الىپتىڭ استاناسىندا وتكەن ايلار - مەنىڭ شىعارماشىلىق عۇمىرىمنىڭ بيىك بەلەستەرىنىڭ ءبىرى - قىتاي ساپارى
اسىرەسە، قازاق عالىمدارىنىڭ الىس، جاقىن شەتەلدەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا عىلىمي- زەرتتەۋ، مادەني ورتالىقتارىندا ارنايى شاقىرتۋلارمەن ءىسساپارلارعا بارىپ، دارىستەر وقۋى، تاجىريبە الىسۋلارى تۇراقتى داستۇرگە اينالدى، وسىنداي باعدارلى ءىسساپارلار اياسىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى بەيجىڭدەگى ورتالىق ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتىندە 2013 -جىلدىڭ قازان، قاراشا، 2016-جىلدىڭ مامىر، ماۋسىم ايلارىندا بولعانىم مەنىڭ دە نەگىزگى كاسىبي، ۇستازدىق جانە زەرتتەۋشىلىك جۇمىسىمنىڭ كورنەكتى كورسەتكىشتەرى قاتارىندا باعالاندى.
اتالعان ەكى كەزەڭ ايلارىنداعى ءىسساپارلارىمدا مەن مىناداي تەوريالىق پاندەر بويىنشا دارىستەر وقىدىم: «ادەبيەت تەورياسى زەرتتەۋلەرىنىڭ مەتودولوگياسى»، «الەم ادەبيەتى»، «قازاق ادەبيەتى شىعارمالارىنىڭ ەستەتيكالىق تابيعاتى»، «قازاق ادەبيەتى تاريحىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى»، «تاڭجارىق تانۋ جانە دە شەتەلدەردەگى قازاق ادەبيەتى». ۋنيۆەرسيتەت، فاكۋلتەت باسشىلارى مەنىڭ وقيتىن دارىستەرىمدەگى جەكە تاقىرىپتار جازىلعان جانە مەنىڭ ۇلكەيتىلگەن فوتوسۋرەتىم بەينەلەنگەن كورنەكتى پلاكات- جارنامانى وقۋ ورنىنىڭ عيماراتتارى قابىرعالارىنا ءىلىپ قويدى.
ۋنيۆەرسيتەتتەگى «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى» فاكۋلتەتىنە قاراستى باكالاۆريات (1-5-كۋرستار)، ماگيستراتۋرا، دوكتورانتۋرا (Ph.D) (1-3-كۋرستار) ماماندىقتارى بولىمدەرىندە ءبىلىم الىپ جاتقان بىلىمگەرلەر، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقىتۋشى- پروفەسسورلارى، وقۋ باسقارماسى، دەكانات جانە ساياسي ۇيىم باسشى قىزمەتكەرلەرى بارلىق دارىستەرىمە ۇزدىكسىز قاتىسىپ وتىردى. ناقتىلاپ ايتقاندا، مەنىڭ دارىستەرىم اشىق ساباقتار سيپاتىمەن وتكىزىلدى، اسىرەسە، «جالپى بەتتىك ءدارىس» اتاۋىمەن دارىستەرىم وتىلگەن ءدارىسحاناداعى بەينەكورىلىم، فوتوءتۇسىرىلىم قۇرالدارىمەن، جالپى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عالامتورلىق جاريالانىمىمەن ناسيحاتتالدى. بۇل مەنىڭ دارىستەرىمنىڭ عىلىمي- تەوريالىق، وقۋ- ادىستەمەلىك تۇرعىداعى دەڭگەيىمدى جالپى حالىقتىق نازارعا كورسەتۋدىڭ كورنەكتى كورسەتكىشى ەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باسقا دا قوعامدىق- گۋمانيتارلىق ماماندىق بولىمدەرىندەگى تۇركىتىلدەس بىلىمگەرلەر دە، وقىتۋشى ۇستازدار دا مەنىڭ دارىستەرىمە ارنايى كەلىپ قاتىسىپ وتىردى. بارلىق دارىستەردىڭ وقىتىلۋ ساپاسىنا بايلانىستى ءاربىر ءپانىمدى باعالاعان ارنايى دارەجەلى سەرتيفيكاتتار بەرىلدى.
بەيجىڭدەگى ورتالىق ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كىتاپحاناسىندا الەم حالىقتارى جانە قىتاي تىلىندەگى كوركەم ادەبيەت، عىلىمي- زەرتتەۋ كىتاپتارى مول جيناقتالعان. قازاق تاريحى، فولكلور مەن ادەبيەت سالالارىنا ارنالعان انتولوگيالىق جيناقتار، كوركەم ادەبيەت كىتاپتارى، عىلىمي- زەرتتەۋ مونوگرافيالارى قازىرگى شىنجاڭدا قولدانىستا جۇرگەن احمەت بايتۇرسىنوۆ الىپبيىمەن جانە قازاقستاندىق كيريلليتسامەن جازىلعان. بىلىمگەرلەردىڭ بەيجىڭدەگى ورتالىق مەملەكەتتىك كىتاپحانادا دا وقىپ دايىندالۋىنا مول مۇمكىندىك جاسالعان. ۋنيۆەرسيتەتتەگى ءدارىسحانالاردىڭ بارلىعى دا بەينەكورىلىمدەردى، دىبىستىق جازبالاردى پايدالانۋعا ارنالعان قازىرگى زامانعى تەحنيكالىق قۇرالدارمەن جابدىقتالعان. سونىمەن بىرگە، بارلىق بىلىمگەرلەردىڭ عالامتورلىق ماتەريالداردى دا پايدالانۋىنا مول مۇمكىندىك بار.
ورتالىق ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتىندە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ءار ولكەلەرىنەن، سونىمەن بىرگە الەم مەملەكەتتەرىنەن كەلىپ ءبىلىم الىپ جاتقان بىلىمگەرلەردىڭ (ستۋدەنتتەردىڭ، ماگيسترانتتاردىڭ، دوكتورانتتاردىڭ) ۇيىمداستىرۋىمەن جىل سايىن ءداستۇرلى حالىقارالىق فۋتبول جارىستارى، ونەر فەستيۆالدارى تۇراقتى وتكىزىلەدى ەكەن. مىسالى، مامىردىڭ 22- كۇنى ۋنيۆەرسيتەت الاڭىندا وتكىزىلگەن حالىقارالىق ونەر فەستۆالىندە الەم مەملەكەتتەرىنىڭ (قازاقستان، قىرعىزستان، ۋكراينا، ارمەنيا، ۆەتنام، كورەيا، تايلاند، موڭعوليا، وزبەكستان) ق ح ر- دا وقىپ جاتقان اتالعان ەلدەر بىلىمگەرلەرىنىڭ ۇلتتىق- ەتنوگرافيالىق كورمەلىك كورسەتىلىمدەرى، كونسەرتتىك باعدارلامالارى ءبارىمىزدى اسەرلەندىردى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى جاستارىنىڭ قازاقشا كيىنۋى، تۇرمىستىق تۇتىنۋ زاتتاردى (ىدىس- اياق، ەگىنشىلىك، مال باعۋ قۇرال جابدىقتارى، ت. ب. )، ات ابزەلدەرىن (ەر- تۇرمان، قامشى، ت. ب. )، ۇلتتىق ويىنداردى (اسىق، توعىزقۇمالاق)، ۇلتتىق تاعامداردى (ەت، قۋىرداق، قىمىز، ناۋرىزكوجە، باۋىرساق، بالباۋىرساق، قۇرت، ىرىمشىك، سارىماي، سۇزبە، ت. ب. ) كورسەتۋى، جىراۋلار (اسان قايعى، اقتامبەردى، ت. ب. ) تولعاۋلارىن ەجەلگى التايلىق- تۇركىلىك ماقامدارمەن- سازدارمەن، ءارتۇرلى اۋەزدىك اسپاپتارمەن (دومبىرا، داۋىلپاز) قوسىلا ورىنداۋى، ۇلتتىق بي ۇلگىلەرىن («قاماجاي»، «قارا جورعا» ) توپتانا بيلەۋى - ءبارى دە ايرىقشا ەرەكشەلەنە كورسەتىلدى.
قازاقستان جاستارى (ماگيسترانتتار شىرىن انۋاربەكوۆا، ايدانا شالعىنبايەۆا، ستۋدەنتتەر ەڭلىك كەمەلوۆا، ايبانۋ شامشيەۆا، ولگا پەرياستروۆا، ت. ب. ) دايىنداعان كورمەگە الەمنىڭ ءار تۇكپىرلەرىنەن كەلگەن سان الۋان حالىقتار وكىلدەرىنىڭ قىزىعۋشىلىعى ايرىقشا بايقالدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى جاستارىنىڭ ۇلتتىق- ەتنوگرافيالىق كورمەسىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋىندا شىنجاڭ ولكەسىنەن كەلىپ ءبىلىم الىپ جاتقان «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى» فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى (سەرىك قيسا ۇلى، اسىلحان باقىت ۇلى، ەسىلحان ساكەن ۇلى، ت. ب. ) ەرەكشە بەلسەندىلىكپەن ات سالىستى.
مامىردىڭ 28-كۇنى ورتالىق ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءارتۇرلى ماماندىق فاكۋلتەتتەرىندە ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنت جاستاردىڭ جىل سايىن وتكىزىلىپ كەلە جاتقان ءداستۇرلى «توعىز قۇمالاق» ۇلتتىق سپورتتىق ويىنى دا اسەرلى ءوتتى. ويىننىڭ اشىلۋىندا ۋنيۆەرسيتەتتەگى ونەر فاكۋلتەتىنىڭ دومبىراشىلار توبى قۇرمانعازىنىڭ، تاتتىمبەتتىڭ، داۋلەتكەرەيدىڭ كۇيلەرىن ورىندادى. قازاق اقىندارىنىڭ ازاماتتىق، وتانشىلدىق، ۇلتتىق رۋح سارىندى ولەڭدەرىن وقىدى. 12 جۇپ بويىنشا قاتىسقان «توعىزقۇلاماق» سايىسىنىڭ قورىتىندىسىندا ءبىرىنشى، ەكىنشى، ءۇشىنشى ورىنداردىڭ جەڭىمپازدارى ارنايى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق ولكەلەرىندەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتقان قازاق جاستارىنىڭ قوعامدىق ادەبي- شىعارماشىلىق بىرلەستىك وداعىنىڭ دا ءداستۇرلى سيپاتى قالىپتاسقان. بەيجىڭدەگى ورتالىق ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتىندەگى «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى» فاكۋلتەتىنىڭ بىلىمگەرلەرى ادەبي شىعارماشىلىق بىرلەستىگىنىڭ ۇيىتقى- ۇيىمداستىرۋشى بولۋىمەن ق ح ر- داعى تالاپكەر قالامگەرلەردىڭ بالاۋسا تۋىندىلارىنىڭ جيناقتارى جىل سايىن جارىق كورەدى.
مامىردىڭ 22-كۇنى وسى بىرلەستىكتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن ءمۇشايراعا جەتى تالاپكەر اقىن قاتىستى. تالاپكەر اقىندار وزدەرىنىڭ ءتولتۋما ولەڭدەرىن جانە قازاقتىڭ كلاسسيكالىق پوەزياسىنداعى حاكىم ابايدىڭ، قادىر مىرزاليەۆتىڭ، تولەگەن ايبەرگەنوۆتىڭ، مۇقاعالي ماقاتايەۆتىڭ، مۇحتار شاحانوۆتىڭ جىرلارىن مانەرلەپ وقىدى. باعالاۋ قورىتىندىلارى بويىنشا جاس تالاپكەر اقىندار شالقار مۇرات ۇلى (3-كۋرس)، ارداق تۇرسىنباي قىزى (3-كۋرس) - ءبىرىنشى، نازار گىمىش ۇلى (1-كۋرس)، گۇلزات جەڭىس قىزى (1-كۋرس) - ەكىنشى، ءنالي ءنابي قىزى (2-كۋرس) ، گۇلنۇر ەركىن قىزى (2-كۋرس) ، جانات باقىتنۇر قىزى (1-كۋرس) - ءۇشىنشى ورىنداردى يەلەنىپ، ارناۋلى ماداق گراموتالارىمەن، سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
قىتاي ساياسي- زاڭ ۋنيۆەرسيتەتىن ءبىتىرۋشى قايرات موسىلباي ۇلى «كۇلكىڭدى ساعىندىم» تاقىرىبىمەن وتكىزگەن شىعارماشىلىق كەشى دە قىزىقتى ءوتتى، ونەرپاز جىگىت قايراتتىڭ ساتيرالىق، كومەديالىق مازمۇندى كورسەتىلىمدەرىندە قازىرگى ۇرپاقتاردى ادامگەرشىلىك، يماندىلىق قاسيەتتەر رۋحىندا قالىپتاستىرۋعا ارنالعان ەتيكالىق- پەداگوگيكالىق وزەكتى ماسەلەلەر قامتىلدى.
ۋنيۆەرسيتەت، فاكۋلتەت باسشىلارى (دەكان، قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ مامان پروفەسسورى، ۇلتى حانزۋ جاڭ ديڭجيڭ) بەيجىڭدە بولعان ايلارىمدا مەنىڭ كوپتەگەن تاريحي- مادەني ورىنداردى كورۋىمدى ۇيىمداستىردى. بەيجىڭ قالاسىنان 75 شاقىرىمدىق قاشىقتىقتا ورنالاسقان الەمگە ايگىلى كەرەمەتتەردىڭ ءبىرى - قىتايدىڭ ۇلى قورعانىنا اپاردى. جالپى ۇزىندىعى 8850 شاقىرىمنان اساتىن، ۇستىندە بەس سالت اتتى كىسى قاتار ەركىن جۇرە الاتىن تاڭعاجايىپ وسى الىپ قورعاننىڭ ۇستىمەن جۇرگەندە ونىڭ وركەش- وركەش بيىك تاۋلاردىڭ ۇستىمەن وتەتىنىن كوردىم. الماتىدان كەلىپ جانىمدا جۇرگەن كەنجە قىزىم اقنۇرشات جانە ارىپتەس پروفەسسور باعدان مومىنوۆا ۇشەۋىمىزدى فاكۋلتەت دەكانى، پروفەسسور جاڭ ديڭجيڭ ءوزىنىڭ جەكە ماشيناسىمەن اتالعان ۇلى قورعاننىڭ تىنىق مۇحيت جاعالاۋىنداعى باستالاتىن جەرىنە الىپ باردى. ۇلى قورعاننىڭ تىنىق مۇحيت جاعالاۋىنان باستالاتىن جەرىن «ايداھاردىڭ باسى» دەپ اتايدى ەكەن. تىنىق مۇحيتتىڭ سۋىنا بەتىمىزدى، قولىمىزدى شايىپ، جاعالاۋداعى ەجەلگى زامانعى اسكەري قامالداردى، ولاردىڭ ىشىندەگى بولمەلەردە ورنالاسقان قولباسشىلاردىڭ كەڭەس قۇرىپ وتىرعان مۇسىندەرىن، سان الۋان قارۋ- جاراق قۇرالدار كورمەلەرىن تاماشالادىق.
بەيجىڭ قالاسىنداعى ورتالىق مەملەكەتتىك مۇراجايداعى الەم حالىقتارىنىڭ قولونەر بۇيىمدارىنىڭ كورمەلەرىن دە ارالادىق. مۇراجايدىڭ كولەمدى ءبىر زالىنا «ۇلى دالا ونەرى» تاقىرىبىمەن قازاقتىڭ كورمەلىك ونەر تۋىندىلارى (التىننان، كۇمىستەن جاسالعان زەرگەرلىك زاتتار: سىرعا، ساقينا، بىلەزىك، شولپى، شاشباۋ، ساۋكەلە مونشاقتارى، ت. ب. ) ، قازاقتىڭ ات ابزەلدەرى (ەر- تۇرمان، ومىلدىرىك، قۇيىسقاندىق، ايىل تارتپا، ۇزەڭگى، قامشى، ت. ب. ) ، اۋەز اسپاپتارى (قوبىز دومبىرا، سىبىزعى، سازسىرناي، ت. ب. )، ۇلتتىق كيىمدەر، ت. ب. كوپتەگەن زاتتار قويىلعانىن ولاردى پلانەتامىزدىڭ ءار ەلدەرىنەن كەلگەن ادامداردىڭ فوتوسۋرەتكە ءتۇسىرىپ، قىزىعا ءۇڭىلىپ قاراپ جاتقاندارىن كورىپ، ماقتانىش سەزىمىنە بولەندىم.
بەيجىڭدەگى باس الاڭ تيان- ءانمىن جانىنداعى مەملەكەتتىك وپەرا تەاترىنداعى قويىلىمدارعا دا ارنايى شاقىرتۋ بيلەتتەرىمەن بارىپ، الەمدىك كلاسسيكالىق قويىلىمدارىن كوردىم. بەيجىڭدەگى مەملەكەتتىك قوعامدىق- گۋمانيتارلىق عىلىمدار اكادەمياسىندا بولىپ، ونداعى عالىم ارىپتەستەرىمىزدىڭ فولكلورتانۋ، ادەبيەتتانۋ، تاريح، فيلوسوفيا عىلىمدارى سالالارى بويىنشا جۇرگىزىپ جاتقان ىرگەلى عىلىمي- زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن تانىستىم.
مەن ءدارىس وقىعان بەيجىڭ ورتالىق ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى» فاكۋلتەتى 1951 -جىلى العاشقى نەگىزى قالانىپ اشىلعان ەكەن. كوپ جىلدىق تاريحى بار بۇل فاكۋلتەتتەگى قازاق، حانزۋ ۇيعىر عالىمدارىنىڭ نەگىزگى زەرتتەۋلەرى جالپى تۇركىتانۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە ارنالۋىمەن ەرەكشەلەنەدى ەكەن.
قىتايدىڭ كونە مۇراعاتتارىنداعى تۇركى حالىقتارىنا قاتىستى جازبا ەسكەرتكىش مۇرالاردى قازىرگى زامانعى سالىستىرمالى تاريحي گرامماتيكا زاڭدىلىقتارى بويىنشا سارالاۋعا، تالداۋعا ارنالعان ەڭبەكتەردىڭ عىلىمي جاڭاشىلدىعى وزەكتى، ءزارۋ ماسەلەلەردى انىقتاۋلارىمەن قۇندى. قىتاي مۇراعاتتارىندا كونە تۇركىلىك جازبالارداعى ءتىل بىلىمىنە قاتىستى ماتىندەردى عىلىمي زەرتتەۋ نىساندارىنا الىپ، جاڭاشىل دوكتورلىق (Ph.D) ، ماگيسترلىق ديسسەرتاتسيالاردىڭ ساپالى ناتيجەلى قورعالۋىنداعى كورنەكتى عالىم- ۇستاز، پروفەسسور ەركىن اۋعاليدىڭ وزىندىك مەكتەبى قالىپتاسقان ەكەن. ءوزى دە ىرگەلى ەڭبەكتەر جازىپ، جاڭاشىل ديسسەرتاتسيالاردىڭ قورعالۋىنا جەتەكشىلىك ەتىپ جۇرگەن ەركىن اۋعاليدىڭ عىلىمي- زەرتتەۋ مەكتەبىنىڭ جاڭا بۋىن ىزدەنۋشىلەرى قازاق عالىمدارىنىڭ الەمدىك تۇركى تانۋدا الەۋەتىن كۇشەيتەتىنى اقيقات. بۇل ورايدا، فاكۋلتەتتەگى ماگيسترلىق، دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالاردى قورعاۋ كەڭەستەرىنە مۇشە، بايقاۋشى- ساراپشى تۇرعىسىندا دا قاتىستىم، پىكىر الىسۋلاردا وزىندىك ويلارىمدى دا ورتاعا سالدىم.
بەيجىڭدە بولعان اتالعان ايلاردا «شىنجاڭ» گازەتىندە ماقالام جارىق كوردى، شىنجاڭ تەلەباعدارلاماسىندا، ورتالىق راديوستانسياسى حابارىندا ارنايى سۇحباتىم جاريالاندى. قىتاي حالىقارالىق راديوسىنىڭ «جاڭا جىبەك جولى» باعدارلاماسى بويىنشا ارنايى بەينەكورىلىم- سۇحباتىم جوسپارلانىپ جازىلدى، بۇل بەينەكورىلىم- سۇحباتىمدا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى مادەني ىنتىماقتاستىق، جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى فيلولوگ ماماندار دايىنداۋدىڭ بىرلەسكەن ورتاق ماسەلەلەرى، قىتاي- قازاق ادەبي، عىلىمي شىعارماشىلىق بايلانىستارىن دامىتۋدىڭ ماڭىزى، ت. ب. وزەكتى ماسەلەردى قامتىدىم.
قورىتا ايتقاندا، الىپتىڭ استاناسىندا وتكەن ايلار - مەنىڭ شىعارماشىلىق عۇمىرىمنىڭ بيىك بەلەستەرىنىڭ ءبىرى. كوپ عاسىرلىق تاريحى، مادەنيەتى بار قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى مەن تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى قازىرگى زامانعى وركەنيەت تالابىنا سايكەس بولىپ جاتقان مۇنداي بايلانىستارىمىزدىڭ حالىقتار اراسىنداعى ماڭگى تاتۋلىقتى، رۋحاني ىنتىماقتاستىقتى دامىتا بەرەتىنى اقيقات!
تەمىرحان تەبەگەنوۆ،
فيلولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى،
پروفەسسور،
جامبىل اتىنداعى حالىقارالىق
سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
«انا ءتىلى» گازەتى
**
تەمىرحان ساقا ۇلى تەبەگەنوۆ - 1949 -جىلى 18 - قاراشادا قىزىلوردا وبلىسى قارماقشى اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. قىزىلوردا پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن (قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى) بىتىرگەن. عالىم، فيلولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور.
1972-1974 -جىلدارى قارماقشى اۋدانى قۋاڭداريا كەڭشارىندا №186 ورتا مەكتەپتىڭ، 1974-1981 -جىلدارى قىزىلوردا قالاسىنىڭ №10 ىبىراي التىنسارين اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ مۇعالىمى، تاربيە جۇمىستارى جونىندەگى مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقارعان. 1981-1991 -جىلدارى - قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى. 1991 - جىلدان - اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، كافەدرا مەڭگەرۋشىسى.
عالىمنىڭ ولەڭدەرى، ماقالالارى رەسپۋبليكالىق گازەت- جۋرنالداردا، عىلىمي جيناقتاردا جاريالانعان. كوپتەگەن ەڭبەكتەرى قىتاي، رەسەي، تاتارستان، تۇركيا، قاراقالپاقستان ەلدەرىندە جاريالانعان. 300 گە جۋىق ماقالانىڭ جانە 9 كىتاپتىڭ اۆتورى.
