك دۇكەنىنىڭ الدىندا تۇرمىن. كەشىكسەڭ تاشكەنتكە قايتىپ كەتەمىن، ساعان وشتىگىم جوق، اناۋ جاس سابيلەردى اياساڭشى، مىنا دۇكەننەن ءتاتتى الىپ، قىزدارىڭدى قۋانتايىق، كەل، كۇتەمىن! - دەدىم... ول:
- جارايدى، كەتىپ قالماڭىز، قازىر تەز كەلەمىن... - دەدى...
دۇكەنشى وزبەك جىگىتىمەن قانداي تاماق پەن تاتتىلەر الاتىنىمدى اقىلداسىپ تۇرعانىمدا، ول «تەك اراق الماڭىز» دەپ شىر- پىر بولدى. سويتسەم، ول (كەتەردە ءتۇسىندىم) مەن ىزدەگەن توليبجاندى بىلەدى ەكەن...
ءبىر ۋاقىتتا دۇكەننىڭ ىشكى تەرەزەسىنەن كوزىندە كوزىلدىرىگى بار ءداۋ ءبىر وزبەكتىڭ الىستان اڭداپ جۇرگەنىن بايقادىم. سىرتقا شىعىپ، امانداستىم. مەنىڭ كوزىمە قازاقتىڭ نازىك تە سۇلۋ قىزىنا ۇيلەنگەن وزبەك جىگىتى باسقاشا ەلەستەپ ەدى، سويتسەم، بۇل بويى ۇزىن، كەڭ يىقتى، ءداۋ قارا ادام بولىپ شىقتى...
ول ءۇيىنىڭ الىستاۋ ەكەندىگىن ايتتى. ءبىراز ءجۇرىپ، ونىڭ ۇيىنە كەلدىك.
«ءۇي» دەگەن اتى عانا، اۋىلدىڭ ەڭ شەتىندەگى القام- سالقام ەسكى قورا ەكەن. اۋلانىڭ ءبارىن قالىڭ ءشوپ باسىپ كەتكەن، جالعىزاياق جولمەن قارا لاشىعىنا كىردىك. لاشىقتىڭ ءبىر تار بولمەسىن قىمتاپ، ءىشىن جىلىتىپ، ەكى قىز وتىر. ءۇستى- باستارى لاس، كيىمدەرى جىرتىق. قۇجاتتارى جوق ەكى قىز مەكتەپتە دە وقىمايدى ەكەن. قازاقتىڭ قانى بار قوس ءسابيدى قاتتى اياپ، كوزىمە جاس كەلدى...
ەرەسەكتەردىڭ ەسەرلىگىنەن جازىقسىز جاپا شەككەن ەكى بالاپاننان:
- قانداي تاماق ىشەسىڭدەر؟ - دەپ سۇراعانىمدا، ۇلكەن قىزى وزبەكشە:
- ماكاروندى سۋعا قايناتىپ جەپ وتىرمىز... - دەدى.
مەن وزبەك تىلىنە شورقاقپىن، ال قىزدار ورىسشا تۇسىنبەيدى.
قىزداردىڭ ۇلكەنى اناسىن مەن كورسەتكەن سۋرەتتەن بىردەن تانىدى...
توليبجونعا قاراعان كىسى - تۇرىنەن شوشيدى: ونى تاياۋدا بىرەۋلەر مىقتاپ ساباپ، ءبىر كوزىن اعىزىپ كەتىپتى...
***
...نە كەرەك، جۋرناليستىڭ كاسىبى قىزىق قانا ەمەس، اسا قاۋىپتى. جات ەلدە، بوتەن جەردە قازاقتىڭ ءبىر قىزىنىڭ ۇرپاعىن ىزدەپ بارىپ، باسىمدى قاۋىپ- قاتەرگە تىكتىم. بۇعان وكىنىشىم دە جوق، سەبەبى، حالىقارالىق قىلمىسكەرلەردى ىزدەستىرەتىن ينتەرپول تابا الماي جۇرگەن قاشقىن مەن قوس سابيلەردى مەن تاپتىم.
وزبەكستاننان ۋاتساپپەن شاشتارازشى قىزعا قىزدارىنىڭ سۋرەتتەرىن جولداعانىمدا، انا بايعۇس قۋانىشتان ەڭىرەپ جىلاپ جىبەردى... بۇل - قانداس قارىنداستىڭ ماعان دەگەن ريزاشىلىق كوزجاسى ەدى...
ال، قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ قۇقىق قورعاۋ ورىندارى سابيلەردى تۋعان اناسىمەن تابىستىرۋدىڭ قامىنا تەز ارادا كىرىسسە دەيمىن...
قاجىمۇقان عابدوللا
فەيسبۋك پاراقشاسىنان الىندى
