قىتاي مەن قازاقستان قاتىناسى حالىقتار دوستىعىنا نەگىزدەلگەن - ق ح ر الماتىداعى باس كونسۋلى چجان ۆەي

الماتى. قازاقپارات - قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق - قوس ەلدىڭ دە سىرتقى ساياساتىنداعى باستى باعىتتىڭ ءبىرى. ەكونوميكالىق ينتەگراتسيالانۋ جانە اقپاراتتىق دامۋ زامانىندا كورشىمىز قازاقستانمەن دوستىقتا نە قالايدى؟

ەكىجاقتى قارىم- قاتىناستىڭ قوس تاراپقا تيگىزەر پايداسى تۋرالى ق ح ر الماتىداعى باس كونسۋلى چجان ۆەي ايتىپ بەردى.

 - چجان ۆەي مىرزا، ءسىز باسقارىپ وتىرعان باس كونسۋلدىق ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ باستاۋى ەكەنى راس. وسى ورايدا وتكەن جىلى ەكىجاقتى سەرىكتەستىكتىڭ دامۋى قالاي بولدى؟

 شىنىمەن دە، قىتايدىڭ قازاقستانداعى باس كونسۋلدىعى ورنالاسقان الماتى وبلىسى ەجەلدەن بەرگى كەلە جاتقان ۇلى جىبەك جولىنىڭ العاشقى ايالداماسى. بۇل ەكى ەل ءۇشىن وتە ماڭىزدى. مۇندا قازىر قىتايدىڭ 100-دەن اسا كومپانياسى جەمىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر. 2015 -جىلى ازيا گاز قۇبىرى كومپانياسى ا، ب، س جەلىلەرى بويىنشا 31,5 ميلليارد تەكشە مەتر كوگىلدىر وتىن تاسىمالدادى. «قازاقستان- قىتاي گاز قۇبىرى» 10,8 ميلليون توننا شيكى مۇناي جەتكىزسە، «سينوگيدرو» كومپانياسى «باتىس ەۋروپا باتىس قىتايدىڭ» 5- ۋچاسكەسىن اياقتادى. ليانيۋنگاننان الماتىعا تەمىر جولى ارقىلى تىكەلەي جۇك تاسىمالى جولعا قويىلدى. جىلىنا 1 ميلليون توننا سەمەنت شىعاراتىن شىمكەنت سەمەنت زاۋىتى جاڭعىرتىلدى. بۇل جوبالار ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋمەن قاتار بيۋدجەتكە ءتۇسىمدى ۇلعايتىپ، جۇمىس ورىندارىن اشۋعا سەپتىگىن تيگىزدى.

قازىرگى قۇبىلمالى ەكونوميكالىق جاعداي احۋالىنداعى قازاقستان- قىتاي اراسىنداعى تاۋار اينالىمى تومەندەگەنى بەلگىلى. بۇل ماسەلەگە ءسىزدىڭ كوزقاراسىڭىز قانداي؟

- راسىندا ەكونوميكالىق بايلانىستىڭ باسەڭدەۋى قازاق- قىتاي ساۋدا قاتىناسىنا دا سالقىنىن تيگىزدى. ءبىراق وسى ورايدا اتاپ ءوتۋ كەرەك، ساۋدا- ەكونوميكالىق، ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەستىكتىڭ قۇرىلىمى جاڭارتىلىپ، كوپ تۇرعىدان وڭتايلاندىرىلدى. ساپاسى دا ارتا ءتۇستى. يندۋستريالاندىرۋ جانە ينۆەستيتسيا بويىنشا سەرىكتەستىك اياسىندا قۇنى 24 ميلليارد ا ق ش دوللارى بولاتىن 50 جوبا ەندى. جاقىندا قازاقستان- قىتاي ىقپالداستىعى قورى قۇرىلدى. 2 ميلليارد ا ق ش دوللارى كولەمىندە كۆوتاسى بار بۇل قور قىتايدىڭ ينۆەستيتسيا مەن يندۋستريالاندىرۋ سالاسىنداعى سىرتقى بايلانىستى ارتتىرۋعا باعىتتالعان تۇڭعىش قورى بولدى.

 ەكونوميكالىق سەرىكتەستىك اياسىندا ۇلى جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىندە قازاقستان مەن قىتايدىڭ ەكونوميكالىق مۇددەلەرى توعىستى. بۇل ماسەلەلەر قازاقستان كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ «نۇرلى جول» ستراتەگياسىنان كورىنىس تاپتى. ايماقتىڭ باس كونسۋلى رەتىندە ايتارىم، ەكى جاقتى بايلانىس الماتى وبلىسىنان باستالادى. شىعىس قازاقستان وبلىسى دا قىتايدىڭ شىنجاڭ وكرۋگىمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋدا. ماسەلەن قازىر قورعاس حالىقارالىق شەكارا ورتالىعىندا ەكى جاقتى قۇرىلىس ءجۇرىپ جاتىر. قىتاي كاسىپورىندارى قازاقستانداعى كەيبىر جەكەشەلەندىرۋ جوبالارىنا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. 16 - قاڭتاردا قىتاي باستاماسىمەن ازيا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكى قۇرىلدى. وعان 57 ەل سونىڭ ىشىندە قازاقستان كىردى. بۇل اۋىلدى جەرلەردەگى ينفراقۇرىلىم، قالا قۇرىلىسى، ەنەرگەتيكا، كولىك بويىنشا ينۆەستيتسيا تارتۋمەن اينالىساتىن ازياداعى تۇڭعىش قارجىلىق مەكەمە. بۇكىلالەمدىك بانك، ازيا دامۋ بانكى وعان باسەكەلەس ەمەس، ءبىرىن ءبىرى تولىقتىرىپ وتىرماق. ازيا ينۆەستيتسيالار بانكى قازاقستانداعى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتى نەسيە تارتۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك.

 - قىتاي ءۇشىن ىقپالداستىقتىڭ قاي سالاسى ماڭىزدى؟

 ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىلشارۋاشىلىعى مەن تۋريزم سالاسى قىزىقتىرادى. قىتاي ءۇشىن ساپالى ازىق- تۇلىك ماسەلەسى وتە وزەكتى، وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر. قازاقستان تابيعي رەسۋرستار تاۋ، سۋ، وزەن- كول، جەر كۇن رەسۋرستارى بار.. ەكى ەل اراسىندا 5 شەكارا پۋنكتى بار. ولار ارقىلى قازىر ەۋروپا مەن ازيادان اۋىلشارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تاسىمالداۋ جولعا قويىلىپ جاتىر. قازىر ءشانشي، الماتى، جامبىل وبلىسىنىڭ سەرىكتەستىگى اياسىندا دەمونستراتسيالىق اۋىلشارۋاشىلىعى عىلىمي تەحنيكاسى پاركى سالىنىپ جاتىر. سالىنعان كاپيتال كولەمى 1,5 ميلليارد ا ق ش  دوللارى. ءشانشي پروۆينتسياسىنداعى «Aiju» كوروپوراتسياسى «چاڭان» كونتەينەرلىك پويىزىندا قازاقستاننىڭ بيداي جانە مايلى داقىلدار، ماي ءونىمىن تاسىمالداۋدى جولعا قويۋدا.

 مەن 1 جىل بويعى قىزمەتىم بارىسىندا قازاقستاننىڭ كوپ ايماعىندا بولدىم. بۇل ەلدىڭ تابيعاتى وتە سۇلۋ. كوركەم. «استانا ەكسپو-2017»، قىسقى ۋنيۆەرسيادا، قازاقستانداعى قىتاي تۋريزمىنىڭ جىلى تۋريزمنىڭ دامۋىنا العىشارت بولۋدا. ءبىز دە قازاقستان حالقىن ءوز ەلىمىزدە كورگىمىز كەلەدى. جاقىندا ەكى ەل اراسىندا قول قويىلعان توپتىق تۋريستىك ۆيزا تۋرالى كەلىسىم تەزىرەك ءوز كۇشىنە ەنۋىن قالايمىن. قازاقستان شەكارالىق اۋدانداردا قىتايلىقتارعا كوپ كۇندىك ۆيزاسىز كىرۋىن قامتاماسىز ەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن.

 - ەكى ەلدىڭ عىلىم سالاسىنداعى بايلانىسى قالاي دامۋدا؟

وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا سينتسزيان گەوگرافيالىق عىلىمي- حەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن قازاق توپىراق عىلىمي- زەرتتەۋ ينستيتۋتى الماتىدا ورتالىق ازيا ەكولوگيالىق احۋالىن زەرتتەۋ عىلىمي ينستيتۋتىن قۇردى. اتالعان ينستيتۋت تيان- شان تاۋىنداعى جەر سىلكىنىسى ەپيتسەنترىن زەرتتەۋمەن اينالىسپاق. سونداي- اق، س. سەيفۋللين اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن شىنجاڭ بالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتى بىرىگىپ سالعان اكۆابازا جۇمىس ىستەپ تۇر.

 - مادەني سالاداعى بايلانىس جايلى نە ايتار ەدىڭىز؟

 جاقىندا كوڭىلدى كوكتەم تەاترلاندىرىلعان مەرەكەسى ءوتتى. شيان شيڭحايدىڭ 110 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك كونسەرت، «ۇلى جىبەك جولى بويىمەن» حالىقارالىق سيمپوزيۋمى، قازاقستانداعى قىتاي كينەماتوگرافى اپتالىعى، كەرۋەن تۋرلارى، قىتاي حالىق ءانسامبلىنىڭ ونەرى، قىتاي كۋحنياسىنىڭ فەستيۆالى ءوتتى. وسىنداي بايلانىستار قازىرگى ماكروەكونوميكالىق احۋال جاعدايىندا ودان ءارى نىعايا تۇسەرىنە سەنىمدىمىن.

 - اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اۆتور: گۇلميرا عوسمانالي