اعىباي باتىردىڭ ۇكىمى نەمەسە زارلى جوقتاۋ

سوناۋ ءبىر اق پاتشادان قۋعىن- سۇرگىن كورگەن 1800- جىلدارى ءبىر توبى سىرعا دەيىن اۋىپ بارعان. قازىر ولاردىڭ تۇقىم- تۇياعى قىپشاق جۇرتىمەن بىرگە شيەلى ماڭىندا ءالى وتىر.

سوناۋ ءبىر زاماندا، ياعني، اق پاتشا زامانىندا، ناقتىراق ايتقاندا، 1880 - جىلدارى سىرداريا وبلىسىنىڭ پەروۆسك ۋەزىنە قاراستى شيەلى بولىستىعىنا سايلاۋ ءجۇرىپ، قىپشاق رۋىنان المەمبەت تۇرسىنباي ۇلى مەن شۇبىرتپالى ايەكە بەكەجان ۇلى ەكەۋى بولىستىققا تالاسقان ەكەن. سودان قاتتى شينەلىس ۇستىندە قىپشاق المەمبەت شۇبىرتپالى ايەكەنى اتىپ تاستايدى.

ايەكە اتاقتى اعىباي باتىردىڭ جاقىن رۋلاسى. جامان حابار ارقاداعى اعىبايعا دا جەتەدى. شاۋ تارتىپ وتىرعانىنا قاراماي اعەكەڭ جولعا شىعادى. ۇزاق جول ءجۇرىپ قارالى اۋىلعا كەلىپ ات باسىن تىرەيدى. كۇللى شۇبىرتپالى «وي باۋىرىمداپ» باتىردىڭ الدىنان شىعادى. كەلىندەرى ايەكە بولىستىڭ قادىر- قاسيەتىن، بايلىق- بەدەلىن، كىسىلىگى مەن تۇسىنىگىن جىرعا قوسىپ، جۇرەگى بار پەندەنىڭ ساي- سۇيەگىن سىرقىراتىپ جوقتاۋ ايتادى.

ارقادان كەلگەن اعىباي باتىر دەمىن باسىپ، جولسوقتى بولعان بويىن جازعان كەزدە اعايىندارى: «ۋا، باتىر، ەر - نامىسى، ەل - نامىسى دەگەن، مىنا قىپشاقتار ايماققا بەدەل، اۋماققا ايبار ارىسىمىزدى وققا بايلادى. ءبىز ءسىزدىڭ ءبىر اۋىز ءسوزىڭىزدى كۇتىپ وتىرمىز. اعەكە، جاۋدان بەتىڭىز قايتپاعان باتىرسىز، حاننىڭ قاسىندا ءجۇرىپ، قازاقتىڭ جوعىن جوقتاپ، ورىستىڭ وعىنا كەۋدە توسقان ەرسىز. مىنا قىپشاقتاردىڭ ءىسى شەكتەن شىقتى، باتاڭىزدى بەرىڭىز، المەمبەتتى شابامىز، قانعا- قان الامىز» دەيدى.

ەدىرەڭدەگەن ەلگە نە ايتارىن بىلمەي اعىباي باتىر ءۇنسىز ۇزاق وتىرادى دا، «كەلىندەردى شاقىر وتكەندەگى جوقتاۋدى قايتا ايتسىن» ، دەيدى. كەلىندەر سۇڭقىلداپ جوقتاي جونەلەدى. جانارىن جاس جۋعان قارت باتىر، «بۇل جوقتاۋدى كىم شىعاردى» دەپ، اعايىندارىنان سۇرايدى. كوپشىلىك ايتادى: «بۇل جوقتاۋدى ايەكەمە ارناپ قىپشاق بۇداباي اقىن جازىپ بەردى» دەيدى. سوندا اعىباي باتىر: «پاي- پاي، ايەكەمدى ءبىر قىپشاق ولتىرسە، ەكىنشى قىپشاق تىرىلىتكەن ەكەن، داۋ وسىمەن داۋ ءبىتسىن، ەكى رۋلى ەل بۇدان بىلاي بايىرعى قۇداندالىعىن جاڭعىرتىپ، تاتۋ ءومىر ءسۇرسىن» دەپ ءبىر- اق كەسىپتى.

اعىبايدىڭ ايتقانى شۇبىرتپالىلار ءۇشىن زاڭ. قايران ەر قىپشاق پەن شۇبىرتپالى اراسىندا ۋشىعىپ كەتكەلى تۇرعان داۋدى وسىلاي باسىپتى. ارينە، قانداس باۋىرىنىڭ قازاسى قانشا جانىنا باتسا دا، كەيىنگى ەل بىرلىگى ودان دا قىمبات ەكەنىن اڭعارعان قارت باتىر وسىلاي ۇكىم ەتىپتى.

ەرلان التاي

namys.kz