ا ق ش - قارىزعا بەلشەسىنەن باتقان ەل
ءتىپتى اق ءۇيدىڭ بيلىگى كەشەگى كۇنگە دەيىن كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ الدىندا قانشا بەرەشەگى بار ەكەنىن ايتپاي جۇرتشىلىقتان جاسىرىپ تا كەلدى. ءبىراق شىندىق قاشان دا ايتىلادى عوي. ا ق ش- تىڭ قارجى مينيسترلىگى وسى اپتانىڭ باسىندا 40 جىل وتكەن سوڭ ساۋد اراۆياسىنان الدىندا قانشا قارىزى بارىن جاريا ەتتى. وسى ۋاقىتقا دەيىن بۇل دەرەك نەگە ءمالىمسىز بولىپ كەلدى؟ مۇنىڭ سىرى نەدە؟ 1974 -جىلى اراب ەلدەرى امەريكا قۇراما شتاتتارىنا قارسى مۇناي ەكسپورتىن توقتاتۋ جونىندەگى ەمبارگودان سوڭ بۇل دەرەك مۇلدە قۇپيا تۇرىندە قالعان. ەندى مىنە اپتا باسىندا ا ق ش- تىڭ قارجى مينيسترلىگى ەسەپتى جاريا ەتتى. سونىمەن ا ق ش- تىڭ ساۋد اراۆياسى مەملەكەتى الدىنداعى قارىزى 116,8 ميلليارد دوللارعا جەتكەن. بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار ايىنان بەرى بەرەشەك بار- جوعى 6 پايىزعا عانا ازايعان.
اقيقاتىن ايتقاندا، ساۋد اراۆياسى تومەنگى پايىز نەسيەمەن ا ق ش- قا اقشا بەرىپ وتىرعان الەمدەگى ونداعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا كىرەدى. وسى ۋاقىتتا دەيىن امەريكانىڭ و پ ە ك ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر الدىنداعى بەرەشەگى عانا ايتىلىپ كەلدى. ساراپشىلار اق ءۇي مۇنايعا اسا باي ساۋد اراۆياسىن ستراتەگيالىق وداقتاس رەتىندە ساناپ كەلگەندىكتەن قارىزىنىڭ قانشا ەكەنىن اراب جۇرتىنىڭ الدىندا ءمالىم ەتكىسى كەلمەگەن.
جالپى دەرەككە نازار اۋدارا باستاساق، ا ق ش- تىڭ سىرتقى ەلدەرگە قارىزى 2000 -جىلداردان باستاپ وسە باستاعان. ال 2010 -جىلدارى ءتىپتى ءۇش ەسە ارتىپ، 13 تريلليون دوللارعا جەتكەن. قازىر دە قوماقتى، امەريكانىڭ سىرتقى ەلدەردىڭ الدىنداعى بەرەشەگى 19 تريلليون دوللاردان اسىپ وتىر. وسى عاسىردىڭ باسىنان باستاپ، بيلىككە قاي پرەزيدەنت كەلسە دە، بۇل سالاعا قاتىستى جاعدايدىڭ جاقسارماعان. ەگەر كىشى دجوردج بۋشتىڭ مەملەكەتتى باسقارۋ تۇسىندا قارىز 4,9 تريلليونعا وسكەنىن باعامداساق، باراك وباما بيلىككە كەلگەننەن بەرى سىرتقى بەرەشەك 2,4 ميلليون دوللارعا ارتقان. ال الداعى كەزەڭدە اق ءۇيدىڭ قارىزى ازايا ما؟ قازىرگى ۋاقىتتا دەموكراتتار مەن رەسپۋبليكاشىلدار اراسىندا تاققا تالاس قىزۋ ءجۇرىپ جاتقانى بەلگىلى. بۇل ورايدا پرەزيدەنتتىككە ءوز- ءوزىن ۇسىنعان ترامپتىڭ كوزقاراسى وزگەشە بولىپ تۇر. حالىقپەن جۇزدەسۋىندە دە، ءوزىنىڭ ازاماتتىق ۇستانىمىندا دا ول ا ق ش- تىڭ سىرتقى قارىزىنان تەزىرەك قۇتىلۋدى ايتىپ جاتىر.
ءبىز ەلىمىزدى قايتا قۇرۋىمىز كەرەك. قازىر كوبىگى كوپ، كوپىرشىگەن امەريكادا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ەگەر كوپىرشىك جارىلسا، ەلگە قيىن بولادى. سوندىقتان وڭتۇستىك كورەيا، ۋكراينا مەن تاياۋ شىعىس مەملەكەتتەرىنە ءبولىنىپ جاتقان قارجىنى قىسقارتۋ ارقىلى سىرتقى قارىزدان قۇتىلۋىمىز كەرەك. ءبىر كەزدەرى ءبىز باي ەل، قۋاتتى مەملەكەت بولدىق. ال قازىر كەدەيمىز، قارىزعا بەلشەسىنەن باتقان بەيشارا ەلگە اينالدىق، - دەيدى پرەزيدەنتتىكككە كانديدات دونالد ترامپ.
بەرىك بەيسەن ۇلى
«ايقىن»
