الەمدەگى جانتۇرشىگەرلىك مەكەندەر: ساياحاتتاۋعا باتىلىڭىز جەتە مە - فوتو
مۇندا تانىمىڭىز ارتىپ قانا قويماي، جان-ءتانىڭىزدىڭ ءدۇر سىلكىنەرى انىق. قىزىقتى وقيعالار مەن قاۋىپ-قاتەردى سۇيەتىندەردىڭ نازارىنا گلوبۋستاعى «قورقىنىشتى» بەس نۇكتەنى ۇسىنامىز.
مىڭداعان ەگەۋقۇيرىق ءورىپ جۇرگەن عيباداتحانادان باستاپ، ادام ءتانىن جانسىزداندىراتىن جىلاندار باسقان ارالعا دەيىنگى اۋماقتا جۇرەگىڭ اۋزىڭا تىعىلىپ، دەنەڭ تۇرشىگەتىن سۇمدىققا تولى مەكەندەر بارشىلىق.
ادام قاڭقاسىنا تولى مۇزدى وزەن
تەڭىز دەڭگەيىنەن 5029 مەتر بيىكتىكتە جاتقان رووپكۋند وزەنىنە جەتۋدىڭ ءوزى وڭايعا سوقپايدى. 1942-جىلى تالاي قيىندىقتاردى باستان كەشىرىپ، وزەنگە جەتكەن ۇندىلىك ورمانشى تاڭعالارلىق جاعدايعا تاپ بولعان: وزەن جاعاسىندا سانسىز ادام قاڭقاسى شاشىلىپ جاتقان ەدى.
كۇن جىلىپ، جاز شىققاندا، ەرىگەن قاردىڭ استىنان جۇزدەگەن ادام قاڭقاسى كورىنەدى. ولاردىڭ كەيبىرىنىڭ شاشى مەن تەرىسى ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ قالعان.
مۇنشاما ادامنىڭ ولىمىنە سەبەپ بولعان نە نارسە؟ گيمالايدىڭ ادام اياعى باسپايتىن وڭىرىندەگى وزەن قالايشا باۋىرلاستاردىڭ قابىرىنە اينالدى؟
جەرگىلىكتى حالىق تا، انتروپولوگ ماماندار دا قايعىلى جاعدايدىڭ سەبەبىن وزدەرىنشە تۇسىندىرۋگە تىرىستى. ولاردىڭ ويىنشا، سانسىز ادامنىڭ قىرىلۋىنا وبا، كوشكىن، ءتىپتى، سالتتىق ءوزىن-ءوزى ءولتىرۋ دە سەبەپ بولۋى مۇمكىن.
2004- جىلى وزەندى زەرتتەۋگە جىبەرىلگەن ەكسپەديتسيا تىڭ مالىمەتتەر جينادى. وڭىردە 200-300 شاماسىندا قاڭقالار شاشىلىپ جاتقان كورىنەدى. IX عاسىردا قازا تاپقان ادامدار 2 توپقا بولىنەدى: تۋىستىق بايلانىسى بار تايپا مەن الاسا بويلى جەرگىلىكتى تۇرعىندار.
ادام قاڭقالارىنىڭ جانىنان ساقينا، نايزا، بىلعارى اياق كيىم، بامبۋك تاياقتارى تابىلعان. مەرت بولعانداردىڭ ءبارىنىڭ باس سۇيەگىندە كىشىگىرىم جارىق بار. سوعان قاراعاندا، بارلىعىنىڭ ءولىمىنىڭ سەبەبى ءبىر: قارۋعا ۇقسامايتىن دوڭگەلەك زاتپەن ۇرعاننىڭ سالدارىنان ولىمگە دۋشار بولعان.
عالىمداردىڭ پىكىرىنشە، بارلىعى دا جاۋعان بۇرشاقتىڭ قۇربانى بولعان. تەننيس دوبى ىسپەتتى ءىرى ءارى قاتتى بۇرشاقتار وزگە تايپا وكىلدەرى مەن جول باستاعان جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ باسى مەن يىقتارىنا ءتيىپ، جاراقاتتاعان.
پانالايتىن جەر تاپپاعان ادامدار ءولىم قۇشىپ، بۇل ايماق باۋىرلاستار قابىرىنە اينالدى.
وزەندەگى قاڭقالار ءالى كۇنگە دەيىن جاتىر. دەنە تۇرشىكتىرەتىن اسەر العىڭىز كەلسە، رووپكۋند وزەنىنە جازدا بارعانىڭىز دۇرىس. ول كەزدە وزەن بەتىندەگى مۇز ەرىپ، تۇبىنەن ەجەلگى سۇيەكتەر كورىنەدى.
جىلاندار ارالى
برازيليالىق سان-پاۋلۋ شتاتىنان 33 كيلومەتر قاشىقتىقتا جاتقان كەيمادا-گراندي ارالىنا بارۋعا رەسمي تىيىم سالىنعان.
سەبەبى اتالمىش ارالدى ۋلى جىلاندار باسقان.
جىلان ارالى دەپ اتالىپ كەتكەن ارالدا 4000 عا جۋىق ارالدىق بوتروپس مەكەندەيدى. سيرەك كەزدەسەتىن اسا ۋلى جىلاندار پوپۋلياتسياسى تەڭىز دەڭگەيى كوتەرلىگەندە قۇرلىقتان ءبولىنىپ قالعان.
برازيليالىق اسكەري-تەڭىز فلوتى جىلانداردى ادامداردان، ادامداردى جىلانداردان قورعاۋ ماقساتىندا، 1920-جىلى ارالعا كەلۋگە تىيىم سالعان.
ارالدىق بوتروپستاردىڭ ۇزىندىعى جارتى مەتردەن اسادى. ال ۋى تىندەردىڭ جىلدام جانسىزدانۋىنا الىپ كەلەدى.
«ۋدىڭ سالدارىنان ءتۇرلى اۋرۋ نىشاندارى پايدا بولادى. ولاردىڭ قاتارىندا بۇيرەك قىزمەتىنىڭ توقتاۋى، بۇلشىق ەت تىندەرىنىڭ ولەتتەنۋى، ميعا قان قۇيىلۋ مەن ىشكە قان اعۋ دا بار. ۇرەيلەندىرمەي قويمايدى»، - دەيدى Quora سايتىنىڭ قولدانۋشىسى سميريتي ايەر.
«ەگەۋقۇيرىقتار عيباداتحاناسى»
ءۇندىستانداعى كارني ماتا عيباداتحاناسى بۋددا ءدىنى وكىلدەرى مەن ساياحاتشىلاردىڭ نازارىن تارتادى. كوپشىلىك مۇندا قۇلشىلىق جاساۋ ءۇشىن عانا ەمەس، عيباداتحانادا ءورىپ جۇرگەن ەگەۋقۇيرىقتار تىرشىلىگىن قىزىقتاۋعا كەلەدى.
«ەگەۋقۇيرىقتار عيباداتحاناسى» رادجاستان شتاتىنىڭ تار شولىندە ورنالاسقان. عيباداتحانا ىشىندە 20000 ەگەۋقۇيرىق ەركىن تىرشىلىك كەشەدى.
قاسيەتتى كەمىرگىشتەردەن باتا الۋ ءۇشىن، عيباداتحاناعا جىل سايىن مىڭداعان اشىق اۋىزدار توبى مەن بۋددا ءدىنى وكىلدەرى كەلەدى ەكەن.
جەرگىلىكتى حالىق اۋزىنداعى اڭىزعا سايكەس، كارني ماتا ايەل قۇدايىنىڭ وگەي ۇلى توعانداعى سۋعا باتىپ ولگەندە، ول ياما قۇدايدان ۇلىن قايتا ءتىرىلتۋىن سۇرايدى.
ياما ىقىلاسسىز كەلىسىم بەرىپ، شارت قويادى. شارت بويىنشا، كارني ماتانىڭ وگەي ۇلى مەن ونىڭ كاستاسىنداعى بارلىق ەركەك كىندىكتىلەر ولگەننەن سوڭ، ەگەۋقۇريىق كەيپىندە قايتا تۋىلادى.
بۇل جەرگە عيبادات ەتۋگە كەلەتىندەر مەن عيباداتحانا قىزمەتكەرلەرى ەگەۋقۇيرىقتاردى قايتا تۋىلعان ادامدار دەپ ساناپ، ولاردى سۇتپەن، ءداندى داقىلدارمەن جانە ارنايى دايىندالعان تاتتىلەرمەن قورەكتەندىرەدى.
ەگەۋقۇيرىقتار كەمىرگەن تاعام ساتتىلىك اكەلەدى دەپ سەنەتىن ءدىندارلار كەيدە ولاردان قالعان تاعامداردى جەپ تاۋىسىپ جاتادى.
توزاق قاقپاسى
1971-جىلعى عىلىمي ەكسپەديتسيا ءساتسىز اياقتالدى.
تۇركىمەنستانداعى قاراقۇم شولىندە قىزمەت ەتكەن كەڭەستىك عالىمدار توبى مۇنايدىڭ كەن ورنىن بارلاۋ ءۇشىن بۇرعىلاۋ مۇناراسىن ورناتقان.
بۇرعى جەراستىنداعى گاز تولى كاۆەرناعا ءتيىپ، جەر جارىلىپ، بارلىق قۇرىلعىلارمەن قوسا جاھاننامعا كەتكەن.
توڭىرەك ۋلى مەتانعا ۋلانباس ءۇشىن، عالىمدار ۇلكەن كراتەرگە وت قويعان. ولار بىرنەشە كۇن نە اپتا وتكەن سوڭ گاز قورى تاۋسىلىپ، وتتىڭ وزدىگىنەن وشەتىنەن ۇمىتتەنگەن.
بۇل وقيعا 40 جىل بۇرىن ورىن السا دا، ەنى 70 مەتر، تەرەڭدىگى 30 مەتردى قۇرايتىن شۇڭقىر ءالى كۇنگە دەيىن وتقا ورانىپ جاتىر.
جەرگىلىكتى حالىق ونى «جاھاننام ەسىگى» نەمەسە «توزاق قاقپاسى» دەپ اتايدى.
«قاۋىپتى شۇڭقىرداعى وت ەشقاشان وشپەيتىن سياقتى»، - دەيدى Quora سايتىنىڭ قولدانۋشىسى اديتيا باسۋ.
دەگەنمەن جەردەگى شايتان مەكەنىنە ساياحاتتاپ كەلۋشىلەردىڭ قاتارى تولاستار ەمەس. ءتىپتى، شۇڭقىر ماڭىنا لاگەر قۇراتىندار دا بار.
قارعىس اتقان قۋىرشاقتار ارالى
مەكسيكاداعى ميۋنەكاس ارالىنىڭ عاجايىپ باقتارى ءبىر عانا قايعىلى جاعدايدان كەيىن جان تۇرشىگەرلىك مەكەنگە اينالدى.
جەرگىلىكتى اڭىز بويىنشا، مەحيكو قالاسىنىڭ ماڭىنداعى سوچيميلكو كانالدارىندا كىشكەنتاي قىز سۋعا اعىپ كەتىپ، قايتىس بولعان. ءبۇلدىرشىننىڭ ءومىرى ۇزىلگەن سۋ اعىنمەن قۋىرشاقتاردى اكەلە باستاعان.
دجۋليان سانتانا باررەرا ەسىمدى ادام بالانى اجالدان امان الىپ قالا الماعانى ءۇشىن ءوزىن كىنالاپ، قايتىس بولعان قىزعا ارناپ ارالدى قۋىرشاقتارعا تولتىرۋدى ۇيعارعان.
«قازىر قۋىرشاقتار ارالى ارامىزدان ەرتە كەتكەن باقىتسىز قىزدىڭ رۋحىنا باعىشتالعان»، - دەيدى Quora سايتىنىڭ قولدانۋشىسى رۋشالي رامتەكە.
كوپ جىلدار وتكەن سوڭ ارالداعى اعاشتاردىڭ بۇتاقتارى سيقى كەتكەن قۋىرشاق قالدىقتارىنا تولعان.
ىرىمشىل جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ سەنىمى بويىنشا، قىزدىڭ رۋحى قۋىرشاقتارعا ەنىپ، ولار ءبىر-بىرىمەن سىبىرلاسىپ، ارالعا سەنگىش كەلۋشىلەردى تارتادى ەكەن.
وقيعا مۇنىمەن اياقتالمايدى: جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىتىن ارالدى قۋىرشاققا تولتىرۋعا ارناعان باررەردىڭ ءولى دەنەسى كانالداعى سۋدان تابىلعان-دى.
بۇل جاعداي 2001-جىلى ورىن العان. ودان بەرى كوپتەگەن قىزىققۇمار ساياحاتشىلار ارالدى تاماشالۋعا كەلىپ، كەيبىرى اعاش بۇتاقتارىنا جاڭا قۋىرشاقتاردى ءىلىپ، ارالداعى قۋىرشاقتار توپتاماسىن تولتىرۋعا اتسالىسۋدا.
Stan.kz
