ءازىربايجان حالقى قاندى قاڭتاردى ەشقاشان ۇمىتپايدى - فوتو

استانا. قازاقپارات -  جىل وتكەن سايىن وسىناۋ تاريحي وقيعانىڭ ماڭىزى ارتا تۇسپەسە، كەمىگەن ەمەس. ءيا، ءار مەملەكەتتىڭ تاريحىندا ازاماتتارى ءارى ماقتانىشپەن، ءارى قايعىرا ەسكە الاتىن تاريحي ساتتەر بار. بۇل بىزگە دە قاتىستى.

1990 -جىلدىڭ 20 - قاڭتارىندا باكۋدىڭ كوشەلەرىن قانعا بوكتىرگەن قاندى قاڭتار وقيعاسى تۋىلدى. 

بۇل تۋرالى تالاي ايتىلدى، جازىلىپ تا جاتىر. بەلگىلىسى بۇل كۇن - ك س ر و- نىڭ ءبىرجولاتا جانە تولىقتاي كۇيرەگەن كۇنى.     

1990 - جىل ءازىربايجان حالقى ءۇشىن قانتوگىس جىلى رەتىندە ەستە قالدى. ادىلەتسىزدىككە شىداماعان، ۇلتتىق نامىسى تاپتالعان ون مىڭداعان ادام «سابەت» تانكىلەرىنەن قايمىقپاي الاڭعا شىقتى. ولار قىزىل يمپەريانىڭ شاش ال دەسە، باس الاتىن جاندايشاپتارىنان ىققان جوق. ەلى ءۇشىن ولىمگە باسىن تىكتى. ماسەلەنىڭ ءمان- جايىن تۇسىندىرە كەتەيىن...

باكۋ كوشەلەرىنە ون مىڭداعان حالىق نارازالىققا شىقتى

سول تۇستارى ارمەنيا «بۇلىك» شىعاردى. ءازىربايجان تەرريتورياسىنا تۇمسىق تىقتى. وسىنىڭ كەسىرىنەن مىڭداعان ءازىربايجاندىق اتا قونىسىنان قۋىلدى. ەڭ سوراقىسى، بۇعان سول كەزگى ورتالىق  (ماسكەۋ) جانە رەسپۋبليكالىق (باكۋ) بيلىك كوز جۇما قارادى. ءبىراق بۇل ومىردە ەشنارسە جاۋاپسىز قالمايدى عوي. حالىق بۇعان توزگەن جوق. ءازىربايجاندىقتار الاڭعا شىعىپ، بۇعان قاتىستى ءوز نارازىلىعىن ءبىلدىردى. مىنە، سول كەزدە ارميانداردىڭ پوزيتسياسىن قولداعان ميحايل گورباچيەۆ باستاعان ك س ر و بيلىگى الاڭعا شىققان جازىقسىز جانداردى اياۋسىز ۇرىپ- تەپكىلەپ،  باكۋدىڭ كوشەلەرىن قانعا بوكتىردى.

قاڭتاردىڭ 19-ىنان 20-ىنا قاراعان ءتۇنى ستاۆروپول، كراسنودار جانە روستوۆتا جاساقتالعان جالپى سانى 60 مىڭ اسكەر (ونىڭ ءبىر بولىگىن ارمياندار قۇراعان بولاتىن) جوعارىدان تۇسكەن «اسكەري تاپسىرمانى» ورىنداۋعا كىرىستى. ال ول كەزدە باكۋدىڭ وزىندە جالپى سانى 12 مىڭعا جۋىق ىشكى اسكەر بار- تۇعىن (ءتارتىپ ورناتقىسى كەلسە كەڭەس بيلىگى سولاردىڭ كومەگىنە نەگە جۇگىنبەدى؟).  

1990 -جىلدىڭ 19 - قاڭتارىندا ميحايل گورباچيەۆ ك س ر و كونستيتۋتسياسىنىڭ 119 - بابىن، ءازىربايجان ك س ر- ى كونستيتۋتسياسىنىڭ 71 - بابىن ورەسكەل بۇزىپ، باكۋدە توتەنشە جاعداي جاريالاۋ تۋرالى بۇيرىققا قول قويدى. ءبىراق، گورباچيەۆ بۇل بۇيرىققا قول قويماي تۇرىپ، 19 - قاڭتار كەشكى ساعات 19:00-دە ك س ر و  م ق ك- سىنىڭ (ك گ ب) «الفا» توبى ءازىربايجان تەلەارناسىنىڭ ەنەرگيالىق بلوگىن جارىپ جىبەردى. مۇنداعى ماقسات تەلەارنادان اقپارات تاراتۋدى توقتاتۋ بولاتىن.

اسكەر قالاعا باسىپ كىردى. ال تەلەارناسى مەن راديوسى ۇزىلگەن حالىق بۇدان مۇلدە حابارسىز بولاتىن. گورباچيەۆ بۇيرىعى كۇشىنە ەنبەي تۇرىپ جازالاۋشى اسكەر 9 ادامنىڭ جانىن قيىپ ۇلگەردى. ءبىراق، بۇل قانتوگىستىڭ باسى عانا تۇعىن. قاڭتاردىڭ 19-ىنان 20-سىنا قاراعان ءتۇنى باكۋدە 82 ادام اجال قۇشىپ، 20 ادام اۋىر جاراقات الدى.   باكۋدىڭ حالقى قالاعا 60 مىڭ قولدىڭ باسىپ كىرگەنىن 20 - قاڭتاردا ساعات 7-لەر شاماسىندا عانا ءبىلدى. توتەنشە جاعداي جاريالانعاننان كەيىن (20 - قاڭتاردا) تاعى 21 ادام جاندايشاپتاردىڭ قولىنان قازا تاپتى.

ءيا، بۇل وقيعاعا «تاپسىرىس» بەرگەن كىم دەگەن سۇراقتىڭ توڭىرەگىندە پىكىرتالاس ءالى تولاستاعان جوق. رەسەي ءبارىن ا ق ش- تان كورەدى. بۇل بوس اڭگىمە. ءبارى ماسكەۋدىڭ كەسىرىنەن بولدى. بۇل ك س ر و- نىڭ قۇردىمعا كەتەر الدىنداعى سوڭعى تۇياق سەرپۋى ەدى. وكىنىشتىسى، سول وقيعاعا كىنالىلەردىڭ كوزى ءتىرى. ولار جازاسىن العان جوق. بوستاندىقتا ءجۇر. بىلۋىمىزشە، «ءبىز ك س ر و- نىڭ سوڭعى گەنەرالدارىمىز» دەپ ماقتانادى ەكەن.  

تۇتاستاي العاندا، ەشقانداي حابارسىز باكۋگە باسىپ كىرگەن اسكەردىڭ قولىنان 147 ادام قازا تاپتى، 611 ادام اۋىر جاراقات الدى. ول ءوز الدىنا...قۋدالاۋلار باستالدى. 841 ادام جازىقسىزدان جازىقسىز تۇرمەگە جابىلسا، ولاردىڭ 5 ادام ءىز- ءتۇزسىز جوعالىپ كەتتى. 

تانكىلەر جولىنداعىنىڭ ءبارىن جاپىردى

ال قالاعا كىرگەن تانكىلەر كوشەلەردى، اۆتوبۋستاردى، تۇرعىن ۇيلەردى قيراتتى. ولار ءتىپتى جارالىلاردى اكەتىپ جاتقان «جەدەل جاردەمنىڭ» ءوزىن بومبىلاعان. اينالاسى ەكى كۇننىڭ ىشىندە «قىزىل يمپەريانىڭ» قولشوقپارلارى 200-دەن استام تۇرعىن ءۇيدى قيراتىپ كەتتى.

ىلگەرىدە بۇل ومىردە ەشنارسە جاۋاپسىز قالمايدى دەدىم عوي. بۇل كۇن ك س ر و- نىڭ اقىرى بولاتىن. سەبەبى، 20- قاڭتاردان كەيىن تەك كەڭەس رەسپۋبليكالارى عانا ەمەس، تۇتاس الەمنىڭ كەڭەستىك كوممۋنيستىك جۇيەنىڭ  كۇنى وتكەنىنە، كۇيرەگەنىنە كوزى جەتتى. قاندى قاڭتاردان كەيىن ءازىربايجان حالقى ءوزىن ك س ر و قۇرامىنداعى ەل رەتىندە ەلەستەتە المايتىن جاعدايعا جەتىپ، ەل ىشىندەگى رۋحتى تۇلعالار ازاتتىق تۋرالى ۇران كوتەردى...

مىنە، سودان بەرى شيرەك عاسىر ءوتتى. تاۋەلسىز ۇرپاق ومىرگە كەلدى. ءبىراق ولار (ءبىز) ءبارىن دە بىلەدى. «قىزىل يمپەريانىڭ» قانداي بولعانىن، قاندى قاڭتاردى دا...

ءيا، بۇل وقيعاعا «تاپسىرىس» بەرگەن كىم دەگەن سۇراقتىڭ توڭىرەگىندە پىكىرتالاس ءالى تولاستاعان جوق. رەسەي ءبارىن ا ق ش- تان كورەدى. بۇل بوس اڭگىمە. ءبارى ماسكەۋدىڭ كەسىرىنەن بولدى. بۇل ك س ر و- نىڭ قۇردىمعا كەتەر الدىنداعى سوڭعى تۇياق سەرپۋى ەدى. وكىنىشتىسى، سول وقيعاعا كىنالىلەردىڭ كوزى ءتىرى. ولار جازاسىن العان جوق. بوستاندىقتا ءجۇر. بىلۋىمىزشە، «ءبىز ك س ر و- نىڭ سوڭعى گەنەرالدارىمىز» دەپ ماقتانادى ەكەن.  

1994 - جىلى ءازىربايجان پرەزيدەنتى گەيدار اليەۆتىڭ پارمەنىمەن ميللي مەدجليسكە 20 - قاڭتارداعى وقيعالارعا ساياسي- قۇقىقتىق باعا بەرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلدى. مەدجليس قاندى قاڭتارعا «توتاليتارلىق جۇيەنىڭ تۇتاس ءازىربايجان حالقىنا جاساعان قاستاندىعى» دەگەن باعا بەردى. ۇمىتپايمىز. ۇمىتىلمايدى...

نيدجات گادجيەۆ

«ءازىربايجان جاڭالىقتارى»  حالىقارالىق اقپارات اگەنتتىگى ساياسي ءبولىمىنىڭ ءتىلشىسى

«قالا مەن دالا» گازەتى