وليمپيادا ويىندارىن ەڭ كوپ وتكىزگەن ەلدى بىلەمىز بە؟

استانا. قازاقپارات - ريو وليمپياداسىنىڭ باستالۋىنا ساناۋلى كۇندەر عانا قالدى. بۇگىن وسىعان وراي ءتورتجىلدىق دودانىڭ تاريحىنا قىسقاشا توقتالىپ وتكەندى ءجون كورىپ وتىرمىز.

زەرتتەۋشىلەر وليمپيادا ويىندارىن ەجەلگى ادامزات بالاسىنىڭ وتكەن تاريحىنىڭ دامۋىمەن تىعىز بايلانىستىرادى. ءبىراق، وسى كۇنگە دەيىن ويىنداردىڭ قاشان پايدا بولعانى تۋرالى ناقتى ايتىلماعان. الايدا، وليمپيادا ويىندارىنىڭ شىعۋى جايىندا ەلليندەردە بىرنەشە قىزىقتى اڭىزدار بار.

دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، العاشقى ويىندار زيەۆس قۇدايدىڭ قۇرمەتىنە ب. ز. د. 776-جىلدان باستاپ ءتورت جىلدا ءبىر رەت وليمپيا قالاسىندا وتكىزىلەتىن. كەيىن ب. ز. 394-جىلى ۆيزانتيا يمپەراتورى فەدوسي I- ءنىڭ بۇيرىعى بويىنشا توقتاتىلدى. بۇل ويىنداردا اسكەري دايىندىق، دەنە شىنىقتىرۋ ونەرىن كورسەتۋ بايقاۋلارى، داستۇرگە اينالعان اقىندار مەن شەشەندەر ايتىسى، ءار ءتۇرلى ونەر كورمەلەرى ۇيىمداستىرىلعان.

وليمپيادا ويىندارى كەزىندە سوعىستار توقتاتىلىپ، تىنىشتىق ورنايتىن ءداستۇر قالىپتاسقان. وسى كەزدە ءبىر ايدان ءۇش ايعا دەيىن بۇكىل ەللادا جەرىندە قارۋ جۇمساۋعا، ءتىپتى ويىندى تاماشالاۋشىلارعا قارۋ-جاراقپەن كەلۋگە تىيىم سالىنعان.

ول كەزدە وليمپيادا ويىندارى بەس كۇن وتكىزىلگەن، باعدارلاماسىنا جۇگىرۋ، كۇرەس، ات جارىسى، قوسسايىس، بەسسايىس سياقتى سپورت تۇرلەرى كىرگەن. جەڭىمپازدارعا ءزايتۇن اعاشىنىڭ جاپىراعىنان ورىلگەن القا كيگىزىلىپ، قۇرمەت كورسەتىلگەن.

19- عاسىردىڭ ورتا كەزىندە گرەكيادا وليمپيادا ويىندارىن قايتا جانداندىرۋ ماقساتىندا ءبىراز ارەكەتتەر جاسالادى. ءسويتىپ، 1859، 1870، 1875 جانە 1889-جىلدارى افينادا گرەك سپورتشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن سەكىرۋ، جۇگىرۋ، ديسك، نايزا لاقتىرۋ، گيمناستيكا سياقتى سپورت تۇرلەرىنەن جارىستار ءوتتى. وليمپيادا ويىندارى بۇكىل گرەكيانى بىرىكتىرەتىن، جالپى ۇلتتىق وقيعاعا اينالدى. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن گرەكتەرگە وليمپيادا ويىندارىنىڭ ءبىرىڭعاي كۇنتىزبەسىن بەكىتۋ يدەياسى كەلدى.

العاشىندا ويىندار ءبىر كۇنگە سوزىلسا، كەيىنىرەك ولاردىڭ ۇزاقتىعى ءبىر ايعا دەيىن جەتتى. ويىنداردى ءار ءتورت جىلدا استىق پەن ءجۇزىم جيناۋ اراسىندا ۇنەمى وتكىزىپ تۇرۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى. قوعام قايراتكەرى - پەر دە كۋبەرتەننىڭ وليمپيالىق ويىندار وتكىزۋ جونىندەگى ۇسىنىسىن قابىل العان فرانسيانىڭ وقۋ اعارتۋ ءمينيسترى وعان دەنە تاربيەسىن دامىتۋ جونىندەگى حالىقارالىق كونگرەسس شاقىرۋدى تاپسىرادى. سودان 1894-جىلى ماۋسىم ايىندا 12 ەلدىڭ قاتىسۋىمەن كونگرەسس ءوز جۇمىسىن وتكىزدى.

وعان قاتىسۋشىلار پەر دە كۋبەرتەننىڭ بايانداماسىن تالقىلاپ، 1896-جىلى 1- وليمپيالىق ويىنداردى افينا قالاسىندا وتكىزۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ تۇڭعىش باسشىسى بولىپ گرەك دەمەتريۋس ۆيكەلاس سايلاندى. سونىمەن قازىرگى زامانعى العاشقى وليمپيادا ويىندارى 1896-جىلى ءساۋىر ايىنىڭ 6 -15 ارالىعىندا افينادا ءوتىپ، وعان 13 ەلدەن 311 سپورتشى قاتىستى.

كەزەكتى وليمپيادا ويىندارى وتكىزىلەتىن قالا، ويىندارعا 7 -جىل قالعاندا ارنايى حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ (ح و ك) سەسسياسىندا انىقتالادى. قالا، رەسمي مالىمدەمەسىن تاپسىرعان بىرنەشە ۇمىتكەر قالالاردىڭ ىشىنەن تاڭدالادى. تاڭداۋ كانديدات ەلدەرىنىڭ وكىلدەرى مەن حوك پرەزيدەنىنەن باسقا بارلىق حوك مۇشەلەرىمەن تۋرا جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى وتەدى.

ەرەجە بويىنشا، سوڭعى داۋىس بەرۋ راسىمىنە كانديداتتار ءتىزىمى اراسىندا بەس قالادان ارتىق بولماۋى تالاپ ەتىلەدى. بۇل ءتىزىم ءبىر جىل بۇرىن حوك مۇشەلەرىنىڭ الدىن الا داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە انىقتالادى. جەڭىمپاز داۋىستاردىڭ جارىتىسىنان استامىن جيناۋ كەرەك. ەگەر جەڭىمپاز العاشقى اينالىمدا انىقتالماسا، وندا ەكىنشى جانە كەيىنگى اينالىمدار وتكىزىلەدى.

ءاربىر اينالىمنان كەيىن ەڭ از داۋىس جيناعان ءبىر كانديداتتان كۇرەستەن شىعىپ كەتىپ وتىرادى. سوندا عانا، كانديدات ەلدەرىنىڭ وكىلدەرى قايتادان داۋىس بەرۋ قۇقىعىنا يە بولادى.

قازىرگە دەيىن ەڭ كوپ وليمپيادا ويىندارىن وتكىزگەن ەل - ا ق ش - 8 رەت (4 رەت جازعى جانە 4 رەت قىسقى). فرانسيا 5 رەت (2/3)،  ۇلى بريتانيا 3 رەت (3/0)، گەرمانيا 3 رەت (2/1)، جاپونيا، يتاليا، كانادا 3 رەت (1/2). اۆستراليا جازعى ويىنداردى ەكى رەت وتكىزگەن، ال اۆستريا، شۆەيتساريا جانە نورۆەگيا قىسقى ويىندارىن، شۆەتسيا، بەلگيا، نيدەرلاند، فينليانديا، ك س ر و، مەكسيكا، وڭتۇستىك كورەيا، يسپانيا جانە قىتاي ءبىر رەت جازعى ويىنداردى وتكىزگەن. يۋگوسلاۆيا (بوسنيا جانە گەرتسەگوۆينا) ءبىر رەت قىسقى ويىنداردى قابىلداعان. بارلىعى - 21 ەل. جازعى ويىندار 18 ەلدە، ال قىسقى 11 ەلدە وتكىزىلگەن.

وليمپيادا ويىندارىن وسىعان دەيىن 41 قالا (جازعى 22، قىسقى 19) وتكىزگەن.

قالالار اراسىندا وليمپيادا ويىندارىن ەڭ كوپ قابىلداعان قالا - لوندون - 3 رەت. لوس- انجەلەستە، پاريجدە، افينادا جازعى ويىندار ەكى رەتتەن وتكىزىلگەن. ال سانكت-موريتس، ينسبرۋك، لەيك-پلەسيد قالالارىندا قىسقى ويىندار ەكى رەت ءوتتى.

تومەندە جازعى وليمپيادا ويىندارىنىڭ قاي جىلى، قاي قالادا وتكەنىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.

1896 - I جازعى وليمپيادا ويىندارى - افينا (گرەكيا)

1900 - II جازعى وليمپيادا ويىندارى - پاريج (فرانسيا)

1904 - III جازعى وليمپيادا ويىندارى - سەنت- لۋيس (ا ق ش)

1908 - IV جازعى وليمپيادا ويىندارى - لوندون ( ۇلى بريتانيا)

1912 - V جازعى وليمپيادا ويىندارى - ستوكگولم (شۆەتسيا)

1916 - VI جازعى وليمپيادا ويىندارى - بەرلين (گەرمانيا)

1920 - VII جازعى وليمپيادا ويىندارى - انتۆەرپەن (بەلگيا)

1924 - VIII جازعى وليمپيادا ويىندارى - پاريج (فرانسيا)

1928 - IX جازعى وليمپيادا ويىندارى - امستەردام (نيدەرلاندى)

1932 - X جازعى وليمپيادا ويىندارى - لوس- اندجەلەس (ا ق ش)

1936 - XI جازعى وليمپيادا ويىندارى - بەرلين (گەرمانيا)

1940 - XII جازعى وليمپيادا ويىندارى - توكيو (جاپونيا)

1944 - XIII جازعى وليمپيادا ويىندارى - لوندون ( ۇلى بريتانيا) - ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا بايلانىستى وتكىزىلگەن جوق.

1948 - XIV جازعى وليمپيادا ويىندارى - لوندون ( ۇلى بريتانيا)

1952 - XV جازعى وليمپيادا ويىندارى - حەلسينكي (فينليانديا)

1956 - XVI جازعى وليمپيادا ويىندارى - مەلبۋرن (اۆستراليا)

1960 - XVII جازعى وليمپيادا ويىندارى - ريم (يتاليا)

1964 - XVIII جازعى وليمپيادا ويىندارى - توكيو (جاپونيا)

1968 - XIX جازعى وليمپيادا ويىندارى - مەحيكو (مەكسيكا)

1972 - XX جازعى وليمپيادا ويىندارى - ميۋنحەن (گ ف ر)

1976 - XXI جازعى وليمپيادا ويىندارى - مونرەال (كانادا)

1980 - XXII جازعى وليمپيادا ويىندارى - ماسكەۋ (ك س ر و)

1984 - XXIII جازعى وليمپيادا ويىندارى - لوس- اندجەلەس (ا ق ش)

1988 - XXIV جازعى وليمپيادا ويىندارى - سەۋل (وڭتۇستىك كورەيا)

1992 - XXV جازعى وليمپيادا ويىندارى - بارسەلونا (يسپانيا)

1996 - XXVI جازعى وليمپيادا ويىندارى - اتلانتا (ا ق ش)

2000 - XXVII جازعى وليمپيادا ويىندارى - سيدنەي (اۆستراليا)

2004 - XXVIII جازعى وليمپيادا ويىندارى - افينا (گرەكيا)

2008 - XXIX جازعى وليمپيادا ويىندارى - بەيجىڭ (قىتاي)

2012 - XXX جازعى وليمپيادا ويىندارى - لوندون ( ۇلى بريتانيا)

2016 - XXXI جازعى وليمپيادا ويىندارى - ريو-دە-جانەيرودا (برازيليا) تامىزدىڭ 5-21 ارالىعىندا وتەدى.

2020 - XXXII جازعى وليمپيادا ويىندارى ءتورت جىلدان كەيىن توكيو (جاپونيا) قالاسىندا وتەدى.

اۆتور: كۇنسۇلتان وتارباي