سىرىمبەك تاۋ: شەتەلدەن ورالعان ءار قازاق قازاقستانعا پايدام تيسە دەپ كەلەدى

 استانا. قازاقپارات -  قازاق بالۋانى ەرسىن بالتاعۇل جاپونياعا بارىپ سۋمو كۇرەسىمەن اينالىسپاق. بۇعان نەگىزگى سەبەپشى بولعان ازامات -  جاس كاسىپكەر سىرىمبەك تاۋ.

موڭعولدىڭ الەمگە ايگىلى سپورتشىسى، سۋمو تاريحىنداعى 68 ەكودزۋنا اساشوري اكينوريمەن دوس سىرمبەك وعان قازاق جىگىتتەرىن دە وسى سپورتقا تارتۋ تۋرالى ءوتىنىش ايتقان. دوسىنىڭ ۇسىنىسىن جەردە تاستاماعان اساشوري قازاق باۋلاندارىن قاراستىرا باستاپتى. اقىرى تاڭداۋ ەرسىنگە تۇسىكەن. ءبىز سىرىمبەكتەن وسى جاعداي تۋرالى تولىعىراق بىلمەك بولدىق.

- سىرىمبەك، اساشوريمەن قاشاننان بەرى دوستىق قارىم- قاتىناستاسىڭ؟ قالاي تانىستىڭدار؟

 - اساشوريمەن 2006 -جىلدان بەرى تانىسپىن. ەكەۋمىزدىڭ جاسىمىز شامالاس. ول مەنەن ءبىر- ەكى جاس قانا ۇلكەن. قازاقتا زامانداس دەگەن ءسوز بار عوي. ەكەۋمىز سول دەڭگەيدە ارالاستىق. ونىمەن موڭعوليانىڭ استاناسى ۇلانباتىر قالاسىندا دوستارىمىز ارقىلى تانىستىق. ول قازاقتان دوسى جوق ەكەنىن ايتىپ، ماعان جىلى كوڭىلىن ءبىلدىردى. ءارى قاراي ءبىر- ءبىرىمىزدى جاتسىنباي، جاتىرقاماي جاقىن ارالاسىپ كەتتىك. ول مەنى جاپونياعا شاقىردى. سۋمونى تاستاعان سوڭ مەن ونى قازاقستانعا، قازاق ەلىن كورىپ قايتۋعا شاقىردىم.

- موڭعول بالۋانىن جاپوندىقتار قالاي باعالاپ ەدى؟

- اساشوري اكينوري موڭعوليا مەن جاپونيادا اتاقتى ادام. ءتىپتى، الەمگە تانىمال دەسەك تە ارتىق ەمەس. 16 جاسىنان سۋموعا قاتىسىپ، 25 رەت چەمپيون بولعان. نەبىر رەكوردتاردى جاڭارتقان. ول موڭعوليادان بارعان بالۋانداردىڭ اراسىنان العاش رەت ەكودزۋنا اتاعىن الدى. 1600  جىلدىق تاريحى بار سۋمو 2000 -جىلدىڭ باس كەزدەرىندە ءسال توقىراي باستادى. وسى ۋاقىتتا وعان اساشوري كەلىپ جان ءبىتىردى. ول تەك يتەرىپ شىعارۋ عانا ەمەس، ءتۇرلى تاسىلدەردى، ايلالاردى قولدانۋ ارقىلى سۋمونى قىزىقتى قىلىپ، وسى سپورتقا دەگەن ەلدىڭ ىقىلاسىن قايتا كۇشەيتتى. جاپون حالقى دا ونى قاتتى قۇرمەتتەدى. 25 رەت ەكودزۋنا بولعان سوڭ ونى باعالاماۋ مۇمكىن ەمەستىن. ول وسىنداي ەڭبەگىمەن سۋمونى وركەندەتكەن ادام رەتىندە تاريقحا كىردى. جاپونياداعى ماڭداي الدى سپورتتىڭ ءتۇرى سۋمو بولعاندىقتان، اساشوري حالىقتىڭ باتىرىنا اينالدى.

- ال، قازاق جىگىتتەرىن سۋموعا تارتۋ تۋرالى ويىڭا اساشوري قالاي قارادى؟ جاپلى، سۋمودا جاپون، موڭعولداردان باسقا ۇلت بالۋاندارى كوپ پە؟

- ءبىر جولى جاپونيادا ول ەكەۋمىز سۋمو جارىسىن كورىپ وتىردىق. سول باسەكەدە شەشۋشى سىنداعى ءۇش ورىندى دا موڭعول بالۋاندارى الدى. سوسىن مەن اساشوريدەن «موڭعولدار سۋمونى جاۋلاپ الىپتى عوي» دەدىم ويىن بىلمەك بولىپ. ول 8-9 جىلدان بەرى سۋمونى موڭعولدار كوتەرىپ كەلە جاتقانىن، باسقا چەمپيوندار شىقپاي جاتقانىن ايتتى. سول جەردە ماعان «موڭعولدار سەكىلدى قازاق تا كۇرەسە الادى عوي. كيىز تۋىرلىقتى كوشپەندى حالىقپىز. ولاردان قاي جەرىمىز كەم. تازا اۋدا وستىك. ەت جەپ، ايران- ءسۇت ىشەمىز. مۇمكىن، ءبىزدىڭ جىگىتتەر دە باعىن سىناپ كورگەنى دۇرىس شىعار» دەگەن وي كەلدى. بۇنى اساشوريگە ايتىپ ەدىم ول «قازاقتاردا ونداي مىقتىلار بار ما؟ » دەپ كۇلدى. مەن وعان جاپون بالۋانىنىڭ باس تەرىسىن سىپىرعان اتامىز قاجىمۇقان تۋرالى ايتتىم. ءسويتىپ، ەكەۋمىز وسى تاقىرىپتا ءبىراز اڭگىمەلەستىك.

 سۋمودا موڭعول مەن جاپوننان باسقا كوپتەگەن ەلدەردىڭ بالۋاندارى بار. گرۋزيانىڭ سپورتشىلارى مىقتى بولادى. ال، موڭعول بالۋاندارى ولاردان كۇشتى. سۋمو وتە توزىمدىلىكتى قاجەت ەتەتىن سپورت. ونىڭ جاتتىعۋىنا توزگەن ادام ناعىز باتىر دەر ەدىم. اساشوريدىڭ ءبىر ءسوزى ەسىمە ءتۇسىپ وتىر. العاش سۋموعا بارعاندا ول «مەن مىنالاردى جىعۋىم كەرەك دەپ الدىما ماقسات قويىپ، مىقتى بالۋانداردى نىساناعا الىپ قويدىم. وسىلاردى جەڭسەم چەمپيون بولامىن دەگەن باعىتپەن جاتتىعۋ جاسادىم. ال چەمپيون بولعان سوڭ مەنى دە جىقسام دەيتىن سپورتشىلار ءوسىپ كەلەدى، ءبىراق ولارعا مەنى جەڭە المايسىڭ دەگەن سەزىم تۋدىرىپ، ولارمەن ايانباي كۇرەسۋ تاكتيكاسىن قولداندىم» دەيدى. ول نەگىزى ومىرىندە ءبىر بالۋاننان ەكىنشى رەت جەڭىلسەم سۋمونى تاستاپ كەتەمىن دەپ وزىنە انت ەتكەن ادام. ءبىراق، ونداي ابىرويسىزدىققا ۇشىراماي سۋمونى ءوزىنىڭ بيىك مارتەبەسىن ساقتاپ اياقتادى.

- ەرسىن بالتاعۇلدى قالاي تاڭداپ الدىڭدار؟

 -  2012 -جىلدان باستاپ قازاق بالۋاندارى اراسىنان سۋموعا لايىق بالالار قاراي باستادىق. نەبىر مىقتى جىگىتتەر كەزىكسە دە، اساشوريگە ءبىر جەرى ۇناماي قالا بەرەدى. ءبىر كۇنى استاناداعى كۇرەس فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۇلان وماروۆ اعامىز حابارلاسىپ، ءبىر جاقسى بالا تاپقانىن ايتتى. ول ەرسىن بالتاعۇل ەكەن. سول كەزدە ساتىنە وراي، اساشوري مڭعول كۇرەسىنىڭ چەمپيونىدىعىن بەرمەي جۇرگەن اعاسىمەن بىرگە قازاقستانعا كەلە قالدى. ەكەۋى بىرگە ەرسىندى كورىپ، قوس بالۋان ونى لايىق كوردى. سودان 1 جارىم جىلداي ەرسىننىڭ قۇجاتتارىن جيانستىردىق. اساشوريدىڭ ءوزى وقىعان سۋمو مەكتەبىنە تۇسەتىن بولدى. ءبىراق، ەكى ەلدىڭ مەكتەپ باعدارلاماسىنداعى پارىققا ساي، ول الدىمەن 3 ايداي جالپى ءبىلىم بەرەتىن ورتا مەكتەپتە وقيتىن بولدى.

جاقىندا سوڭعى قۇجاتتارىنىڭ شەشىمى شىعىپ، جاۋابى بەلگىلى بولدى. اللا قالاسا، وسى الداعى ناۋرىز ايىنىڭ 10-11 كۇندەرى ەرسىن جاپونياعا اتتانادى. 4-5 كۇن بۇرىن ۆيزاسىن الدىق.

- ول جاقتاعى وقۋ قاراجات ماسەلەسى قالاي شەشىم تاپتى؟

- نەگىزى، وقۋ اقىسىن 100 پايىز وقۋشى تاراپ ءوزى تولەيتىن بولعان. ءبىز، اساشوريگە ايتقىزىپ، 50 پايىزىن نيحون مەكتەبى كوتەرەتىن بولدى. قالعانىن وسى جاقتان اعايىن- تۋىس بولىپ جيناستىرىپ، دەمەپ جىبەرىپ جاتقان جايىمىز بار. ەرسىن وتە اۋىر جۇك ارقالاپ كەتىپ بارا جاتىر. سۋمودا قازاقتىڭ كوكتۋىن جەلبىرەتۋ ءبىزدىڭ ارمانىمىز. ءساتىن سالىپ، ەرسىن باۋىرىمىز چەمپيون بولسا، 150 ميلليون جاپون حالقى قازاق ۇلتىنا، قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ويانىپ، تىڭ كوزقاراسپەن تانۋعا ۇمتىلادى دەپ ويلايمىن.

- سۋمودا جەڭىسكە جەتكەن بالۋاندارعا بەرىلەتىن جۇلدە قورى قانشالىقتى؟

- سۋمو جۇلدە قورى قوماقتى سپورت سانالادى. چەمپيون بولعان بالۋانعا يمپەراتور كۋبوگى بەرىلەدى. ونى باعالاساڭىز، ميلليون دوللارعا جۋىق. سونىمەن بىرگە، وزگە مەملەكەتتىڭ باسشىلارى اتىنداعى كۋبوكتار، اقشالاي سىيلىقتار بەرىلەدى. ەڭ باستىسى، سۋمودا بيىك شىڭدى باعىندىرعان ادامدى جاپون حالقى باسىنا كوتەرەدى دەۋگە بولادى. سەبەبى، ولار ۇلتتىق ءداستۇرىن، سپورتىن قاتتى باعالايدى. سوعان وراي، سۋموعا ۇلەس قوسقان بالۋانعا جاپوننىڭ قالتالى ازاماتتارى دا دەمەۋشىلىك جاساي بىلەدى.

- ءوزىڭ موڭعوليا مەن قازاقستان ەكى ەل اراسىندا مادەني، سپورتتىق بايلانىستاردا دانەكەر بولىپ ءجۇرسىڭ. الدا قانداي جوسپارلار بار؟

 - قازاقتىڭ قادىرى قازاق از جەردە قاتتى بىلىنەدى. شەتەلدە جۇرسەڭ قازاقستاندى ساعىنىپ، اڭسايتىن كەزدەر ءجيى بولادى. سول سەكىلدى، موڭعولياداعى قازاق قانداستارىمىز قازاق ونەرىنە سۋسىنداسىن دەپ، قازاقستاننىڭ ءبىراز ونەر جۇلدىزدارىن سول جاققا اپارۋعا مۇرىندىق بولدىق. موڭعوليادا كۇرەس جاقسى دامىعان. سوعان وراي، ءبىز دە ولاردان تاجىريبە قابىلداپ، ونەگە الايىق دەگەن ويمەن ول جاقتاعى كۇرەس ساڭلاقتارىن، مىقتى سپورتشىلاردى ءوز ەلىمىزگە اكەلدىك.

الداعى ويىم موڭعوليادا مىقتى كۇرەسىپ، اۋىز تولتىرارلىقتاي ناتيجەگە جەتىپ جۇرگەن قازاق بالالارىن وسى جاققا جەتەلەپ، تاربيەلەۋگە سەبەپكەر بولۋ. ولار قازاقتىڭ اتىنان ءتۇرلى جارىستارعا قاتىسىپ، كوكتۋىمىزدى جەلبىرەتىپ جاستا كەرەمەت قوي.

مەن ءوزىم شەتەلدەن ورالعان ءار قانداسىمىز قازاقستانعا كىشكەنە بولسا دا ۇلەس قوسساق ەكەن دەپ كەلەدى دەپ ويلايمىن. بۇعان دەيىن ىستەگەن ازدى- كوپتى شارۋالارىمىز، بۇدان كەيىن قولعا الساق دەگەن جۇمىستارىمىزدىڭ ءبارى وسى قازاققا ءبىر پايداسى تيسە ەكەن، ەلىمە يگىلىگى بولسا ەكەن دەگەن نيەتتەن تۋعان دۇنيەلەر. قازاقستاندى باسقالارعا قالاي تانىتساق، جاقسى اتىن شىعارا بەرسەك دەگەن ويمەن جۇگىرەمىن. كوكتۋىمىز تەك ابىرويلى ساتتەردە جەلبىرەپ جۇرسە دەپ تىلەيمىز. مەن عانا ەمەس، شەتەلدەن ورالعان ءار قازاق وسىنداي ويمەن كەلەتىنى انىق.

  ڭگىمەلەسكەن: مۇرات الماسبەك ۇلى
baq.kz