دەنساۋلىققا ەڭ قاۋىپتى جەمىستەر

استانا. قازاقپارات - عالىمدار جەمىستەردىڭ ءبىز ويلاعانداي پايدالى ەمەستىگىنەن حابار بەردى. كەي مامانداردىڭ ايتۋىنشا، جەمىستەر ولىمگە الىپ كەلەدى.

تابيعي مەديتسينانىڭ وڭتۇستىك- باتىس كوللەدجىنىڭ (ا ق ش) پروفەسسورى ۋولتەر كرينيون جەمىستەردى تەك قاۋىپتى عانا ەمەس، ۋلى دەپ بىلەدى: «المادا اميگدالين بار. ال پەرسيك قۇرامىنا سيانيد كەزدەسەدى. شيە، قارا ورىك، ورىكتە - سيانوگەندى گليكوزيد بار.

بۇل زاتتەكتەردىڭ بارلىعى جۇرەك اينۋى، قىزۋ كوتەرىلۋى، بورتپەلەردىڭ پايدا بولۋى، باس اۋرۋى، بۋىندار مەن بۇلشىق ەت اۋرۋلارى، قان قىسىمىنىڭ تومەندەۋى مەن ۇيقىسىزدىققا الىپ كەلەدى».

تاڭعالارلىعى، باستى قاۋىپ فرۋكتوزا سەبەپتى. تابيعي قانت. ونى قانت اۋرۋىنا شالدىققاندارعا قولدانۋعا كەڭەس بەرەدى. فرۋكتوزانى قانتتىڭ پايدالى بالاماسى رەتىندە بىلەدى. ولاي بولسا، ونىڭ قاۋىپتىلىگى نەدە؟

فرۋكتوزا - بارلىق جەمىس- جيدەكتەردە دەرلىك كەزدەسەتىن تابيعي كومىرسۋ. ول، ءتىپتى، بولگار بۇرىشى، قىزاناق سىندى كوكونىستەردىڭ قۇرامىندا بار. فرۋكتوزانىڭ تاتتىلىگى - گليۋكوزادان ەكى ەسەگە ارتىق. اعزاعا ينسۋليننىڭ كومەگىنسىز-اق سىڭەدى. الايدا گليۋكوزادان ايىرماشىلىعى، فرۋكتوزانى اعزامىزدا باۋىر عانا ىدىراتا الادى.

نازار سالساڭىز، فرۋكتوزا ينسۋلينسىز ىدىرايدى. دەمەك، ونىڭ سالدارىنان قانداعى قانت مولشەرى وزگەرمەيدى. تۇجىرىمعا سايكەس فرۋكتوزالى تاتتىلەر مەن جەمىس- جيدەكتى قالاعانىمىزشا جەۋگە بولادى. الايدا ءىس جۇزىندە ءبارى - باسقاشا.

شابدالى جەۋدى ءجون تۇتقان قىزدىڭ قانىنداعى قانت مولشەرى ەكى ەسەگە ۇلعايعان. قاربىزدان كەيىن ونىڭ مولشەرى ءبىر جارىم ەسە ارتقان. قۇلپىنايدىڭ سالدارىنان قانت مولشەرى ايتارلىقتاي وزگەرە قويماعان. دەسە دە جەمىس- جيدەكتەر سەبەپتى قانت مولشەرىنىڭ وزگەرەتىنىن اڭدادىق. ال ءبارى دە باۋىردىڭ اعزاعا تۇسكەن فرۋكتوزا كولەمىن ىدىراتۋعا قاۋقارى جەتپەيتىنى سەبەپتى. سوندىقتان فرۋكتوزانىڭ ءبىر بولىگىن گليۋكازاعا اينالدىرادى. ال ول ءوز كەزەگىندە قانعا ءتۇسىپ، قانت مولشەرىن ارتتىرادى. ول ءۇشىن 3 الما جەۋ نە جارتى ليتر شىرىن ءىشۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى.

فرۋكتوزانىڭ كەڭەس ەتىلەتىن تاۋلىكتىك مولشەرى 35-45 گراممدى قۇرايدى. مۇنداي فرۋكتوزا مولشەرى 100 گرامم بال مەن قۇرما، 150 گرامم مەيىز، جارتى كيلوگرامم جۇزىمدە بار.

بۇل جايلى كوبىمىزدىڭ بىلمەيتىنىمىز انىق، ءبىراق جەمىستەر ارىقتاۋدان بۇرىن، ارتىق سالماق قوسۋىڭىزعا سەبەپشى بولادى.

فرۋكتوزا اعزاعا ءۇستى- ۇسىتنە تۇسە بەرەدى. ناتيجەسىندە باۋىر مۇنداي سالماققا توتەپ بەرە الماي، وزگە دە كومىرسۋلار ىسپەتتى فرۋكتوزانى دا جيناقتايدى. ءبىراق ارتىق ماي رەتىندە.

ا ق ش- تا وپرا ءۋينفريدىڭ ايگىلى شوۋىندا ءبىراز ۋاقىتتان بەرى فرۋكتوزاعا قارسى ناسيحات جۇرگىزىلۋدە. دارىگەر- تەلەجۇرگىزۋشى مەحمەت وزدىڭ سوزىنە سايكەس «فرۋتوزا ءشارباتى تريگليتسەريدتەر دەڭگەيىن ارتتىرىپ، لەپتين گورموندارىنىڭ ميىڭىحعا تۇسۋىنە كەدەرگى جاسايدى. دەمەك فرۋكتوزا تويعانىدىعىمىز جونىندەگى مي دابىلىن تەجەپ، ناتيجەسىندە توقتاۋسىز تاماق جەيمىز».

ءبىراق ءبىز تۇتىناتىن بارلىق تاعامدا فرۋكتوزا بار ەكەنىن ەستەن شىعارماڭىز. گازدالعان سۋسىندار، سوۋستار، ناننىڭ دا قۇرامىندا كەزدەسەدى. قوراپتا، قاعازقاپشىقتا، قۇتى ساتىلاتىن دۇنيەلەردىڭ بارلىعىنىڭ قۇرامىندا فرۋكتوزا بار. كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاماقتانۋ ينستيتۋتىنىڭ (اقش) بيوحيميگى روبەرت ريۋكەردىڭ پايىمداۋىنشا: «فرۋكتوزا جاسۋشاىشىلىك زات الماسۋعا كەرى اسەر ەتەدى، ءوز كەزەگىندە ول جىلدام قارتايۋعا سەپ بولادى. فرۋكتوزا بەرىلگەن ەگەۋقۇيرىقتاردىڭ تەرى كوللاگەنىندە جاعىمسىز وزگەرىستەر ورىن العان. ال ول ۋاقىتتا قانتپەن قورەكتەنگەن ەگەۋقۇيرىقتاردا مۇنداي وزگەرىستەر بايقالماعان. بۇل وزگەرىستەر قارتايۋ بەلگىسى بولىپ تابىلادى» .

نازارلارىڭىزعا ەڭ ۋلى 5 جەمىس ءتىزىمىن ۇسىنامىز:

1. الما

ولار وندىرۋشىلەر الما اعاشىن سەبەتىن قۇرامىنداعى ديفەنيلامين سەبەپتى ءتىزىمنىڭ الدىنان ورىن الدى. ديفەنيلاميندى جەمىستى تومەن تەمپەراتۋرادا ۇزاق ساقتاۋ بارىسىندا قابىعى قوڭىرايماۋ ءۇشىن جەمىستەرگە سەبەدى. ءتۇرلى دەرەكتەر بويىنشا المالاردىڭ 80 پايىزىندا اتالعان ۋ بار. سونىمەن قاتار ونى قاعاز قاپشىقتاعى الما شىرىنىنان دا تاپقان. ەۋروپالىق وداق ديفەنيلاميندى قولدانۋعا 2012 -جىلدىڭ وزىندە- اق تىيىم سالعان.

2. قۇلپىناي

بۇل جيدەكتى ۇزاق ساقتاۋ ءۇشىن وندىرۋشىلەر فۋميگانتتار، كوبىنە برومدى مەتيل، حلورپيكرين جانە 1,3-ديحلوروپروپەندى پايدالانادى. بۇل پەستيسيدتەر قاتەرلى ىسىك، گورموندىق بۇزىلىستار، بالالار دامۋىنىڭ بۇزىلۋىنا الىپ كەلەدى.

3. ءجۇزىم

ءبىر ءجۇزىم القابىنىڭ وزىنەن 15 پەستيتسيد تابىلعان. ولاردىڭ ەڭ ءقاۋىپتىسى فەرمەرلەر مەن جاقىن ماڭدا تۇراتىن تۇرعىنداردىڭ ءجيى ۋلانۋىنا سەپ بولاتىن ۋ - حلورپيريفوسمەتيل. بۇل پەستيتسيدتىڭ اسەرى جوتەل، دەمىكپە، باس اۋرۋى، جۇرەك اينۋى، باس اينالۋىنا الىپ كەلەدى. زەرتتەۋ جۇمىستارى ولاردىڭ ۇزاق ۋاقىت اسەر ەتۋى ميعا ۋلى ءارى كوبىنە بالالار ميىنىڭ دامۋىنا تەرىس اسەر ەتەتىنىن كورسەتكەن.

4. شابدالى

ەگەر جابايى شابدالى اعاشىن كورسەڭىز، تۇتىكشە ءتارىزدى ورالعان جاپىراقتارىنا، قوڭىر شىرىگىنە نازار اۋدارعانىڭىز ءجون. ءدال وسى سەبەپتى فەرمەرلەرگە سۇيەكتى جەمىستەردىڭ مول ءونىمىن الۋ ءۇشىن پەستيتسيد پەن فۋنگيسيدتەردىڭ كوپ مولشەرىن قولدانۋعا تۋرا كەلەدى. تەكسەرىس ناتيجەسى بارلىق شابدالىنىڭ 96 پايىزىندا پەستيسيد قالدىقتارى بارىن كورسەتتى.

5. شيە مەن قىزىل شيە

وتە ۋلى جەمىس. ناقتىراق ايتساق، ونىڭ سۇيەگى. ولاردىڭ قۇرامىندا كۇشتى قىشقىل بار (سياندى سۋتەك). ول اعزاعا ءتۇسۋ ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت سۇيەگىن سورۋ نە اۋىزدا ۇساتۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى. جەڭىل ۋلانۋدىڭ بەلگىلەرى - باس اۋرۋى، باس اينالۋى، مازاسىزدانۋ مەن قۇسۋ. ال كوپ مولشەرى كوماعا تۇسۋگە، ءسىڭىر تارتىلۋىنا، دەم توقتاۋ ناتيجەسىندەگى ولىمگە الىپ كەلەدى.

دەرەككوز: Stan.kz