ن. نازاربايەۆ تۋرالى «جۇلدىزدار توعىسقاندا» فيلمىن وتانىنىڭ تاريحىنا بەي-جاي قارامايتىن كەز كەلگەن ادام كورۋى ءتيىس - اكتريسا م. وتەكەشەۆا
دەگەنمەن، تۋىندى قازىردىڭ وزىندە كينو سىنشىلارى اراسىندا وڭ باعاسىن الىپ ۇلگەردى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. وسى رەتتە «قازاقپارات» وقىرمان نازارىنا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى، تەاتر جانە كينو اكتريساسى مەرۋەت وتەكەشەۆامەن اتالعان ونەر تۋىندىسى توڭىرەگىندە وربىگەن سۇحباتتى ۇسىنادى.
- مەرۋەت قاراتاي قىزى، سىزدىڭشە تۇڭعىش پرەزيدەنت، ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆتىڭ تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋى، قىزمەتى مەن ءومىرى جايىندا فيلم تۇسىرگەندەر كورەرمەن ۇددەسىنەن شىعا الدى ما؟
- مەنىڭشە، «پوحورونيتە مەنيا زا پلينتۋسوم»، «بەلايا گۆارديا»، «برەجنەۆ» سىندى فيلمدەرىمەن تانىمال رەسەيلىك رەجيسسەر سەرگەي سنەجكين فيلمدى زامانىنا ساي تاريحىمەن، دراماسىمەن جانە شىتىرمان وقيعاسىمەن تۇسىرە العان سياقتى. ول كينوەپوپەيانىڭ بۇگىنگى كۇنى قازاقستان كورەرمەنىنە تانىمال ءبولىپ ۇلگەرگەن جايتتارىن قايتالاماۋ ءۇشىن بارىن سالعانى انىق بايقالادى. ءيا، فيلمگە بەرىلگەن پىكىرلەردىڭ اراسىندا سىننىڭ دا بار ەكەندىگىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ولار باستى كەيىپكەر بەينەسىنە، رەجيسسەرلىككە جانە باسقا دا ۇساق-تۇيەك جايتتارعا قاتىستى مىسقىل دەسەك تە بولادى. بۇل ماسەلەدە قانداي تۇسىنبەۋشىلىك بولۋى مۇمكىن؟ الدە نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ باتىرى ەمەس پە؟ الدە ول بارلىق ءومىرى مەن قىزمەتىن حالقىنىڭ ءال- اۋقاتىن ارتتىرۋعا، ەلىنىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا، قازاقستاندا جانە ءبىزدىڭ بارشا عالامشارىمىزداعى بەيبىتشىلىكتىڭ ساقتالۋىنا ارناعان ساياسي كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى ەمەس پە؟ كەز كەلگەن قاقتىعىس وشاعىندا تۋىنداۋى مۇمكىن جاندالدى رەتتەۋ ءۇشىن ونى شاقىراتىندىعى وتىرىك پە؟
توق ەتەرى، مەنىڭشە، فيلم - ءوز كەيىپكەرىنە لايىقتى تۋىندى. ول مازمۇندى ءارى قىزىقتى، ءتۇرلى سەزىم قىلىن شەرتەتىندىگى دە بار.
تۋىندى قازاقستاندىق جانە رەسەيلىك كينوماتوگرافيستەردىڭ ينتەرناتسيونالدى توبىمەن باستى كەيىپكەردىڭ جانە ونىڭ وتانىنىڭ اتىن شىعارۋعا ارنالعان ءومىرباياندىق فيلم جانرىندا تۇسىرىلگەندىگىن ايرىقشا اتاپ ءوتىم كەلەدى. بۇل جانردى امەريكاندىقتار قىسقا دا، نۇسقا بايوپيك دەپ دەپ ايتادى. ياعني، شىنايى ادامنىڭ ءومىربايانىنا نەگىزدەلگەن كوركەم فيلم. وسىناۋ كۇردەلى جانردا شىن مانىندە تالانتتى شىعارما جاساۋ شىنىمەن دە بارىنشا قيىندىق تۋدىرادى. ءسۇرىنۋى مەن سۇيەنىش ىزدەر ءساتى كوپ بولعانىمەن قۇرمەت تۇتۋعا، ۇلگى الۋعا لايىقتى جاننىڭ، ءومىر جولى بارلىعى ءۇشىن دە قىزىقتى باستى كەيىپكەردىڭ كوركەمدىك بەينەسىن سومداۋ وڭاي شارۋا ەمەس. بارلىعىنىڭ دا كوڭىلىنەن شىعاتىن پاتريوتتىق كينو ءتۇسىرۋ ءۇشىن كەمىندە ستسەناريي جازۋشىدان باستاپ، رەجيسسەر، باستى ءرولدى
سومداۋشىلار، وپەراتورلار، سۋرەتشىلەر مەن كومپوزيتورلار ناعىز كەيىپكەر جايىندا فيلم ءتۇسىرىپ جاتقاندىقتارىن سەزىنۋى، سەنۋى ءتيىس.
باقىتىمىزعا وراي، «جۇلدىزدار توعىسقاندا» فيلمىن تۇسىرۋشىلەر سەنىم ۇددەسىنەن شىنايى شىعا الدى دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىز. ولاردىڭ تۋىندىسىنان كينەماتوگرافيستەردىڭ تۇپكى ويىنىڭ شىنايى شىعۋىنا دەگەن شىنايى تاڭدانىستىڭ تۋىندايتىندىعىن كەز كەلگەن ادام سەزىنەدى.
- فيلم سيۋجەتىندە ءبىزدىڭ تاريحىمىزداعى شىنايى وقيعالار قالاي كورسەتىلگەن؟
-1984 -جىلدان باستاپ، 1993 -جىلعا دەيىنگى كەزەڭدەگى قازاقستان تاريحىن قامتيتىن فيلمدە ەڭ درامالىق ەپيزودتار - 86 -جىلعى جەلتوقسان وقيعاسى، قاراعاندىداعى شاحتەرلەر ەرۋى، ك س ر و- نىڭ كۇيرەۋى كوتەرىلگەن. دۇربەلەڭ كەزەڭ كوڭىلگە قونىمدى، شىنايى سۋرەتتەلگەن. العاش رەت تراگەديالىق جايتتار بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە كوڭىلگە قونىمدى كورسەتىلگەن. مۇنى ءدال وسىلاي كورسەتۋدەن باسقا جولى دا جوق. ال ودان كەيىن جاڭا جاس مەملەكەتتىڭ، تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋى، باستى كەيىپكەردىڭ ساياسي شىڭدالۋى ءساتتى شىنايى بەينەلەنەدى.
فيلم پرەزيدەنتتىڭ بريتاندىق جۋرناليستەرمەن كەزدەسۋىمەن باستالادى. دەگەنمەن، باستاپقى ساتتەگى سۇحباتقا بولىنگەن رەگلامەنتتىڭ اسىپ بارا جاتقاندىعى بايقالادى. بريتاندىقتىڭ مەيىرىمگە تولى العاشقى ساۋالى- اق پرەزيدەنتتى قايتا ورالماس قىزىعى مەن شىجىعى مول ءومىر جولىنا كوز جۇگىرتۋگە جەتەلەيدى. ءدال وسى جايت ءفيلمنىڭ وزەگىنە اينالعان دەسەك تە بولادى. سونىمەن، كوز الدىڭىزدا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ اتا- اناسىنىڭ ءومىرى، ءوزىنىڭ بالالىق شاعى، العاشقى ەڭبەك جولى، دوستارى جايىنداعى ەستەلىكتەرى تىزبەكتەلە بەرەدى. مۇنىڭ بارلىعى دا جاساندىلىق ەمەس، شىنايى سەزىم، وتكەنگە ونەگە، الداعى ومىرگە دەگەن قۇلشىنىس انىق بايقالادى.
- سىزدىڭشە، فيلمنىڭ اكتەرلىك قۇرامى قالاي ىرىكتەلگەن؟
- اكتەرلىك قۇرام تاڭ- تاماشا قالدىرادى. باستى ءرولدى سومداعان بەرىك ايتجانوۆتىڭ ونەرى كوڭىلگە قونىمدى. اكتەر ءوز كەيىپكەرىمەن بىتە قايناسىپ، ونىڭ ىشكى جان- دۇنيەسىن، ىزدەنىسىن، شەشىمدەر قابىلداۋىن، جاس، تاۋەلسىز قازاقستان الدىنان شىققان پروبلەمالار اياسىنان شىعا الۋىن تاماشا بەينەلەگەن. بەرىك شىن مانىندە ءوز ەلى مەن حالقى ءۇشىن كۇيزەلەتىن، وعان جانىن بەرەتىن كوشباسشىنىڭ بەينەسىن جاساي الدى. جاستىعىنا قاراماستان اكتەر ورتا جاسقا كەلگەن پرەزيدەنتتىڭ دە بەينەسىن تولىققاندى سومداي الدى.
قازاقستان كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ بۇرىنعى ءبىرىنشى حاتشىسى دىنمۇحاممەد قونايەۆتىڭ ءرولىن سومداعان الدابەك شالبايەۆ فيلمدە ءبىرقاتار كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەر ساتتەرىمەن بىرگە سىنشىلاردىڭ نازارىنا دا ىلىككەنى بەلگىلى. قونايەۆتىڭ شىنايى ساياساتىن قازاقتار قۇرمەت تۇتىپ، وعان قاتتى سەنىم ارتقان. ول دا حالىقتىڭ سەنىمىن اقتاۋعا بارىنشا كۇش سالعان ەدى. الايدا، كسرو- نىڭ دامۋ تاريحىنداعى كەلەڭسىزدىكتەردىڭ كەزىندە رەسپۋبليكا باسشىسى قىزمەتىنەن بوساۋمەن قاتار ايەلىنەن ايرىلىپ جالعىزدىقتىڭ كۇنىن كەشكەن قونايەۆتىڭ بەينەسىن شالبايەۆ شىناي كورسەتە الدى. كەڭەستىك ساياساتكەردەن نازاربايەۆتىڭ كەشىرىم سۇراۋ ءساتى دە كورەرمەننىڭ كوڭىلىن قوبالجىتاتىن ءسات.
الەكسەي گۋسكوۆ، يگور ۋگولنيكوۆ، داريا موروز شىنايى تاريحي كەيىپكەرلەرمەن سىرتقى كەلبەتتەرىندە ۇقساستىعى بولماعانىنا قاراماستان وزدەرىنىڭ اكتەرلىك شەتەرلىكتەرى ارقاسىندا كەيىپكەرلەرىنىڭ مىنەز- قۇلقىن، سول ۋاقىتتاعى شيەلەنىستى جايتتاردى، ولاردىڭ كەزىندە كەڭەس وداعى بىرىكتىرگەن حالىقتاردىڭ تاريحىنا ىقپال ەتكەن ساتتەرىن تاماشا بەينەلەي الدى.
سارا الپىس قىزىنىڭ ءرولىن سومداعان التىناي نوگەربەك مىنەزى مىعىم، ۇلى ىستەردى باعىندىرا الاتىن ەر-ازاماتتىڭ ەتەگىن ۇستار جان ەكەندىگىن شىنايى كورسەتە الدى.
- ءسىزدىڭ جالپى باعاڭىزدى بىلسەك، فيلمدى ءتۇسىرۋ بارىسىندا العا قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزىلدى مە؟
- اعا بۋىن وكىلى ءۇشىن بۇل فيلم قيىن- قىستاۋ كەزەڭدى ءبىر ساتتە باستان وتكىزۋ دەسەك، جاس بۋىن ءۇشىن بۇل ءوز ەلىڭنىڭ تاريحىنا ساياحات ىسپەتتى. دەمەك، بۇل تاريحي تۋىندى ءوزىنىڭ ميسسياسىن ورىنداي الدى دەسەك ارتىق ەمەس. الايدا، ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن مۇنداي پاتريوتتىق سيپاتتاعى تۋىندىنىڭ قاجەتى بار ما، دەگەن ساۋالداردىڭ تۋىندايتىندىعى دا ايقىن. ارينە، بار! قالاي بولعاندا دا سول ەلدىڭ تۇرعىنى ءوز وتانىندا زور قۇرمەتكە لايىقتى قايىرىمدى دا، تالانتتى ادامداردىڭ بولعانىن ءبىلۋى ءتيىس. بۇل ءبىزدىڭ جاس ۇرپاعىمىز ءۇشىن اسا قاجەت. ويتكەنى، ولار بارىنشا يدەولوگيالىق قارۋعا اينالعان نەمەسە بارىنشا بۇرمالانعان كسرو تاريحىن عانا بىلەدى. سول سەبەپتى ءاربىر ادامعا تاريحي داۋىردەگى قيىن- قىستاۋ كەزەڭدى ايتۋمەن قاتار، وتانىمىزدىڭ بۇعان دەيىنگى قاتەلىكتەرىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن جەتىستىكتەرىن دە قۇلاعدار ەتۋ بارىنشا ماڭىزدى. وتكەننىڭ شىندىعىن ادامدارعا ءار ۋاقىتتا دا ايتۋ قاجەت. ءبىراق، مۇنى داۋ- دامايسىز، لايىقتى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. ءدال وسى تۇرعىدا الىپ قاراعاندا، «جۇلدىزدار توعىسقاندا» ءفيلمىن تۇسىرۋشىلەر الدىنا قويعان مىندەتتەردى تولىقتاي اتقارا الدى. قورىتا ايتقاندا، بۇل فيلمدى ءوز وتانىنىڭ تاريحىنا، ونىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىنە بەي- جاي قارامايتىن كەز كەلگەن ازامات كورۋگە مىندەتتى.
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
اۆتور: مارلان جيەمباي
