قازاقتىڭ تاعامدارى بايقوڭىردان ۇشىرىلاتىن ءاربىر ەكيپاجدىڭ اس مازىرىنە ەنگىزىلمەك - فوتو
قازاقستاندىق عارىشكەر ءۇشىن 9 تاماقتان تۇراتىن «داستارقان» ءمازىرى ازىرلەنگەن. مازىرگە قۇرعاق بيە سۇتىنەن جاسالعان، ءتۇرلى دامدەۋىشتەر، ءدان، قاراقات قوسىلعان ىرىمشىك، قۇرت، كونديتەرلىك ونىمدەر، ورىك-مەيىزدەن كەپتىرىلگەن شىعىس تاتتىلەرى، جىلقى ەتىنىڭ سورپاسى، ليمون قوسىلعان شاي ەنگەن.
ازىق-تۇلىك قازاق تاعامتانۋ اكادەمياسىندا جاسالدى. وسى رەتتە عارىشكەرلەرگە ارنالعان تاعام ءمازىرى جايىندا استاناداعى ق ر تۇڭعىش پرەزيدەنتى - ەلباسى كىتاپحاناسىندا جاستارمەن كەزدەسۋ بارىسىندا قازاق تاعامتانۋ اكادەمياسىنىڭ ارنايى ازىق-تۇلىك بيوتەحنولوگياسى زەرتحاناسىنىڭ جەتەكشىسى يۋري سينياۆسكي كەڭىنەن بايانداپ بەردى.
اتاپ ايتقاندا، قازاق تاعامتانۋ اكادەمياسى 25 جىل بويى وربيتالىق كەشەندەرگە قازاق ۇلتتىق تاعامدارى ەلەمەنتتەرىمەن ارنايى ازىق-تۇلىكتى جەتكىزۋگە قاتىسىپ كەلە جاتىر. بۇل تۇرعىدا ءبىرىنشى كەزەكتە عارىشتاعى ساپار كەزىندە ادامنىڭ اعزاسىنا كەرى فاكتورلاردى تاعامداردىڭ كومەگىمەن تومەندەتۋگە ەرەكشە ءمان بەرىلەدى.
ياعني، عارىشكەرگە سالماقسىزدىق جاعدايى، قيمىل بەلسەندىلىگىنىڭ ازدىعى، جوعارى جانە تومەن توق جيىلىگى، سترەسستىك، سونداي-اق شتاتتان تىس جاعدايلار كەرى اسەر ەتەتىنى انىق.
«بۇل تەرىس اسەرلەردى تومەندەتۋ ءۇشىن ارنايى تاعامدار ازىرلەنەدى. الايدا ولار عارىشكەرلەردىڭ بازالىق تاعام مولشەرى مەن مازىرىنە كىرمەيدى. بازالىق ءمازىر ءبىر تاۋلىكتە اعزاعا قاجەتتى نەگىزگى زاتتارمەن قاناعاتتاندىرادى. ءبىراق تا، سوڭعى كەزدە عالىمدار تەك وسى مازىرمەن عارىشكەرلەردىڭ بەيىمدەلۋى پروبلەماسىن شەشۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن انىقتادى.
عارىش ستانساسىندا بولۋى مەن جەرگە ورالۋ ۇدەرىستەرى ادام اعزاسىنا فيزيولوگيالىق تۇرعىدا اۋىر ىقپال ەتەدى. ياعني، بارلىق جۇيە قايتا رەتتەلۋ ۇردىسىنەن وتەدى. سوندىقتان دا بۇل جاعدايدا بىزگە وسى كەرى فاكتورلاردىڭ تاۋەكەلىن تومەندەتۋ قاجەت بولادى. ال بازالىق مازىرمەن ءبىز ونى جاساي المامىز»، - دەدى يۋري سينياۆسكي.
بۇل رەتتە وتاندىق عالىمدار عارىشتاعى كەرى فاكتورلاردى تومەندەتۋگە باعىتتالعان تاعامدار توپتاماسىن قۇرۋمەن ءبىرىنشى قازاق عارىشكەرى توقتار اۋباكىروۆتىڭ ەكسپەديتسياسىنان باستاعان بولاتىن. عارىشتاعى داستارقان ءمازىرى قازاق تاعامدارى ەلەمەنتتەرىن قامتۋى تيىستىگى نازارعا الىندى. «داستارقان» اتتى التى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ءمازىر ۇنەمى جەتىلدىرىلىپ وتىردى. وسى ورايدا ايدىن ايىمبەتوۆ «داستارقان-6» جوباسىن تاجىريبەدەن وتكىزدى.
«كەز كەلگەن عارىش ەكسپەديتسيالارىندا ستانسا بورتىنداعى ەكيپاج مۇشەلىگىندە قاي ەلدىڭ وكىلى بولسا، سول مەملەكەتتىڭ كۇنى اتاپ وتىلەدى. بۇل تۇرعىدا قازاقستان، مالايزيا نەمەسە دانيا كۇنى دەپ بەلگىلەيدى. سول كۇندەرى ەلىمىزدىڭ قىزىقتى تاريحي مالىمەتتەرى جايىندا ايتۋمەن قاتار، ۇلتتىق تاعامداردان ءدام تاتقىزادى.
ءبىز عارىشكەرلەر تاماقتاناتىن مازىردە ءبىرىنشى، ەكىنشى، ءۇشىنشى تاعام تۇرلەرىن جانە ديسەرتتەردى ەنگىزۋگە تىرىستىق. ولاردىڭ بارلىعىنا بيولوگيالىق پايدالى زاتتار قوسىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە عارىشكەرلەردىڭ يممۋنيتەتىنە جاقسى اسەر ەتىپ، ستانساداعى سالماقسىزدىقتىڭ كەرى ىقپالىن تومەندەتتى»، - دەپ ءتۇسىندىرىپ ءوتتى عالىم.
اتاپ وتەرلىگى، عارىشتا ادامنىڭ وستەوپوروزى بەلسەندى تۇردە داميدى، ياعني كالتسي قۇرامى جويىلا باستايدى. سوندىقتان دا عارىشكەر تاماقتاناتىن اس مازىرىندە سۇتتەن جاسالعان ونىمدەر مىندەتتى بولۋى ءتيىس. وسى ورايدا كالتسيمەن ءتيىستى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ىرىمشىكپەن تاماقتاندىرۋ كەرەك. ونىڭ 100 گرامىندا ادامعا تاۋلىگىنە قاجەتتى نورما بار كورىنەدى.
«بورتقا قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامدارى ەلەمەنتتەرىن قامتيتىن ونىمدەردى جەتكىزۋ ماقساتى قويىلعاننان كەيىن، ءبىز ءداستۇرلى ءونىم بولىپ تابىلاتىن بيە سۇتىنەن جاسالعان ونىمگە توقتالدىق. بيە ءسۇتى ءوزىنىڭ حيميالىق قۇرامى بويىنشا بىرەگەي ءونىم ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. سوندىقتان وسى مالىمەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ، ايدىن ايىمبەتوۆتىڭ بورتتا تاماقتاناتىن ونىمدەردىڭ قۇرامىنا ازىق-تۇلىكتىڭ تۇتاس توپتاماسىن دايارلادىق. بۇل تاعامداردا اعزاعا ەڭ قاجەتتى دارۋمەندەر قامتىلدى»، - دەدى قازاق تاعامتانۋ اكادەمياسىنىڭ وكىلى.
بەلگىلى بولعانداي، استروناۆتار مازىرىنە سونىمەن قاتار «جۇلدىز»، «بايتەرەك»، «بايقوڭىر» دەگەن اتاۋمەن ءتۇرلى كوكونىس سالاتتارى دا ۇسىنىلعان.
عىلىمي گاسترونوميالىق ەكسپەريمەنتتەردىڭ قاتارىندا انكەتالاۋ دا ەنگەن ەكەن. ا. ايىمبەتوۆتىڭ ارىپتەستەرى تاعامداردىڭ دامدىك ەرەكشەلىكتەرىن، ولاردىڭ اعزانىڭ فيزيلوگيالىق قۇرامداۋىشىنا اسەرىن جانە باسقا دا پايدالى ەرەكشەلىكتەرىن باعالاۋى ءتيىس بولدى. سونىمەن قاتار عالىمداردى تاماقتانۋ كەزىندە عارىشكەرلەردىڭ ەموتسياسى دا قىزىقتىردى.
«عارىشكەرلەر ايتارلىقتاي جوعارى باعا قويدى جانە ءبىز وسى مالىمەتتەر نەگىزىندە ءتيىستى قورىتىندى شىعاردىق»، - دەپ اتاپ ءوتتى بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
اتاپ ايتقاندا، زەرتتەۋدەن وتكەن ونىمدەرگە قاتاڭ تالاپتار قويىلدى. ولار قۇرامىنا قاراي كوپتەگەن زەرتتەۋلەرمەن قامتىلدى. وسى رەتتە يۋري سينياۆسكي جۇرگىزىلگەن عىلىمي زەرتتەۋلەردى وڭ باعالادى. ەندى قازاق تاعامتانۋ اكادەمياسىنىڭ ماماندارى قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامدارى ونىمدەرىنىڭ ءبىر بولىگى «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنان ۇشقان ءاربىر ەكيپاجدىڭ تاماقتانۋ مازىرىنە ەنگىزىلۋىنە قول جەتكىزبەك.
