قانات يسلام: سوزبەن ەمەس، ىسپەن دالەلدەيتىن كەز جەتتى
مەن ءبىراق باقىتتىمىن. ەڭ ۇلكەن ورىندالعان ارمانىم - قازاقستانعا كەلگەنىم.
تاۋەلسىز ەلىم بولماسا، مەن قايدا بارار ەدىم؟..» دەپ اقتارىلا سىرىن ايتقان، سپورتتا جۇلدىزى جانعان قاناتپەن كەزدەسۋ بىزگە وڭاي بولمادى.
ويتكەنى ول سپورتتىق بابىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ۇزدىكسىز جاتتىعادى، ال قولى بوساي قالسا ەلىنىڭ ەرتەڭى بولار بالالارىنىڭ قاسىنا اسىعادى. ءبىراق سويتە ءجۇرىپ بىزگە دە ۋاقىت تاپتى. ديدارلاسىپ، سۇحباتتاستىق. ۇساق تىرلىكپەن اينالىسپاي، ءىرى سويلەپ، ورلىكتى، بيىكتىكتى جاقسى كورەتىن ءور التايدىڭ ۇلانىنىڭ راسىمەن دە بولمىسى نازىك، جۇدىرىعى جويقىن جان ەكەنىنە تاعى دا كوز جەتكىزگەندەي بولدىق.
ءبىزدىڭ ەلدىڭ جىگىتتەرى - جىگىتتەردىڭ تورەسى،
سولار جايلى، اعايىن- جۇرت، نە بىلەسىڭ سەن وسى؟
ولار جايلى ايتىلمايدى بيىك- بيىك مىنبەدەن،
ويتكەنى ولار - اقيقات پەن شىندىق ءسوزدىڭ جەبەسى.
قاناتتىڭ جاراتىلىسىن، تابيعاتىن، ءبىتىم- بولمىسىن ەسەنقۇل جاقىپبەكتىڭ وسى ءبىر ولەڭ جولدارى ءدوپ باساتىنداي- اق. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ول - وزگە جۇرت ايتقانداي- اق نامىس پەن اردىڭ چەمپيونى!
- قانات اعا، جۇدىرىعىڭىزدىڭ جويقىندىعىن بۇقارا حالىق مويىنداپ قويدى. شىنايىلىعىڭىزبەن دە كوپتىڭ كوڭىلىن باۋراپ الدىڭىز. مەنى دە ءسىزدىڭ شەشەن سويلەي ءبىلۋىڭىز، ءاردايىم قاراپايىمدىلىقتىڭ قارا شاپانىن جامىلىپ وتىراتىنىڭىز ءتانتى ەتەدى. ءوزىڭىزدى ۇنەمى تاربيەلەۋ ۇستىندە جۇرەسىز بە؟ الدە بۇل تەكتىلىكتىڭ بەلگىسى مە؟
- اكە بالاعا تاربيەشى عوي، ءبىزدىڭ ەر مىنەزدى، ءبىر ءسوزدى بولىپ قالىپتاسۋىمىزدا اكەمنىڭ ۇلەسى زور. ول كىسى تاربيەنىڭ قاينار بۇلاعى بولاتىن. ءوزىمنىڭ بەرەكەلى، اق جولدان اينىماعان وتباسىندا دۇنيەگە كەلىپ، تاربيەلەنگەنىمە قۇدايعا تاۋبە دەيمىن. جالپى، مەنىڭ وسكەن ورتام، العان تاربيەم وتە قازاقي بولدى. قازاقي تاربيە دەگەن - ۇلكەندى قۇرمەتتەۋ، جولدان ءبىر قاريانى كورىپ قالساڭ، جۇگىرىپ بارىپ سالەم بەرۋ، وزىڭنەن ءبىر جاس ۇلكەندى اعا دەپ سىيلاۋ ەمەس پە؟! قازاقتىڭ اتام زاماننان كەلە جاتقان وسى تەكتەس تاربيەسىن كىشكەنتايىمنان بويىما ءسىڭىرىپ ءوستىم. توي- تومالاق، توپىراقتى ءولىم- ءجىتىم سياقتى جيىنداردا كىم بولساڭ، ول بول وتىن جارىپ، سۋ قۇيىپ قىزمەت ەتەسىڭ. كورشى-قولاڭعا قوناق كەلسە، بارىپ شارۋاسىن ىستەيسىڭ. قازىر دە اۋىلعا بارسام، بىلەك سىبانىپ كىرىسىپ كەتە بەرەمىن. جاڭا قاراپايىمدىلىق دەپ وتىرسىز عوي، بۇرىنعى دوستارىم، اۋىلداستارىم مەنى كورسە، «ءوي، قانات، ءالى سول قالپىڭ، تۇك وزگەرمەپسىڭ عوي» دەيدى. «مەن باسقاشا قانداي بولۋىم كەرەك؟» دەپ كۇلەمىن.
سپورتشى بولعان سوڭ ەسىل ەڭبەك، توككەن تەر، تەمىردەي ءتوزىم كەرەك. «وزىڭە سەن، ءوزىڭدى الىپ شىعار، اقىلىڭ مەن ەڭبەگىڭ ەكى جاقتاپ» دەپ اباي اتامىز ايتپاقشى، سپورتشىنى تەك ماڭداي تەرى مەن ەڭبەگى عانا الدامايدى. قالعانىنىڭ ءبارى بوس اڭگىمە، سىلدىر سىلتاۋ! ال سپورت سىلتاۋدى سۇيمەيدى. ايتار بولساڭ، سىلتاۋدىڭ مىڭى تابىلادى. مىسالى، مەن ەڭ العاش 1998 -جىلى، 12-13 جاسىمدا ۇلكەن سپورتتا ادىلەتسىزدىكتى كوردىم. فينالدا ۇيعىر جىگىتپەن شىعىپ، بىلەك كۇشىم مىعىم بولسا دا جەڭىس وعان بەرىلدى. سول كەزدە اعام: «مەنىڭ قاناتىم جەڭىلگەن جوق. تورەشىلەردىڭ بۇرا تارتۋى كەسىرىنەن ادىلەتسىزدىك بولدى!» - دەپ كۇيىنىپ شۋ شىعاردى. سوندا جارىستىڭ باس تورەشىسى اعامدى قاسىنا شاقىرىپ: «ەرلان، قانات چەمپيون با؟ چەمپيون بولسا، بۇل جارىس پا وعان ءتايىرى؟ جارىس ەمەس قوي. چەمپيون بولسا، الداعى كۇندەردە ءوزىن دالەلدەسىن. وليمپيادالارعا، الەمدىك دەڭگەيدەگى جارىستارعا قاتىسسىن» دەدى. العاشىندا مەن دە جىلارمان حالدە تۇرعانمىن. ءبىراق انا سوزدەن كەيىن ول ويىمنان ءوزىم ۇيالىپ كەتتىم. بالا بولسام دا «قاپ، وسىدان كور دە تۇر. ءالى- اق دالەلدەپ كورسەتەمىن!» دەگەن ىشىمدە مۇز قالدى.
- نامىسىڭىزدى جانىعان ەڭ وتكىر ءسوز سول ما؟
- ءيا. ءالى كۇنگە قيىنشىلىقتار كەزدەسسە، سول ءسوزدى ەسىمە تۇسىرەمىن. «قانات، ساعان بوساڭسۋعا بولمايدى» دەپ ءوزىمدى قامشىلايمىن، جىگەرلەنەمىن. شىنىمدى ايتسام، سوڭعى سەگىز ايدا مەندە جارىس بولمادى، امەريكادا قۇر جاتتىم. ول وتە ءبىر قيىن كۇندەر بولدى. ءتىپتى بوكستان كەتۋ تۋرالى دا وي كەلدى...
- كاسىپقوي بوكستان؟
- ءيا، ءيا. ءبىراق سونىڭ ءبارىن مەن الگى ءسوز ارقىلى جەڭىپ كەلەمىن. چەمپيون بول- بولما، سول رينگتىڭ ىشىندە، سول ورتادا جۇرگەننەن كەيىن ورنىڭدا تابان تىرەپ تۇرۋىڭنىڭ ءوزى ارتىقشىلىق دەپ سانايمىن. سپورتتا جەڭىس پەن جەڭىلىس قاتار جۇرەدى. قازاق «بيتكە وكپەلەپ تونىڭدى وتقا تاستاما» دەيدى. ال ەندى ومىردە بىرەۋ ماقتايدى، بىرەۋ داتتايدى. جاقسى دەپ ماقتاعانعا اسپانعا ۇشىپ كەتسەڭ، ال بىرەۋ قارالادى دەپ دۇنيەدەن باز كەشىپ، جىلاپ- ەڭىرەپ، باس كوتەرە الماي جاتساڭ، وندا قاي جەرىڭ ەر- ازامات؟ ! حالىق بولعاننان كەيىن بارىنە بىردەي جاقپايسىڭ. سەن بىرەۋ ءۇشىن ءومىر سۇرمەيسىڭ. ەڭ ءالسىز ادام بىرەۋدىڭ كوزىندە ءومىر سۇرەدى. ءبىزدىڭ قوعامدا جانىم اشيتىنى دا سول - اناۋ ماقتاسا ەكەن، بەس ادامنىڭ الدىندا ابىروي جيناپ السام دەيتىن ادامدار كوپ. ادام وزىنە قالاي ىڭعايلى، سولاي ءومىر ءسۇرۋى كەرەك.
- «بويىندا ناعىز قازاقتىڭ سارقىت قانى بار، حالقىنا كۇيىنىپ جىلايتىن قانات ەندى تەك ساياساتتىڭ قولشوقپارى بولىپ كەتپەسە جارار ەدى!» دەپ جانكۇيەرلەرىڭىز تىلەكتەستىك بىلدىرەدى. كۇنى ەرتەڭ ساياساتتىڭ سويىلىن سوعىپ كەتىپ جۇرمەيسىز بە؟
- سوڭعى كەزدە ءوزىم دە بوي تارتاتىن بولدىم. ويتكەنى مەن نە ايتسام دا تازا جۇرەكپەن اشىنعاننان، كۇيىنگەننەن ايتامىن. ازامات رەتىندە ايتاتىن كەزىندە ايتپاساڭ، ءسوزدىڭ اتاسى ولەدى. ول جەردە قىتايدى نە قازاقتى جامانداعاننان ماعان كەلەر پايدا جوق. ءاربىر ازاماتتىڭ بورىشى - ءوزىنىڭ ۇلتىن ءسۇيۋ، ۇلتى جايلى تەبىرەنە ءسوز ايتۋ. ءوز ەلىمىزدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ونى ءسىز ايتپاساڭىز، مەن ايتپاسام، كىم ايتادى؟! مەن قارا باسىمنىڭ قامىن ويلاسام، جاتار ەم، ماعان نە بار؟! ءوز جۇمىسىم وزىمە جەتەدى. ءبىراق ءوز ۇلتىڭنىڭ وتە ۇساقتالىپ، مەن دەگەن جىگىتتەردىڭ قارا باستىڭ قامىن كۇيتتەپ، ىشكەن- جەگەنىنەن اسپاي قالعانىن كورگەندە ءتۇڭىلىپ كەتەسىڭ. ال ورەسى ودان اسپاعان ادام ءقايتىپ ۇلتتىڭ جايىن ويلايدى؟! قايتىپ قاراكوزدەردىڭ، قارا بالاسىنىڭ قامىن جاسايدى؟! سونداي تۇراقسىز، تابانسىز ادامداردى كورگەندە اشىنامىن. ال ەندى حالىقتىڭ جايىن ۇلكەن دارەجەدە ويلايتىن، ۇلت ءۇشىن شىر- پىرى شىعىپ جۇرگەن اعالاردى كورگەندە سۇيسىنەمىن.
ەر جىگىت بولعان سوڭ «مىناۋ مەنىڭ ەلىم، جۇمىستى مەن ىستەمەسەم، كىم ىستەيدى؟» دەپ ءار ىسكە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ كەرەك. شەتەلدە جۇرگەننەن كەيىن «وي، قويشى، مەنىكى نە وسى؟!» دەپ مەن دە قولىمدى ءبىر سىلتەپ كەتىپ قالۋىما ابدەن بولادى. ءبىراق مەن «تۋدى ءوزىم كوتەرە الماسام دا، كوتەرەتىن ادامنىڭ قاسىندا جۇرەيىن. گەناداي بولا الماسام دا، سوعان ۇقساۋعا تىرىسىپ، قاسىندا «و، گەنا، جارايسىڭ!» دەپ قولپاشتاپ جۇرسەم دەيمىن.
بىرەۋلەر مەنى ساياساتقا تارتار، ءوزىنىڭ قولشوقپارى ەتكىسى كەلەر، ءبىراق مەن سپورتشىمىن با، ءوز سالامدا ەڭبەك ەتەمىن. ساياساتتان الىس جۇرگىم كەلەدى. سونىڭ جىلىگىن شاعىپ، مايىن ءىشىپ، كۇنى- ءتۇنى ۇيىقتاماي، سونى ويلاپ شاشى اعارىپ، قان قىسىمى ورلەپ اۋىرىپ جۇرگەن ادامدار جەتەدى. ال مەن ۇلتىما ازعانتاي بولسا دا ءوزىمنىڭ وسى كاسىبىممەن ۇلەسىمدى قوسسام دەيمىن. ءارى قاراي سپورتشى جاستاردى تارتىپ، ولارعا جول كورسەتۋدى مۇرات تۇتامىن.
- شارشى الاڭدا ەندى قاشان جانە كىممەن قولعاپ تۇيىستىرەسىز؟
- جەكپە- جەك 26 -جەلتوقساندا بولۋى كەرەك ەدى. ءبىراق اياق استى بولمايتىن بولدى. كاسىپقوي بوكسقا كەلگەنىم كۇنى كەشە عانا (2012 -جىلدان باستاپ) بولعاندىقتان، ونىڭ قىر- سىرىن ەندى ۇيرەنىپ جاتىرمىن. وتە قيىن، كۇردەلى ەكەن. كەلەسى كەزدەسۋ اقپان ايىنىڭ 15-20 ىنا دەپ جوسپارلاعانبىز، ءبىر- ەكى كۇندە ءبارى شەشىلەدى. ۆيزا قۇجات ماسەلەلەرىن رەتتەپ، كەلەر ايدىڭ باسىندا امەريكاعا قايتا جولعا شىقسام دەپ وتىرمىن.
- قىتايعا شىعىپ جاتقان قازاق قىزدارى كوپ پە؟
- شىنىن ايتقاندا، ول دا ءبىر ساياسات. قىتاي - قىتاي ۇلتىنىڭ وتباسى بولسا، قازاقستان - مىسالى، مەنىڭ سەميام. ءوز وتباسىن كوتەرۋ، كوركەيتۋ ءۇشىن نەشە ءتۇرلى امال- ايلاعا باراتىنى بەلگىلى. شىنىن ايتايىن، بۇلاردى ايتۋدىڭ داۋاسى جوق ەكەن. ايتساڭ، ونى ەرتەڭ «قانات وسىلاي دەپ ايتىپتى» دەپ ۇلكەن ءبىر پروبلەماعا اينالدىرىپ جىبەرەدى. مەن قازىر كوپ سويلەگىم كەلمەيدى. وسىنداي سۇراقتاردان مەيلىنشە قاشامىن. قازىر ەكى ەلدىڭ ساياساتى، دوستىعى كۇننەن- كۇنگە جاقسى. ەكى ەلدىڭ دوستىعىنىڭ ارقاسىندا قانداس باۋىرلارىمىز اتاجۇرتقا ورالدى، سوندا تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشىپ جاتقانى قانشاما؟! ءبىر تۇسىنگەنىم، ودان دا ەكى ەلدىڭ تاتۋلىعى، تىنىشتىعى ءۇشىن كەلەلى ءسوز سويلەۋ كەرەك ەكەن.
ءارى-بەرىدەن سوڭ قىتايداعى قازاق قىزدارىن قويىپ، وسى قازاقستاندا ءجۇرىپ باسقا ۇلت وكىلدەرىنە شىعىپ جاتقاندار دا بار عوي. ولارعا نە دەيسىز؟ مەنىڭ ايتارىم، الدىمەن ءوز ءۇيىمىزدى جوندەپ الايىق. سىرتتاعىلارعا قانداي قاۋقار جاساي الامىز؟ ول جاقتاعىلار ەسى بولسا، ەلىن تابادى. مەنىڭ كەتۋىمنىڭ ءوزى ولارعا ۇلگى، جول كورسەتۋ دەپ ويلايمىن.
- جارايدى، ساياساتقا اينالدىرماي-اق قويايىقشى، ءوزىڭىز اينالاڭىزدا جۇرگەن قىزدارعا ايتاسىز با؟
- ارينە. ءوزىمنىڭ دە قارىنداسىم، ءوسىرىپ وتىرعان قىزىم بار. قازاقتىڭ قىزى وزگە ءبىر ۇلتتىڭ قۇشاعىندا كەتىپ بارا جاتسا نامىسىڭ كەلەدى، ءىشىڭ قان جىلايدى. بارىپ ايتقىم- اق كەلەدى. ءبىراق ءسوزدى كىم ايتپاي جاتىر؟! قازىر قۇرعاق سوزبەن اۋىز سۇرتەر كەز ەمەس، ىسپەن دالەلدەيتىن شاق. قازاقسىڭ با، ءوز قازاعىڭمەن باس قوس، وتباسىڭدى ءارى قاراي گۇلدەندىر. وسىلاي اركىم ءوز وتباسىن باسقارۋدا وزگەلەرگە ۇلگى بولۋى كەرەك. بالا- شاعا تاربيەسىندە، كاسىبىندە ونەگەلى بولسا، سوعان قاراپ اينالاسىنداعىلار ويلانادى، وي تۇيەدى.
- ۇلگى بولۋ دەمەكشى، قازىر ءانشى بولۋعا ۇمتىلاتىندار كوپ. مۇمكىن، جاس بۋىننىڭ انشىلىككە قۇمارتۋى كوك جاشىكتەن ويىن-سازدى باعدارلامالاردى، ءان كەشتەرىن ۇزبەي كورسەتۋىمىزدەن دە شىعار؟ سىزدىڭشە، بۇل كۇندە قازاق جىگىتتەرىنە ۇلگى بولا الاتىنداي كىم بار؟
- كەزىندە ءوزىم قاتارلى قازاقتىڭ كوپتەگەن قارا بالاسىنىڭ جۇرەگىنە «بوكسشى بولامىن» دەگەن ارمان وتىن جاققان ەرماحان، مۇحتارحان، بەكزات ساتتارحانوۆ اعالارىمىز بولدى. كەيىنگى تولقىن دوسىم باقتيار ارتايەۆتار ەدى. قازىر دە چەمپيوندار شىعىپ جاتىر. سونداي-اق جاستارعا ۇلگى بولارلىقتاي ازامات دەپ ءوزىم باۋىرجان وسپانوۆ اعانى ايتار ەدىم. ەڭ العاش ەلگە كەلگەن كەزدە سول كىسىنىڭ ۇيىندە تۇردىم. سوندا بالالارىنا بەرگەن تاربيەسىن كورىپ تاڭعالدىم. ول كىسىگە قالاي ءجۇرىپ- تۇرسا دا جاراسادى عوي، دەگەنمەن ۇلتتىق تاربيەدەن تامىرى اجىراماعان ناعىز ازامات. جازدا وتباسىمەن جايلاۋداعى قويشىلاردىڭ ۇيىنە بارادى. جاقىندا جىلقىشىلار ۇيىنە كەتتى. باۋىرجان اعانىڭ جىلقىشىلارمەن ارقا- جارقا بولىپ اڭگىمەلەسكەنىن كورسەڭىز! جىلقىشىنىڭ ۇيىندە نە كۇي بولسىن، داۋلەتتى تۇرمىس كەشىپ جاتقان باۋىرجان اعامدار كۇيەلەش كەسەدەن، شەتى كەسىلگەن داستارحاننان ارامسىنباي ءدام تاتقانىن كورگەندە ريزا بولاسىڭ. ونداي ورتانى كورگەن بالا دا ەرتەڭ قازاقتىڭ كۇيىن كۇيتتەيتىن بولادى. بالاسى ءقازىر امەريكادا وقىپ جاتىر، سول جاقتا كەزدەسكەنىمىزدە «اۋىلعا كەتكىم كەپ ءجۇر. امەريكا ادام بايلاسا تۇرمايتىن جەر عوي» دەيدى. ال باسقا بايدىڭ بالالارى قانداي، ويلاڭىزشى؟! شالقىپ- تاسىپ، قىمبات كولىك مىنسە بولدى. ال تاربيە كورگەن بالا «قاشان ەلگە كەلىپ، مىلتىعىمدى الىپ، تاۋ اسىپ كەتەم؟ » دەپ ويلايدى. مىنە، قازاقي تاربيە. مەن ول كىسىنى قاتتى ۇلگى تۇتامىن. ماعان كەزىندە كومەكتەسىپ ەدى، جاعىمپازدانايىن دەگەن ويىم جوق. سول كىسىگە قاراپ كەمشىن تۇسىمدى جەتىلدىردىم، ومىرلىك ساباق الدىم.
- قازىر بىلەك كۇشى مىعىم، جۇرەك كۇشى جوق جىگىتتەردى قالاي نامىسقوي ەتىپ تاربيەلەۋ كەرەك؟
- ءاربىر قازاق جىگىتىنىڭ بويىندا نامىسى بار، قۇدايعا شۇكىر. جاۋعا شاۋىپ، تۋ كوتەرگەن باتىر بابالاردىڭ بويىنداعى قاننىڭ ءبىر گرامى بولسىن ءبىزدىڭ ءون بويىمىزدا دا تۋلاپ جاتىر دەپ ويلايمىن. كەيبىر جاندار باتىرلىق دەگەندى ءبارىن بۇزىپ- جارۋ، قۇلاتۋ دەپ تۇسىنەدى. وزىڭە، وتباسىڭا يە بولساڭ، ونىڭ ءوزى ۇلكەن باتىرلىق! كاسىبىڭدە ءوزىڭنىڭ كىم ەكەنىڭدى كورسەتە الساڭ، ونىڭ ءوزى ەرلىك! باتىرلىق دەگەن ۇعىمدى بۇگىندە وزگە ءبىر نارسەدەن ىزدەمەۋىمىز كەرەك.
- ال جىگىتتەردىڭ ۇساقتىعىن قايتەمىز؟
- ونى ءسوز قىلىپ قايتەسىز؟! قوعامدا كوپ ادام مۋزىكا تىڭدايدى. مۋزىكاعا جاقىن بولعان سايىن ادام سونشا ءالسىز بولادى. ءوز باسىم ۇساقتالىپ كەتۋدى تاربيەنىڭ بولماعاندىعىنان دەپ تۇسىنەمىن. جىگىتتىڭ وزىنە قويار تالابى كۇشتى بولۋى كەرەك. مەن ەگەر وسى كوشەگە سىپىرۋشى بولىپ كەلسەم (سۇحباتىمىز گاگارين مەن وتەپوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا ءوتىپ جاتىر ەدى - ا. ە. )، ءبىر جىلدان كەيىن سىپىرۋشىلارعا جاۋاپتى باسشى بوپ كوتەرىلۋىم مۇمكىن. شىنداپ كىرىسسەم، كۇندە تاڭەرتەڭ ەرتە كەلەر ەم، تىلمەن جالاعانداي تازا قىلىپ قويار ەدىم. مىنە، سول جۇمىسىمنىڭ جەمىسىمەن ءبىر جىلدا وسە الاتىنىما سەنىمىم مول. ادام ەڭبەكقورلىعىمەن قاي جەردى بولسىن تەسىپ شىعادى. جىگىتتىڭ مىقتىلىعى تاباندىلىعىندا.
- «ءوزىم ورالمان اتالىپ كەلسەم دە، مەنىڭ ۇرپاقتارىم قازاق بولادى» دەگەن ءسوزىڭىز كوكەيىمدە تۇر. «ورالمان قازاق» دەگەن ءسوز ءسىزدىڭ دە قيتىعىڭىزعا تيە مە؟
- جوق، مەن قازىر ەش سوزگە اشۋلانبايتىن بولدىم. «ورالمان» دەي مە، ماعان دەسە «قىتاي» دەسىن. مەن ءوزىمنىڭ كىم ەكەنىمدى جاقسى بىلەمىن جانە دە ناعىز قازاقتار دا بىلەدى دەپ ويلايمىن. «ءيت ۇرەدى، كوش جۇرەدى» دەيدى عوي قازاق. قازىر ول ءسوزدى تىڭدايتىن دا، وعان جاۋاپ بەرەتىن دە ۋاقىت ەمەس. سول ءۇشىن ونداي سوزدەردەن ىرشىپ سەكىرىپ اتتاپ كەتە بەرگىم كەلەدى.
ۇلت ءۇشىن ءبىر ءسوز ايتىپ، ارتىنشا بۇعاتىن جانداردىڭ قاتارىنان ەمەسپىن
- «سويلەگەنشە سوزىڭە ءوزىڭ قوجا، سويلەگەن سوڭ سوزىڭە ءسوزىڭ قوجا» دەگەندەي، ءار سوزىڭىزگە اباي بولىپ وتىرسىز. نەگە؟ الدە «باتىردىڭ كوز جاسىندا» ءسوزدى سۇيەكتەن وتكىزىپ، جۇرەككە جەتكىزىپ ايتقانىڭىز ءۇشىن دە رەنجىگەندەر، قانداي دا ءبىر ەسكەرتۋلەر بولدى ما؟
- «نە سويلەيتىنىڭدى ءبىل، كىمگە سويلەيتىنىڭدى ءبىل، قاي جەردە سويلەيتىنىڭدى ءبىل، قاي كەزدە سويلەيتىنىڭدى ءبىل، قالاي سويلەيتىنىڭدى ءبىل» دەگەن بولتىرىك شەشەننىڭ ءسوزىن ءاردايىم جادىمدا ۇستايمىن. ءار نارسەنىڭ ورنى بار. ەگەر دە ايتاتىن كەز بولسا جاسقانباي- اق ايتامىن. كەۋدەمنەن يتەرىپ، «ە، قوي» دەپ جاتقان ەشكىم جوق. ۇلت ءۇشىن ءبىر ءسوز ايتىپ، ارتىنشا بۇعاتىن جانداردىڭ قاتارىنان ەمەسپىن. كەرەك، ايتىپ بەر دەسەڭىز، قازىر تاعى دا قايتالايىن. ءبىراق ءسوزدىڭ ءقادىرىن قاشىرىپ قايتا- قايتا ايتا بەرگەننەن نە شىعادى؟! «ە، مىناۋ قىپ- قىزىل جىندى ەكەن عوي» دەيدى. قازاق - ءسوزدىڭ استارىن بىلەتىن حالىق. بۇل جەردە «نەگە بۇيتەسىز؟» دەپ سۇراق قويۋدىڭ ءوزى ورىنسىز، ونى ءوزىڭىز دە ءبىلىپ تۇرسىز. ورنى كەلسە ءالى دە ايتامىز. قازىر بىزگە سوزدەن گورى ءىس ماڭىزدى. احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «قازاقتىڭ ءبىتىپ، تىنىپ تۇرعان نارسەسى جوق. اركىم الىنەن كەلەر جۇمىسىن السىن. جادىمىزدا بولسىن، از نارسە كوپكە سەپ بولماقشى. ءسال دەمەۋ زورعا سۇيەۋ بولادى. ۇلى ءىس ۇساقتان ۇلعايادى» دەگەن ءسوزىن باسشىلىققا الىپ، اركىم ءوز ءىسىن ساپالى ىستەۋى كەرەك. ەگەر ءسوزىڭدى تۇسىنبەسە، ءىسىڭدى تۇسىنبەسە، ونداي اداممەن ارى قاراي ءسوز وربىتكەننەن پايدا جوق. ءبىر- ءبىرىمىزدى سوزبەن قامشىلاپ، قايراپ ءجۇرۋىمىز كەرەك. نەگىزى، ءىشى تۇنىپ تۇرعان مەن سەكىلدى جىگىتتەر كوپ، ءبىراق ىشتەگى قىجىلىن ايتۋعا ءتىلى قىسقا بولعان شىعار. بىرەۋدىڭ مەنەن ارتىق كۇشى بار، ءبىراق ايتۋعا ورايى كەلمەيدى دەگەندەي عوي. ايتپەسە مەن سەكىلدى قازاقتىڭ ميلليونى بار عوي.
- جاقىندا عانا اۋىر اتلەتشىلەرىمىزدى «دوپينگ قابىلدادى» دەگەن ءسوز شىقتى. وليمپياداعا التى اي قالعاندا بۇل دا اياقتان شالۋدىڭ ءبىرى مە؟
- ءوي، قىزىقپىز وسى! ءسال بىردەڭە بولسا، دەرەۋ ءبىزدى قىستى دەپ بايبالام سالامىز. سىرت كوز بولعاندىقتان، ول سالانىڭ ىشكى ماسەلەلەرى قانداي ەكەنىن بىلمەي جاتىپ ايتۋعا بولمايدى. وندا وليمپيادانىڭ زاڭى، جۇيەسى قايدا قالادى؟! «ويباي، قازاقتى ءويتتى-ءبۇيتتى» دەپ جوق جەردەن وزىمىزگە جاۋ ىزدەپ قاجەتى قانشا؟! بۇل ماسەلەنىڭ اق-قاراسىن سول سالاعا جاۋاپتى ماماندار ايىرىپ بەرەدى. بىردەن بايبالام سالىپ شولاق ويلاۋ اسىعىستىق.
- پروموۋتەرىڭىز نەلسوننىڭ «گەنا، دايىندال، ءبىز ساعان كەلەمىز» دەگەن ءسوزىن سان- ساققا جۇگىرتكەندەر بولدى. «داۋدىڭ باسى - دايرابايدىڭ كوك سيىرى» دەمەكشى، بۇل پىكىردىڭ تۇتانۋىنا نە سەبەپ؟
- وسى سۇراققا قاتىستى مىڭ رەت جاۋاپ بەردىم عوي دەيمىن.
- مىڭ ءبىرىنشى رەت تە تاعى دا ايتساڭىز؟
- ءبىر كىسى پروموۋتەرىمە «قانات پەن گەنا شىقسا قايتەدى؟» دەپ جازىپتى. «اركىمدىكى وزىنە، اي كورىنەر كوزىنە» دەگەندەي، ول «گەنا مىقتى، قانات جەڭىلىپ قالادى» دەپ ايتپايدى عوي. «گەنا كىم، قانات الىپ ۇرادى» دەدى. بولدى، باسقا ءسوز جوق. ال ەندى ونى ءارتۇرلى ەتىپ شۋلاتقان تاعى دا ءسىزدىڭ ارىپتەستەرىڭىز. امەريكادا مەنىڭ سالماعىمدا مىڭ سپورتشى بولسا، سول مىڭنىڭ ءبارى دە «شىعام، جەڭەم» دەپ ايتا بەرەدى.
اۋەسقوي بوكستا گەنامەن قولعاپ ءتۇيىستىرىپ كورمەدىم. كاسىپقوي بوكستا دا كەزدەسپەيتىنىمىز حاق. گەنا دا، مەن دە قازاق ەلىنىڭ نامىسىن قورعاپ ءجۇرمىز. ال ءبىزدى ءبىر- بىرىمىزگە ايداپ سالۋ، قارسى قويۋ اعايىندى كليچكولاردى ءبىر-بىرىمەن توبەلەستىرگەنمەن بىردەي-اق. سوندىقتان ءبىزدى سالىستىرىپ، قايسىسى مىقتى دەپ جاعا جىرتىسىپ، تالقىلاۋدىڭ قاجەتى جوق. «بولار ەلدىڭ بالاسى ءبىرىن-ءبىرى باتىر دەيدى»، ەڭ باستىسى، ەكەۋمىز دە قازاقتىڭ ابىرويىن تۇسىرمەي، تۋىن جەلبىرەتىپ جۇرسەك بولدى.
- كەزىندە «ءبىر ارمانىم - كاسىپقوي بوكسقا كەتۋ» دەپ ويىڭىزبەن ءبولىسىپ ەدىڭىز. قازىر سونىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇرسىز. كوڭىلىڭىز توق پا؟
- ارينە. قازاق «قارنىمنىڭ اشقانىنا ەمەس، قادىرىمنىڭ قاشقانىنا جىلايمىن» دەيدى عوي، قاي جەردە جۇرەيىن، ءوز كاسىبىمدى ادال الىپ جۇرسەم بولدى. كاسىبي بوكستىڭ بەل ورتاسىندا بەل شەشىپ كىرىسىپ جۇمىس ىستەپ جاتىرمىن. قولدايتىن حالقىمنىڭ بارىنا تاۋبە!
سۇحباتتاسقان اي-نۇرى ەرماحانوۆا
arhar.kz
