جەتىم قىزدىڭ جان دۇنيەڭدى تۇرشىكتىرەر جان-ايقايى

بىرەۋلەر ويلايتىن شىعار «وسى قىزعا نە جوق، وتىرماي ما كۇيەۋگە شىعىپ ۇيىندە، نە تىنىش جۇرمەي مە؟» دەپ. كەشىرىڭدەر، مەن وسىندايمىن. بىرەۋلەر ءۇشىن وزگەرگىم كەلمەيدى.

مۇمكىن، مەنى جولى بولماعان باقىتسىز بىرەۋ دەرسىزدەر.

ءيا، سولاي ويلايتىندارىڭىز زاڭدىلىق. سەبەبى، تاعدىر ماعان ەڭ قىمبات ادامدارمەن بىرگە بولۋدى جازبادى. ول ءۇشىن دە وكىنبەيمىن. ەرتە ەسەيدىم، جاس بولسام دا ومىردەن كورگەنىم كوپ. اسىرەسە، زۇلىمدىق جاعىن.

شىركىن، اتا-انانىڭ مەيىرىمى مەن قامقورلىعىنا نە جەتسىن! بالالار ۇيىندەگى ارماندار-اي.

بىلەسىزدەر مە، مەن كۇيەۋگە شىعۋعا قورقامىن. سەبەبى، قازاقتا تەكسىز دەگەن ءسوز بار. سول تەكسىزدىڭ ءبىرى مىنا مەنمىن. ءبىر قازاقتىڭ ساناسىز ۇل مەن قىزىنىڭ كەسىرىنەن، ەشكىمگە كەرەك بولماي دۇنيەگە كەلدىم. كىم بىلەدى، مەن ەرتەڭ تۋعانىما، قانداسىما شىعىپ جاتسام شە؟! ارينە، كەپىلدىك جوق.

سوندىقتان، ءوز زامانداستارىما ايتارىم، ويناپ ءجۇرىپ، شوق باسپاڭدار. ەرتەڭ ازابىن بالا كورەدى. «جەتىم» دەگەن ءسوزدى ەستەگەندە، دەنەلەرىڭىز تۇرشىگىپ كەتەدى، ءيا؟ ال، سول ازاپتى شەگىپ جۇرگەن قانشاما قارا كوزدەرىمىز بار! سونىڭ ءبىرى مەنمىن. ءبىز ەكى ورتادا، ءدۇبارا كۇيدە قالىپ قويدىق. ىشكى قينالىسىمىزدى، جان دۇنيەمىزدى سول ورتا عانا تۇسىنەدى. سىزدەر كىشكەنە قينالساڭىزدار اتا-اناعا قاراي جۇگىرىپ، سولاردان اقىل سۇرايسىزدار. ال، جەتىمدەر ءۇشىن ولاردىڭ ءبارى ءتۇس سەكىلدى. اتا-انا تۇرماق، اعايىن-تۋىس تا جوق.

كەيدە مىنانى تۇسىنبەيمىن - اتا-اناسى، اعا-باۋىرلارى، تۋعان-تۋىستارى بار، ياعني، ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل قانداستارىمىز ومىردەن ءتۇڭىلدىم دەپ جاتادى. اتا-انالارىڭىز سىزدەر ءبىلىم السىن دەپ وقىتادى، جاتىن ورىنمەن قامتاماسىز ەتەدى، بالام اش قالماسىن، توڭىپ قالماسىن، قاتارىنان قالماسىن دەپ بار جيعان-تەرگەندەرىن سىزدەردەن ايامايدى.

ال، جەتىمدەر شە؟ ولاردا ەت پەن سۇيەكتەن جاراتىلعاندار. كىمگە بارىپ شاعىم ايتامىز، كىمگە بارىپ جۇبانىش تابامىز؟!

اناشىم، اكەشىم، اعاتاي، اپكەتاي دەپ، ەركەلەگىڭ-اق كەلەدى. ءۇي جوق، جۇمىس جوق. كەيدە 5 تەڭگە تاپپاي قينالاسىڭ. سوندىقتان، شۇكىر ەتىڭىزدەر، اتا-انا، باۋىرلارىڭىز بارىنا.

مەن تەك ءوز باسىمداعى جاعدايدى ايتىپ وتىرعانىم جوق، ءوزىم سياقتى تاعدىرلاستارىمنىڭ جان كۇيزەلىسىن ايتىپ وتىرمىن. بىزدەر، قوعامنان، ءوسىپ-ونگەن ورتامىزدىڭ اسەرىنەن كوپ پسيحولوگيالىق تۇرعىدان قىسىم كورەمىز. سوندىقتان، مىنەزىمىز سىزدەرگە قاراعاندا وزگەشەلەۋ بولىپ كەلەدى.

«دەتدومدا» (بالالار ءۇيى) وسكەم دەپ ايتساڭ، وتىرىك اياعانداي كەيىپ تانىتادى كوبىسى، ءبىراق شىن مانىندە تەرىس پىكىردە. سەبەبى، بۇگىنگى تاس باۋىر قازاقتىڭ ساناسى، تاربيەسى سونداي. كىم جەتىم قىزدى كەلىن قىلىپ العىسى كەلەدى، كىم ەشكىمى جوق جەتىم بالاعا كۇيەۋگە شىققىسى كەلەدى! ارينە، ساناۋلىلار عانا. سەبەبى، ءۇيدىڭ بەرىپ وتىرعان تاربيەسى جىبەرمەيدى.

قازىر، ءبارىمىز دانىشپان قۇساپ سويلەگەنىمىزبەن، شىن مانىسىندە بۇرىنعى جەتىم مەن جەسىرىن جىلاتپاعان قازاق قازىر جوق. ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە ءبىر رەنىش، ىزا مەن اشۋدىڭ تۇراتىنىن جاسىرمايمىز. سەبەبى، قوعام بۇيىردەن تەپكىلەۋىن قويمايدى.

جەتىمدەر قىلمىستى كوپ جاسايدى دەپ شۋلاعاندا الدىمىزعا جان سالمايمىز. ولار ەرىككەننەن قىلمىس جاسايدى دەپ ويلايسىزدار ما؟ ولاردى دۇرىس جولعا تۇسىرۋگە بۇگىنگى قازاق قوعامى شاراسىز. ءتىپتى، اكەسى مەن شەشەسى بار، ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل جاندار دا شالىس باسىپ جاتىر، ادامدىقتان بەزىپ. ونىڭ قاسىندا بىزدەردەن نە كۇتەسىزدەر؟

قايسىسىڭىز، سول جەتىمدەر ۇيىنە بارىپ، سولارمەن سىرلاسىپ، جان دۇنيەسىنە ۇڭىلدىڭىزدەر؟ الدە، ءوزىمىزدى الداپ كوشەدە، ونىڭ وزىندە تەك جۇما كۇنى عانا ساداقا ەسەبىندە 200 تەڭگە تاستاپ كەتسەك، سونىڭ ءوزى دە ساۋاپ دەپ ويلايسىزدار ما؟ ارينە، ساۋاپ. ءبىراق، اقشا ءبارىن شەشپەيدى. ادامعا رۋحاني جاعىنان دا كومەك كەرەك. سونى تۇسىنسەڭىزدەر ەكەن.

مەن نەگە قازاق قوعامى تۋرالى شىرىلداپ ءجۇر دەيسىزدەر؟ سەبەبىن، وسى ۋاقىتقا دەيىن شىنايى ومىردە ءبىر قازاقتان شىن مەيىرىمدىلىك كورمەدىم. اسىرەسە، قازاقتىڭ جىگىتتەرىنەن. ءۇيسىز قالىپ ۆوكزال، كوشە جاعالاپ قاڭعىعان كەزدەرىم دە بولدى. جۇمىس سۇراپ بارساڭ، قازاقتىڭ ءبىر ەر ازاماتى عوي، جاعدايىمدى سۇرار، كومەكتەسەر دەگەن ۇمىتتە بولاسىڭ. ايتپەسە، جىندى قۇساپ بىرەۋگە «مەن جەتىم ەدىم، جۇمىسقا الاسىز با؟» دەمەيمىن عوي.

كرەسلودا گالۋستۋك تاعىپ وتىرعان قازاقتىڭ جىگىتتەرىن كورگەندە ءماز بولاسىن، قازاقتىڭ سونداي دارەجەدە وتىرعانىنا، اعالارىمىزدىڭ جوعارىدا جۇرگەنىنە. الايدا، كەشىرىڭىزدەر، قازاق جىگىتتەرىنەن ادامدىق قاسيەت جوعالعان. ءبارى دەپ ايتا المايمىن، ءبىراق كوبىسى.

جۇمىس سۇراپ بارساڭ، 30-50 جاستاعى اعالارىمىز تۇلكى سياقتى قىلمىڭداپ ءۇستى-باسىڭا قاراپ وتىرادى. ودان كەيىن كوڭىلدەس بولۋعا نە ءبىر تۇندىك ويناسى بولۋعا شاقىرادى. وسىدان كەيىن قىز بۇزىلماعاندا، كىم بۇزىلادى؟ قىز بۇزىلعاسىن، قازاق بۇزىلماي قايدا بارادى؟! ارينە، ءىشىڭ كۇيەدى. قارىنداسىم دەپ قال جاعدايىڭدى سۇراپ، دۇرىس جول سىلتەپ وتىرسا، قانداي عانيبەت، شىركىن!

سوندىقتان دا، سىزدەردەن وتىنەرىم، قازاقتىقتان اتتامايىقشى. سەبەبى، قازاققا قازاقتان باسقا ەشكىمنىڭ جانى اشىمايدى، دوسى دا جوق. ءبىر-بىرىمىزگە باۋىرمال بولايىق، قارىنداستارىمىزعا قامقور بولايىق، اعالار! قازىرگى زاماندا كوبىمىز قىزدارىمىزدا سانا جوق دەپ سىلتەي سالامىز! سونداي سانانى كىم قالىپتاستىرادى، سونى ۇمىتپايىق!

ايبانۋ كۋنتۋاروۆا،

«شىن-اقپارات»