قازاقستاندىق ستۋدەنت شۇباتتىڭ قۇپيالارىن اشۋ ءۇشىن فينلياندياعا اتتاندى

 استانا. قازاقپارات - اتىراۋلىق گاۋحارتاس تەمىروۆا شىعىس فينليانديا ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ، «تۇيە ءسۇتى مەن شۇباتتان ءبولىنىپ الىنعان ءسۇت قىشقىلدى باكتەريالاردىڭ انتيبيوتيككە توزىمدىلىگىن انىقتاۋ» تاقىرىبىنداعى ديسسەرتاتسيالىق جۇمىسىن زەرتتەۋگە كىرىسىپ كەتتى.

وسىلايشا ول قازاقتىڭ ۇلتتىق سۋسىنى شۇبات پەن تۇيە ءسۇتىنىڭ قايتالانباس ەمدىك قاسيەتتەرىنىڭ قۇپياسىن اشپاقشى دەپ حابارلايدى اقجايىق باسىلىمى.

گاۋحارتاس - قازىر 24 تە، قىزىلقوعا اۋدانى ميالى اۋىلىنىڭ تۋماسى. مەكتەپ قابىرعاسىندا ءجۇرىپ- اق كوپتەگەن رەسپۋبليكالىق ينتەللەكتۋالدىق جارىستارعا قاتىسىپ، جوعارى بەلەستەردەن كوزگە تۇسەتىن. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا، جوعارى سىنىپتا وقىپ جۇرگەن كەزىندە حيميا پانىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتىپ، حيميانى تاڭداۋ ءپانى رەتىندە تاڭداپتى. 2010 -جىلى گاۋحارتاس الماتىداعى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «ازىق- تۇلىك ونىمدەرىنىڭ تەحنولوگياسى» ماماندىعىنىڭ مەملەكەتتىك گرانت يەگەرى اتانادى.

وقۋ ورنىن اياقتاعان سوڭ ءبىلىم جولىنداعى جەتەكشىسى، پروفەسسور ءاسيا سەرىكبايەۆانىڭ كەڭەسىمەن 2014 -جىلى «تاعام قاۋىپسىزدىگى» ماماندىعىنىڭ مەملەكەتتىك گرانت يەگەرى رەتىندە ماگيسترلىك دارەجەسىنە وقۋعا تۇسەدى. ءبارى وسى كەزدە باستالادى.. .

گاۋحارتاس ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 3-كۋرسىندا وقىپ ءجۇرىپ، جەتەكشىسىنەن «جاسىل بيوتەحنولوگيا جانە تاعام قاۋىپسىزدىگى» دەگەن ەكى ديپلومدىق ءبىلىم الۋ بويىنشا فينليانديا ەلىندەگى شىعىس فينليانديا ۋنيۆەرسيتەتىمەن كەلىسىمشارت جاسالىپ جاتقانىن ەستىپتى. ءارى ول جەرگە تەك الدىڭعى قاتارلى ستۋدەنتتەردى عانا جىبەرەتىنىن دە. ول كەزدە جاس قىزعا بۇل ءبىر ارمان سەكىلدى كورىنەتىن. دەگەنمەن، ارماندار ورىندالادى دەگەن راس ەكەن.

"بىزگە الدىمەن 10 كۇندىك سەمينارعا باراسىڭدار جانە ارالارىڭنان وزدەرى ىرىكتەپ، تاڭداپ الادى دەدى. 2014 -جىلدىڭ قاراشا ايىندا سەمينارعا 32 ماگيسترانت بارىپ، ساباقتارعا قاتىستىق، لابوراتوريالىق جۇمىستار جاسادىق، ينتەرۆيۋ بولدى، كەيىن بارىمىزدەن ەمتيحان الدى. ءبىر ايدان سوڭ فيندەر تاڭداپ العان 11 ادامنىڭ ءتىزىمىن جىبەردى. ونىڭ ىشىندە مەن بار ەكەنمىن. سودان كەيىن قۇجاتتارىمىزدى جيناپ، كەرى اقپان ايىندا فينلياندياعا جول تارتتىق. 11 اي سوندا بولدىق. 2015 -جىلدىڭ جەلتوقسانىنىڭ اياعىندا وقۋدى ءبىتىرىپ كەلدىك"، - دەپ اڭگىمەلەدى بويجەتكەن.

گاۋحارتاس فينليانديادا وقۋدا ءجۇرىپ، ول جاقتاعى ءومىردى قازاقستانمەن سالىستىرعانىن دا اتاپ ءوتتى.

"ادامداردىڭ تۇسىنىگىن، ونداعى مەنتاليتەت پەن ءىس- ارەكەتتەرىن جانە ەرەكشەلىكتەرىن قاراپ، ەكى جاقتىڭ ايىرماشىلىعىن كورەسىڭ. فينليانديا ءبىر كەزدەرى رەسەيدىڭ قۇرامىندا بولعان، الايدا، تاۋەلسىزدىگىن بىزدەن بۇرىن العان. ول ەۋروپالىق مەملەكەت. حالىق جالپى سپورتقا بەيىم. ءبارى سپورتپەن شۇعىلدانادى. سوندىقتان دەنساۋلىقتارى مىقتى. فيندەردىڭ قىمبات كولىك ءمىنىپ، قىمبات كيىنىپ، ماقتانعاندارىن بايقامادىق. ادامداردىڭ كوبى قاراپايىم، ۆەلوسيپەدپەن جۇرەدى، سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانادى. سابىرلى، الداعى كۇنگە سەنىمدى. سونىمەن قاتار حالىق جالپى بارلىق ادامعا ورتاق ەرەجەلەر مەن زاڭدارعا تولىقتاي جانە قاتاڭ تۇردە باعىنادى. ەرەجەلەر مەن زاڭداردى بۇزبايدى. ۇرلىق، تارتىپسىزدىك جاعدايلارى تۋرالى ەستىمەپپىن. ادامداردىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋعا دەگەن ىقىلاستارى ەرەكشە. ولار، ماسەلەن، ءبىز سياقتى اڭ تەرىلەرىنەن سىرت كيىم تىگىپ كيمەيدى. ەگەر شەتەلدىكتەردىڭ اڭ تەرىسىنەن تىگىلگەن تون كيىپ جۇرگەنىن كورسە، جاقتىرماي، كىنالاعان تۇرمەن قارايدى"، - دەپ ءسوزىن جالعاستىردى ول.

سونىمەن قاتار بويجەتكەن ول جاقتا وقيتىن ستۋدەنتتەردە شپارگالكا قولدانۋ دەگەن ۇعىم مۇلدە جوق ەكەنىن، ال پلاگياتپەن ۇستالعاندار قاتاڭ جازاعا تارتىلاتىنىن اشىق ايتتى.

"ستۋدەنتتەردە كوشىرۋ دەگەن مۇلدە جوق. پلاگيات قاتاڭ ايىپتالادى. ستۋدەنتتەرگە كومپيۋتەر، ينتەرنەت پايدالانۋ، قاعاز باستىرۋ، شىعارۋ تەگىن. بارلىق مۇمكىندىك جاسالعان. تەك وقۋعا دەگەن ىنتا بولسا بولدى"، - دەيدى گاۋحار تەمىروۆا.

گاۋحار سونداي- اق ول جاقتا كيىم- كەشەك پەن ازىق- تۇلىكتىڭ باعاسى وتە قىمبات ەكەنىنە دە توقتالدى.

 "ۋاقىتتى ۇنەمدى جانە ءتيىمدى پايدالانۋدى ۇيرەندىم. ول جاقتا كيىم- كەشەك پەن ازىق- تۇلىكتىڭ باعاسى جوعارى بولعاندىقتان، اقشانى ۇنەمدى پايدالانۋدى دا ۇيرەندىم دەپ ايتا الامىن. فينليانديا - اۋاسى تازا، ورمانى مەن سۋى كوپ ەل. تابيعاتتى قورعاۋعا، ونى ايالاۋعا، تازا ۇستاۋعا ۇيرەندىم"، - دەيدى ول.

سۇحبات بارىسىندا گاۋحارتاس ءوزىنىڭ ديسسەرتاتسيالىق جۇمىسىنىڭ تاقىرىبى تۋرالى دا ايتىپ بەردى.

"شۇباتتىڭ ءبىزدىڭ اتا- بابالارىمىزدىڭ اشتىققا، اۋرۋ- سىرقاۋلارعا، تابيعاتتىڭ قاتال سالقىندىعىنا توتەپ بەرۋىنە كوپ پايداسى تيگەن. زەرتتەيتىن ادامعا ۇلتتىق سۋسىندارىمىزدىڭ اشىلماعان قىر- سىرلارى ءالى كوپ دەپ ويلايمىن. سوندىقتان دييسەرتاتسيالىق جۇمىسىنىڭ تاقىرىبىن «تۇيە ءسۇتى مەن شۇباتتان ءبولىنىپ الىنعان ءسۇت قىشقىلدى باكتەريالاردىڭ انتيبيوتيككە توزىمدىلىگىن انىقتاۋ» . مەنىڭ فينلياندياداعى جەتەكشىم تاعام بيوتەحنولوگياسىنىڭ پروفەسسورى اتتە ۆون رايت 3-4 -جىلدان بەرى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتپەن تىعىز قارىم- قاتىناستا جانە جىل سايىن قازاقستانعا كەلىپ ءدارىس جۇرگىزەدى. بىزدەرگە تاقىرىپتى فينلياندياداعى جەتەكشىلەرىمىز تاڭداپ بەرۋ كەرەك بولاتىن، باسىندا قازاقستاندا تاڭدالىنعان تاقىرىبىمدى ۇناتپاي، اۋىستىرۋىمدى سۇرادى. ەۋروپالىقتار تۇيە، بيە ءسۇتىن تۇتىنبايدى. ولار سيىر ءسۇتىن العانىمدى قالادى. دەگەنمەن، كەيىن تاقىرىپقا قىزىعىپ، كەلىسىمدەرىن بەردى"، - دەپ سۇقباتىن جالعاستىردى بويجەتكەن.

وسىلايشا گاۋحارتاس فينلياندياداعى ءوز زەرتتەۋىن باستاپ كەتەدى. شۇبات پەن تۇيە ءسۇتىنىڭ ادام اعزاسىنا پايدالى ەكەنىن، ارينە، قازاق حالقى وتە جاقسى بىلەدى. ءبىراق بۇل تەك بەر جاعى عانا.

"تۇيە ءسۇتى مەن شۇباتتى ىشكەن كەزدە ادام اعزاسىنا پايدالى باكتەريالار ەنەدى. مەن اعزاعا انتيبيوتيك ەنگىزىلگەندە سول باكتەريالاردىڭ قاي دەڭگەيدە ساقتالاتىنىن جانە ءسۇت قىشقىلدى باكتەريالاردىڭ قىشقىلعا، وتكە، اسقازان جانە پانكرەاتين فەرمەنتىنە توزىمدىلىگىن انىقتاپ، زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدەمىن. ءسۇت قىشقىلدى باكتەريالاردان ءتيىمدى پرەپاراتتار قۇراستىرىپ، مەديتسينالىق، فارماتسيەۆتيكالىق، ۆەتەريناريالىق تاجىريبەگە جانە تاماق وندىرىسىنە ۇسىنۋعا بولادى. ەمدىك- پروفيلاكتيكالىق پروبيوتيكالىق ءونىم الۋ ءۇشىن وسىندىلەردىڭ مىندەتتى تۇردە انتيبيوتيككە سەزىمتالدىقتارىن انىقتاۋ قاجەت. مەنىڭ شىعىس فينليانديا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ميكروبيولوگيا زەرتحاناسىندا جۇرگىزگەن لابوراتوريالىق زەرتتەۋلەرىم وسى ماسەلەلەرگە باعىتتالعان. ءارى مەن ءۇشىن بۇنىڭ بارلىعى باعالانباس تاجىريبە بولىپ تابىلادى"، - دەيدى گاۋحارتاس.

شەتەلدە ءبىلىم الىپ جاتقان گاۋحارتاس تەمىروۆا سول جاقتاعى پەرسپەكتيۆاعا بولا ەشقاشاندا ءوز تۋعان وتانىن تاستاپ كەتپەيتىنىن دە اشىپ ايتتى.

"جوق، مەن ءوز ەلىمنەن جىراق كەتكىم كەلمەيدى. شەتەلگە ءبىلىمىمدى شىڭداۋ ماقساتىندا ۋاقىتشا وقۋعا نەمەسە ساياحاتتاۋعا بارعاندى ءجون سانايمىن. فينليانديادا وقىپ ءجۇرىپ كانيكۋل كۇندەرى ەۋروپانىڭ ءبىراز جەرىن ارالادىق. ولاردا ءبارى ادەمى، ءومىر سۇرۋگە جايلى. ءبىراق، مەن ءۇشىن ءبارىبىر قازاق ەلىنە ەشبىر ەل جەتە المايدى"، - دەپ ءسوزىن قورىتىندىلادى اڭگىمەسىن گاۋحارتاس.