اق بۋرا نەمەسە وتەجان نۇرعاليەۆ تۋرالى ءبىر ۇزىك سىر
شىنىن ايتقاندا، ءتورت جىل قۇتتى مەكەن بولعان جاتاقحانامىزدىڭ قادىرىن ەندى بىلە باستاعاندايمىز. وڭ-سولىن جاڭا تاني باستاعان جاس جۋرناليستەرگە دايىن تۇرعان جۇمىس تا جوق. ءار جەرگە تۇيىندەمە وتكىزىپ جۇمىس كۇتىپ جۇرگەن ارىپتەستەرىمىز جەتەدى. سول جىلدارى جاڭادان اشىلىپ، ۇلتىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىن ۇلىقتاۋعا ارنالعان «جۇراعات» جۋرنالىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى قىزمەتىنە ورنالاسقانىم مەن ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك قانا ەمەس، تاجىريبە جينار ورتام دا ەدى. ءبىر كۇنى 65 اۆتوبۋسپەن الاشتانۋعا دەن قويىپ جۇرگەن كۋرستاسىم ۇشقىن ءسايدىراحمان ۇلى ەكەۋمىز اباي كوشەسىنىڭ بويىمەن جۇمىسقا كەلە جاتقامىز. ءدال ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ الدىنداعى ايالداماعا كەلگەندە، قارسى بەتتەن قىزىل كوستيۋم، اق كەپكى كيگەن اڭىز ادام، ۇلكەن اقىن وتەجان نۇرعاليەۆتى كوزىم شالىپ قالدى.
- ءتۇسىپ قالايىقشى، - دەدىم ۇشقىنعا؟
- نە ءۇشىن، ءالى ۇزاق قوي، جاياۋ بارماقسىڭ با؟ - دەدى ول.
- تۇسكەن سوڭ ايتامىن، - دەدىم.
كىتاپحانانىڭ الدىنداعى جەر استى جولىمەن قارسى بەتكە وتتىك. تاقۋارلاپ سۇراپ قويماعان سوڭ «وتەجان اعانى كورىپ قالدىم، قولىن الايىق»، - دەدىم. ۇشقىن «ءجون ەكەن» دەگەندەي ءۇنسىز عانا جىميدى. اق كەپكىنى ءبىر جاق شەكەسىنە قيسايتا كيىپ الىپ، وي ۇستىندە كەلە جاتقان كەيىپكەرىمىزگە ەكەۋمىز جارىسا «اسسالاۋماعالەيكۋم» دەگەنىمىزدە تۇرىمىزگە باجىرايا قاراپ، - «ۋاعالەيكۋماسسالام»، - دەدى. اتىنا سىرتتاي قانىق اقىننىڭ الدىندا تارتىنىپ تۇرمىز. سونى سەزگەندەي: قاي بالاسىڭدار، كىمسىڭدەر؟ - دەدى.
- اقىنمىن، - دەدىم.
- اقىن بولساڭ ولەڭ وقى، - دەدى. وزىمشە باتىلدانىپ ايتارىمدى ايتىپ العانمەن، ساسا باستادىم.
- قانە، وقى! اۋسەلەڭدى كورەيىن، - دەدى جىميىپ. «ۇيالعان تەك تۇرماس» دەگەندەي «دۇنيە» دەگەن ولەڭىمدى وقي جونەلدىم.
دۇنيە، قايتەم سەنىڭ جۇماعىڭدى،
باسىمنان جەل ۇشىردى تۇماعىمدى.
ولەڭىم ومىرىمە اينالسىن دەپ،
ىزدەپ ءجۇرمىن ماڭگىلىك تۇراعىمدى،
مەن كىمنىڭ ەنشىسىنە تالاسامىن،
ەشكىمدە جوق ەدى عوي الاشاعىم.
جۇرەگى قارالاردان بيىكپىن دە،
كوڭىلى تازالاردان الاسامىن.
باسىمدى تاسىڭا ۇرىپ جارالاسام،
ءوزىڭ ءبىل اياماساڭ، ارالاساڭ.
دۇنيە، نەگە ساعان كەيىمەيمىن،
اقىندى تەكتەن- تەككە قارالاساڭ؟
ءبارىن دە قازى ۋاقىت باعالايدى،
اقىماق اقىلدىنى قارالايدى.
ءومىردىڭ بولىمسىز بىر ساتسىزدىگى,
جۇرەگىن اقىنداردىڭ جارالايدى.
وقىپ بولىپ، ۇيالا بەتىنە قارادىم. - جامان ەمەس، ءبىراق مەنىڭ ۇستازىمدى وقىماعانىڭ كورىنىپ تۇر، - دەدى. نە دەرىمدى بىلمەي تۇر ەدىم، تىنىشتىقتى ءوزى بۇزدى.
- ەرتەڭ ون ەكىدە ءدال وسى جەردە كەزدەسەيىك. ولەڭ وقيىق، باعاناعى ولەڭىڭدەي بەس ءجۇز ولەڭ بار مەندە. قالاي، كەلىسەسىڭ بە، كەلىسسەڭ، ەرتەڭ كەل، - دەدى.
- جارايدى، - دەپ قوشتاستىق.
بىلاي شىققان سوڭ: - ەرتەڭ كەلەسىڭ بە؟ - دەدى ۇشقىن. - بىلمەي تۇرمىن، اعامىز ءوزى كەلە مە ەكەن، مەنىمەن سويلەسىپ، ۋاقىتىن ولتىرمەيتىن شىعار، - دەپ ەدىم، - جوق! ول كىسى كەلەدى. سوزىندە تۇرادى. سەن دە كەل، - دەدى بۇيىرا سويلەپ.
ەرتەسى ولەڭ جازىپ جۇرگەن كيىز داپتەردى قولتىققا قىسىپ، ۋادەلى جەرگە ءبىر ساعات بۇرىن كەلىپ الدىم. كۇتىپ وتىرمىن. جۇرەك تارسىلداپ كەۋدەگە سيار ەمەس. بۇرىن-سوڭدى ونداي ءنان شايىرلاردىڭ قايسىسىمەن تىلدەسىپ كوردى دەيسىز؟ ونىڭ ۇستىنە وتەكەڭ - وتەجان نۇرعاليەۆ - الداسپاننىڭ ناق ءوزى.
جازۋشىلار وداعىندا ءوتىپ تۇراتىن ۇلكەندى-كىشىلى ادەبي كەشتەردە تالاي مىقتىلاردى سوزبەن سويىپ ساپ، ابىگەرگە سالعانىن كوزىمىزبەن كورىپ، قۇلاعىمىزبەن ەستىگەمىز. ەندى مىنە، سول ارىستانمەن ولەڭ وقۋ «باسەكەسىنە» تۇسكەلى تۇرمىن. انە، قىزىل كوستيۋمى، وڭ جاق شەكەسىنە قيسايتىپ كيگەن اق كەپكىسىن الىستان تانىدىم. تۇمسىعى ۇشكىل ءتۋپليى قىزىق كورىندى. قالىڭ پورتفەلى، كەۋدەسىندە جارقىراعان وردەن. كەشەگىسىنەن قاراعاندا وتەكەڭدى وزگەشە كورسەتىپ تۇر. ەكى جىلدىڭ الدىندا «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنە «وردەن العاندا» دەگەن ولەڭى جاريالانعان بولاتىن. جارقىراعان تەمىردىڭ سول ەكەنىن ءتۇسىندىم. ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ الدىنداعى ورىندىققا جايعاستىق.
- تەمەكىڭ بار ما، - دەدى. جۇگىرىپ بارىپ، گازەت ساتاتىن دۇڭگىرشەكتەن شىلىم ساتىپ الىپ كەلدىم. ءتۇتىندى كوككە ۇرلەپ، قاس-قاباعىن باعىپ وتىرمىن. ءۇن جوق، ويلانىپ ۇزاق وتىردى، شىدامىم تاۋسىلىپ قيپاقتاي باستاعانىمدى سەزدى-اۋ دەيمىن. قوڭىر پورتفەلدىڭ اۋزىن اشىپ، سارعايىپ كەتكەن گازەتتىڭ بىرىنەن «جاۋىننىڭ الدىندا» دەگەن ولەڭىن وقي جونەلدى.
بۇلتتاردى ساباپ كۇيىنىپ،
نايزاعاي ابدەن شارشادى.
جىبەرمەي بۇلتتى ءيىرىپ
كەمپىرقوساق قورشادى.
- نوسەرلى ەدى نايزاعاي،
شىبىرتقى سوققان شىرتىلىڭ،
بۇلتتاردى ءتۇرىپ ايداماي
قۋاتىڭ قايدا، جارقىنىم؟!
ءتىل قاتتى تاۋلار وسىلاي
اسپاننىڭ نايزاعايىنا،
قاھارى كەلىپ نايزاعاي،
تاۋلاردىڭ قايراعانىنا.
اشۋمەن جۇلىپ كەتتى دە،
جارتىسىن كەمپىرقوساقتىڭ،
قوساقتاپ قويعان تامشىنى
قىلىشپەن كەسىپ بوساتتى.
...شولدەگەن جەردى شولعانداي،
تامشىلار ءبىر ءسات بوگەلدى،
ەنەسىن كورىپ قالعانداي،
جامىراپ جەرگە جونەلدى...
قىرىلداپ وقىعانمەن، داۋىسى تۇسىنىكتى ەكەن. «تاعى وقىڭىز» دەدىم تىڭداي بەرگىم كەلىپ. ءتورت- بەس ولەڭ وقىدى. اراسىندا «مىنا جولداردى جۇمسارتىپ جىبەرىپتى. كولەڭكەسىنەن قورقاتىن رەداكتورلار عوي. گازەت-جۋرنالدىڭ بيلىگىن ۇستاعان ادامنىڭ ساناسى ازات بولماي، ول - باسىلىم جارقىرامايدى. سەن بالا دا باستىعىڭنىڭ ايتقانىنان اسا المايسىڭ عوي»، - دەدى كۇلىپ.
شىنىمدى ايتسام، وتەكەڭمەن ولەڭ وقۋ جارىسىنا ءتۇسۋ ءۇشىن ەمەس، ول كىسىدەن ءوزىم قىزمەت ىستەپ جۇرگەن «جۇراعات» جۋرنالىنا سۇحبات الۋ ويىم بار ەدى. ونىڭ ۇستىنە وتەجان اعامىز جەتپىس دەگەن مەرەيلى جاسقا كەلىپ وتىر. كەز كەلگەن باسىلىمعا سۇحبات بەرمەيتىن، ءساتى ءتۇسىپ بەرە قالعان جاعدايدا جۋرناليستىڭ ءوزىن قاعىپ-سىلكىپ الاتىن مىنەزدى اقىننىڭ كوڭىلىن تاۋىپ، كوسىلتىپ ءبىر سويلەتۋدى ارمانداپ ءجۇرۋشى ەدىم. ويىمدى تۇسىنگەن سوڭ، «مەنەن سۇحبات الساڭ، جۇمىسىڭنان قۋىلاسىڭ! ونىڭ ۇستىنە مەن سەنىڭ جۋرنالىڭدى وقىماپپىن، اتىن وزىڭنەن ەستىپ تۇرمىن. ايتتىم عوي مەنەن سۇحبات العان جۋرناليستەردىڭ كوبى قىزمەتىنەن قۋىلعان. ءبىلىمى تاياز، اركىمنەن ءبىر ەستىپ العان اڭگىمەلەرىن سۇحباتتىڭ سۇراعى قىلىپ باسىڭدى اۋىرتادى. جۋرناليستەردەن شارشادىم. مەنى كورسە بولدى «سۇحبات بەرىڭىز» دەپ جابىسا كەتەدى. وقىمايتىن، ىزدەنبەيتىن، قارابايىر تىلشىلەرمەن تومەن دەڭگەيدە اڭگىمە ايتقىم كەلمەيدى. «جاس قازاق» گازەتىنە ءامىرحان بالقىبەككە بەرگەن سۇحباتىمدى وقىدىڭ با، - دەدى. وقىدىم! ءامىرحان ءبىلىمدى جىگىت. مەن سونداي ادامدارمەن عانا سويلەسە الامىن. ول كوپ وقىعان، ال، سەن الەم ادەبيەتىنەن كىمدى وقىدىڭ؟ ارى كەتسە، تولستويدىڭ ەكى اڭگىمەسىن، ەسەنيننىڭ ءبىر توپتاماسىن عانا وقىعاسىڭ! پۋشكين، بايرون، لەرمونتوۆتىڭ اتتارىن عانا بىلەسىڭدەر سەندەر جۋرناليستەر»، - دەپ رەنجي سويلەدى اقىن. ونىسى راس تا ەدى... نە دەرىمدى بىلمەي: قولىمىزعا تۇسكەنىن وقىپ جاتىرمىز، سول ءۇش مىقتىڭىز ابايدان ارتىق پا؟ - دەدىم سويلەتە تۇسكىم كەلىپ.
- ابايدان ارتىق بولماسا وقىماۋ كەرەك پە؟ «اباي، اباي» دەپ ايقايلاپ جۇرگەندەردىڭ ءوزى ابايدى تۇسىنگەن جوق ءالى، - دەدى.
- ءسىز ابايدى اقىن ەمەس، مويىندامايمىن دەپ ءجيى ايتاسىز عوي، - دەدىم.
- مەن قازاقتىڭ ۇلىلارىن اقىماق قىلىپ، اقىماقتارىن ۇلى ەتىپ كورسەتەمىن. ءار اقىننىڭ ءوز مەنى بولادى. مەن ابايدى مويىندايمىن. ابايدى - ەڭ جاقىن تۇسىنگەن قازاقتىڭ ءبىرى مەنمىن! جۇرتتى شۋلاتۋ ءۇشىن ادەيى ايتامىن، - دەدى اقىن.
بۇل جاۋاپقا سەنەر، سەنبەسىمدى بىلمەي وتىرىپ قالدىم. سالدەن سوڭ، - شىلىمىڭنان تۇتاتساڭشى، - دەدى. تەمەكىنى سەرىك ەتپەگەنى كورىنىپ تۇر. وقتا- تەكتە عانا ەرمەك قىلاتىن بولسا كەرەك، كەيدە تۇتاتىپ بەرگەن شىلىمىم قۇرى جانىپ نە بولماسا سۋلانىپ جوق بولار ەدى. كوڭىلدى وتىرعان ءساتىن پايدالانىپ: جاس اقىن الماس تەمىرباي سىزگە «قارا تاڭبا» تاپسىرىپتى عوي، - دەدىم.
- ءيا، اقىندار اراسىندا ونداي ءداستۇر ەرتەدەن بار. قولىڭا قارا بەلگى اكەلىپ بايلايدى. بۇل «سەنىڭ اقىندىعىڭ ءبىتتى، سارقىلدىڭ» دەگەنى. ول ماعان كەلىپ ەكى ولەڭ وقىدى. مىقتى اقىن ەكەن. ۇيگە ءجۇر، ولەڭ وقيىق دەپ ەدىم، كەلمەدى. سونىمەن ءبىتتى. بۇل ويىن جالعاسپاي قالدى، - دەدى.
***
ەكىنشى رەت كەزدەسكەندىكى بولار، ازۋلى اقىنعا بويىم ۇيرەنە باستادى. قوشتاسىپ تۇرىپ، ءۇيىنىڭ نومەرىن جازىپ بەردى. بۇل جاقىن تارتقاننىڭ بەلگىسى. ارادا ءبىر اپتا وتپەي جاتىپ حابارلاستىم. تەلەفوندى ءوزى كوتەردى. اماندىق-ساۋلىق سۇراسقان سوڭ، كەزدەسەتىن بولىپ كەلىستىك. لەزدە جەتىپ باردىم. اباي مەن جەلتوقسان كوشەلەرىنىڭ قيلىسىنداعى اللەيادا كەزدەستىك. ول كىسى سويلەۋشى، مەن تىڭداۋشىمىن. الەم ادەبيەتىنىڭ مارقاسقالارى تۋرالى كول-كوسىر لەكسيانىڭ تەگىن تىڭداۋشىسى بولعانىم ءۇشىن ءوزىمدى شەكسىز باقىتتى سەزىندىم.
- اعا، مىنا ءبىر كافەگە كىرىپ ءشاي-ءپاي ءىشىپ اڭگىمەمىزدى جالعاستىرمايمىز با دەسەم، - ماعان كەمپىرىمنىڭ شايىنان ارتىق ءشاي جوق، سول اقشاڭا كىتاپ ساتىپ ال، بولماسا قىزىڭا بالمۇزداق الىپ بەرسەڭشى، - دەپ جىميدى. ءسوزىم وتپەيتىنىن بىلگەن سوڭ، ارى قاراي تىنىش وتىرۋدى ءجون كوردىم. سەرۋەن اياقتالىپ ۇيىنە شىعارىپ سالۋىمدى ءوتىندى. جەلتوقسان قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىشتىڭ شىعىس جاق بەتىندەگى سۇر ءۇيدىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا تۇرادى ەكەن. دۇكەننەن ءسۇت الىپ كەلە جاتقان اپامىز كەزدەسە كەتپەسى بار ما؟ مەنى كورىپ دۇرىس قاباق تانىتپاپ ەدى، - ءاي، بۇل جاقسى بالا، - دەدى دە، اپامىزدىڭ الدىنا ءتۇسىپ تەز-تەز ءجۇرىپ كەتتى.
ارالاسا كەلە تۇسىنگەنىم، جۇرت مىنەزدى، قىرسىق، تاكاپپار دەپ سىرت اينالاتىن وتەجان نۇرعاليەۆ قاراپايىم ادام سياقتى كورىندى ماعان...
كەز كەلگەن ادامنىڭ ءوز جانىنىڭ قۇپياسى بولادى. اركىمگە ءبىر شىعارماشىلىق لابوروتورياسىن اشا بەرسە نەسى قىزىق. وتەجان اقىن قىرسىق سويلەپ، ورىنسىز مىنەز كورسەتسە وزىنە جاراسىپ تۇراتىن بولار دەگەن ويعا كەلدىم. ءارى ول كىسىنىڭ مىنەزدى كەزى بۇدان جيىرما-وتىز جىل بۇرىن جاس كەزىندە بولعان بولۋى كەرەك. ونى ءبىز كورگەن جوقپىز. تەك ەستىگەمىز. ال، قازىر بايسال تارتقان، ءبىراق ءسوزىن ازىلمەن باستاپ، مىسقىلمەن اياقتايتىن قىزىق كىسى. جاستاردىڭ بۇل كىسىگە ءۇيىر بولاتىنى سول قىزىق مىنەزى. ءوزىن پاڭ ۇستاپ، جالعان ماقتاۋدى مالدانىپ جۇرگەن اعاسىماقتاردى جاس قالامگەرلەر ولسە دە ۇلگى تۇتىپ، جاقىندامايدى. جاقىنداعان كۇننىڭ وزىندە دە شىنايى بەينەسىن تانىعان سوڭ تەرىس اينالادى. ال، وتەجان نۇرعاليەۆتىڭ ورنى بولەك! كىلەڭ جاس اقىندار وسى كىسىنى جاعالاپ، اڭگىمەسىن تىڭداۋعا قۇمارتىپ جۇرەدى. سول ءۇشىن دە سۇحبات الۋعا تىرىسادى. سەبەبى، جۋرناليستەر قاۋىمى سەنساتسيا جاساۋعا قۇمار حالىق. وتەجان اعانىڭ سۇحباتى قالاي دا ءبىر شۋ تۋدىراتىنى انىق. ءبىراق وتەكەڭ ءجوندى- ءجونسىز سۇحبات بەرە بەرمەيدى.
ءجيى كەزدەسىپ جۇردىك. بىردە توقاش بەردياروۆ - ليريكانىڭ اتاسى. اتتەڭ، ەلەۋسىز، ەسكەرۋسىز قالىپ بارادى. مەنىڭ ۇستازىم سول - توقاش قوي، مەن ول كىسىگە ادال شاكىرت بولدىم دەپ ويلايمىن. جۇماتاي جاقىپبايەۆتى ايەلى، كەڭشىلىك مىرزابەكوۆتى بالاسى ىزدەيتىن قازاق قوعامىنان جەرىدىم. مىقتى اقىنداردى ەلدىڭ ماقتانىشى رەتىندە ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك ەمەس پە؟ نەگە، كەڭشىلىك پەن جۇماتايدى تەك جاقىندارى ىزدەۋى كەرەك؟ سول مەنىڭ كوكەيىمە قونبايدى. سەندەر، جاستار نە ماسەلەنى ءجيى تالقىلايسىڭدار ءوزى، - دەدى. ماردىمدى جاۋاپ بەرە المادىم. نە دەۋىم كەرەك ەدى، وسى كۇنگە دەيىن سول سۇراق وزىمە دە جۇمباق كۇيىندە كەلە جاتىر...
***
قولىم قالت ەتكەندە كوك بازارداعى كىتاپ دۇكەندەرىن ءجيى ارالايتىنمىن. ەكى كەشتىڭ اراسىندا ەتجەڭدى كەلگەن ورىس كەمپىرلەر كونە كىتاپتاردى ساۋداعا شىعاراتىن. ويلاماعان جەردەن وتەكەڭمەن كەزدەسىپ قالدىم. لەنيننىڭ قالىڭ تومدارىن پاراقتاپ تۇر ەكەن. ونى نە ىستەيسىز، الدە قايتالاپ وقىعىڭىز كەلىپ ءجۇر مە دەپ ەدىم، «تازداردىڭ ىشىندەگى ەڭ اقىلدىسى - لەنين. سوندىقتان بۇل تازدى وقۋعا بولادى. ءتىسىڭ باتسا، سەن دە وقى»، - دەدى.
- ءوزىمىزدىڭ كلاسسيكتەردى وقىپ تاۋىسا الماي ءجۇرمىن، - دەپ ەدىم. بىزدە كلاسسيك كوپ قوي، - دەدى ادەتىنشە جىميىپ...
***
ىسساپارمەن كەتىپ ۇزاق ۋاقىت حابارلاسا الماي، جازۋشىلار وداعىندا وتكەن جاس اقىنداردىڭ جىر كەشىندە كەزدەسىپ قالدىق. امانداسىپ ەدىم، جاقتىرماعانداي راي بەرىپ، - ءاي، ەرعالي، مەن ەندى سەنىمەن دوس بولمايمىن، ولجاس قاسىم دەگەن جاڭا دوس تاپتىم، - دەدى. كۇلىپ جىبەردىم. سونىڭ الدىندا عانا ءبىر فاكۋلتەتتىڭ تۇلەگى جاس اقىن ولجاس قاسىم ەكەۋمىز وتەجان اعا تۋرالى ۇزاق- سونار اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعىتىپ ەدىك.
ەرتەسى ءتۇس قايتا قوڭىراۋ شالىپ ەدىم «ۇيقتاپ جاتىر» دەدى اپامىز. ءبىر ساعات وتپەي تاعى قوڭىراۋلاتتىم. ءوزى كوتەردى. ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ الدىندا كەزدەسەتىن بولىپ ۋاعدالاستىق. مەنەن بۇرىن كەلىپ الىپتى.
- كىمدى وقىپ ءجۇرسىڭ، - دەدى.
- ءسىزدىڭ ۇستازىڭىز توقاش بەردياروۆتى وقىپ ءجۇرمىن، - دەپ ەدىم.
- كىم ايتتى ول مەنىڭ ۇستازىم دەپ، ورتانقول اقىن عوي. اقىن بولساڭ پۋشكيندەي بولۋ كەرەك! بولماسا قۇرى ارام تەر بولۋدىڭ قاجەتى قانشا؟ مەن ءوزىمدى پۋشكيننەن مىقتىمىن دەپ ويلاۋشى ەدىم بۇرىن. وعان جەتە المايتىنىمدى سەزدىم. مەنىڭ ولەڭدەرىمدى ەشقانداي باسىلىم باسپايدى، وتىز جىلدان بەرى شىققان جوق. باسا المايدى، قورقادى، بالەسى تيەدى دەپ ويلايدى، - دەدى. «سۇحبات الايىن، ولەڭدەرىڭىزدى جاريالايىن دەپ ەدىم، ءوزىڭىز قارسى بولىپ بەرمەدىڭىز عوي دەگەن ۋاجىمە: سەن دە جاريالاي المايسىڭ. باستىعىڭنان اسا المايسىڭ»، - دەدى. ارى قاراي بۇل اڭگىمەنى قۋزاۋدىڭ دا قاجەتى شامالى بولاتىن. ءبارىبىر وتەجان اعا ولەڭدەرىن جاريالامايدى. ىلعي دا اڭگىمەنىڭ اياعىن وسىلاي سوزباقتاپ جىبەرەتىن. ونداي كەزدە باسقا ارناعا بۇرۋعا تىرىساتىنمىن. ءوز قاتارلاستارى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا ارتىق-كەم ايتا بەرەتىن. ءبىراق ونىڭ ءبارى ءازىل ەكەنىن تۇسىنەتىنمىن.
- ءوزىڭىز كىمدى وقىپ ءجۇرسىز، - دەدىم.
- سەرىكبول قوندىباي دەگەن بالا «ارعى قازاق ميفولوگياسىنا كىرىسپە» دەگەن ميروۆوي كىتاپ جازدى. كۇندە كىتاپ دۇكەنىنە بارىپ سول كىتاپتى وقيمىن. گرەكتەن باسقا دۇنيە ءجۇزى حالىقتارىندا جوق دەپ ەسەپتەلەتىن ميف-اڭىزداردىڭ قازاقتا دا بار ەكەندىگىن دالەلدەپ شىقتى. قوندىباي ءبىر ينيستيتۋتتىڭ 10 جىلدا اتقاراتىن ءىسىن ءبىر ءوزى تىندىردى. وسىنداي ازاماتقا قۇرمەت كورسەتۋدى بىلمەيدى بۇل قازاق. جازۋشىلاردان كىمدى وقىپ ءجۇرسىز دەگەن سۇراعىما «ەۆروپانىڭ جازۋشىلارىن وقيمىن. ولاردىڭ روماندارىنىڭ بۋى شىعىپ، ىستىعى باسىلماي تۇرادى. بۇگىن جازعان سياقتى اسەر ەتەدى. ءبىراق ولار 3-4 -عاسىر بۇرىن جازىلعان شىعارمالار. وقىساڭ، سول كەزەڭگە ساپار شەگەسىڭ. ويىڭنان كەتپەيدى. مىنە، بۇل - ادەبيەت. ۇلى تۋىندى ساۋ ادامدى جىنداندىرىپ، جىندى ادامدى ساۋىقتىرۋى كەرەك. ادەبيەت دەگەن - سول! ءبىراق سەندەر، جاستار تۇسىنبەيسىڭدەر. كلاسسيك اتانىپ جۇرگەندەردىڭ ءوزى تۇسىنبەيدى ادەبيەتتىڭ نەگىزگى ماقساتىن» دەدى...
وسىلاي كەزدەسىپ جۇردىك. كۇلاش اپايدىڭ كوزى كەتكەن سوڭ ءور مىنەزدى وتەاعاڭنىڭ يىعى ءتۇسىپ جۇدەپ، كۇتىمى ءبىرتىن-ءبىرتىن كەتە باستاعانىن انىق سەزدىم. ءجيى قوڭىراۋلاتىپ سەرۋەندەپ جۇردىك. جانارىن ءبىر نۇكتەگە قاداپ، ۇزاق ويلانىپ وتىرىپ قالاتىن. ويىن بولمەي، مەن دە ءۇنسىز وتىرا بەرەتىنمىن... كەيدە سويلەسپەي-اق الاڭدا اينالىپ جۇرەتىنبىز. «قىزدارىم كەلمەكشى ەدى بۇگىن» دەپ ەرتە قايتتىق ءبىر جولى. كەلەسى كەزدەسكەنىمىزدە ولەڭ وقىدى. ۇزاق ولەڭ! مىنا جولدار جاتتالىپ قالىپتى.
اجال كەلىپ مەنىڭ دە جارىمدى الدى،
جارىمدى ەمەس، قولداعى بارىمدى الدى.
اتىلمايتىن وق قالدى پيستالەتتە،
ساتىلمايتىن اقشاعا ارىم قالدى.
اجال كەلىپ قوينىڭنان جاردى الادى،
ارت جاعىندا ەڭىرەپ شال قالادى.
شال بولسا دا ولەڭمەن اقشا سۇراپ،
ايۋاندارعا بارۋعا ارلانادى.
حالقىم ماعان: «وتەكە، جازبا»، - دەيدى،
«جازۋدان كورگەن سورىڭ از با»، - دەيدى.
شىندىق ماعان جەتپىستە جەتىم بولدىڭ،
جەتىمدەردىڭ جۇرەگىن قوزعا دەيدى.
بەتتەن الىپ بەتپاقتار بەت كەسەدى،
ەتتەن الىپ ەتىڭنەن ەت كەسەدى.
قارسى الدىمدا اق قاعاز بەتىم شىندىق،
شال مەن شىندىق وسىلاي بەتتەسەدى.
داۋىسى قارلىعىپ، ءوڭى قۋارىپ كەتتى. جالاڭ ۇيقاسقا قۇرىلعانمەن، باتپانداي مۇڭ بار ەكەن. اقىننىڭ مۇڭى. جالعىزدىقتىڭ جىرى. ءبىر وكىنەتىنىم وتەاعاڭمەن كەزدەسىپ جۇرگەن كۇندەردە كۇندەلىك جازۋدى ويلاعانمىن. قۋ جالقاۋلىق وعان بارعىزبادى. قانشالاماعان تىڭ دەرەكتەر، تاماشا اڭگىمەلەر اقپا قۇلاعىمىزعا تۇراقتاي الماي دالاعا كەتتى دەسەڭىزشى؟..
قۇداي قوسقان قوساعى كەتكەن سوڭ، وتەكەڭە بۇرىن دا قىرىن قاراعان بۇل ءومىر شىنىمەن دە ءمانسىز بولعانداي. كۇننەن-كۇنگە ازىپ، جاعى سۋالا باستادى.
- اۋىرىپ ءجۇرسىز بە؟ - دەپ ەدىم، - كەمپىرىمدى ساعىنىپ ءجۇرمىن، - دەدى. نە دەرىمدى بىلمەدىم! ادەتتەگىدەي قوشتاستىق. بۇل ەڭ سوڭعى كەزدەسۋىمىز ەكەنىن قايدان بىلەيىن... ءبىر اپتا وتكەن سوڭ جۇمىستا وتىرىپ حابارلاسىپ ەدىم، - ارحيۆتەرىمدى رەتتەپ جاتىرمىن. بۇگىن كەزدەسۋگە ۋاقىتىم جوق. ەرتەڭ كەل، - دەدى. ەرتەسى جۇمىستان قول تيمەي قوڭىراۋلاتا المادىم. ەكى-ءۇش كۇن وتكەن سوڭ الەۋمەتتىك جەلى شۋلاپ قويا بەرمەسى بار ما. تاۋدان اققان تاس بۇلاقتاي ءشولىڭدى قاندىراتىن ولمەس جىرلار تۋدىرعان وتەجان نۇرعاليەۆ ماڭگىلىككە اتتانىپتى. سول جىلعى قىستىڭ سۋىعى ەرەكشە بولدى. جازىپ-سىزىپ جۇرگەن جاستاردىڭ كوبى ۇرەيلەنىپ قالدى. تالاي تاۋ قۇلاعاندا دا مۇنداي كۇيگە تۇسپەپ ەدى ولار. شىنىمەن دە، تالانتقا ءومىر تار ەكەنىن جۇرەكتەرىمەن سەزىنگەندەي بولدى جاس پەرىلەر. بارىنەن بۇرىن اقىنمەن قوشتاسۋ كەزىندە ەلدەن كەلگەن قارىنداسىنىڭ جوقتاۋىنا شىداپ تۇرۋ مۇمكىن ەمەس ەدى، جازۋشىلار وداعىنىڭ الىپ عيماراتى شايقالىپ كەتكەندەي بولدى. ولمەس، وشپەس، وجەت جىردىڭ اق بۋراسى بيىك توبەنىڭ باسىنا اياۋلى جارى كۇلاش اپامىزدىڭ جانىنا جايعاستى. كوڭىلىم ەل كوشكەن جايلاۋداي قۇلازىپ، جاس جازۋشى ماقسات مالىكتىڭ ۇيىندە قازاناما جازدىم.
اق بۋرا، كەتكەنىڭ بە، شىنىمەنەن،
سەنى ءومىر مۇقالتپادى سىنىمەنەن.
قاسقايىپ قاراعايداي ءجۇرۋشى ەدى،
قارسى الىپ ۋاقىتتى جىرىمەنەن.
ءسوزى دە، ءازىلى دە استارلى ەدى،
جانىنان تابىلاتىن جاستار لەگى.
ولەڭىن ۇلى ابايدىڭ جاتقا ايتقانمەن،
ءتىزىمدى ءبىر وزىنەن باستار ەدى.
اقىنعا كەيدە اسقاقتىق جاراسادى،
بيىككە اركىمدەر-اق تالاسادى.
جانارى قارا ولەڭنىڭ جاسقا تولىپ،
جاۋتەڭدەپ كەڭساي جاققا قاراسادى.
قايتەمىز، اقتى جۇلدىز توبەمىزدەن،
كورىنەر كىتاپتارىڭ سورەمىزدەن.
ەڭكەيمەي، تىك قۇلاعان سەنى كوردىم،
اقىن ەدى، قايمىقپاعان تورەڭىزدەن.
قۇتىلدىق، قۇتىلماستاي ءجۇرۋشى ەدىك،
كەي- كەيدە سوزدەرىڭە كۇلۋشى ەدىك.
بەينەڭدى كورگەن كەزدە سونادايدان،
يمەنىپ، تارتىنشاقتاپ تۇرۋشى ەدىك.
اجالعا بولا المايمىز اراشاشى،
ولەڭ دەپ اعارعان-دى قارا شاشى.
ارتىڭدا بوزىنگەندەي بوزداپ قالدى،
تۋعان ەل، التاي، ارقا قاراشاسى.
بيىل جازدا اۋىلعا باردىم. قاراپايىم اۋىلداستىڭ وتەجان نۇرعاليەۆتىڭ ولەڭدەرىن جاتقا وقىعانىنا كۋا بولدىم. كەۋدەمدى قۋانىش كەرنەدى. ناعىز ولەڭ شەكارانىڭ ارجاعىنداعى اعايىندارعا دا جەتىپتى. اقىن ءۇشىن بۇدان ارتىق مەرەي بار ما! وتەجان نۇرعاليەۆ - وقىرماندارىنىڭ اراسىنا قايتىپ ورالدى دەگەن وسى.
ەرعالي باقاش،
ۇلت پورتالى
