ءجادي شاكەن ۇلى. قۇم بەتىندە ءىز جاتىر
ءىز.. .
«ادام ومىرگە نەگە كەلەدى؟ » . باتىرباي دا ءبىر ءۇيدىڭ الديىندەگى ۇل ەدى. جاس بولدى. باي جىلقىسىنىڭ قۇرىعىن كوتەرىپ ءجۇرىپ كوپ ءومىرىن وتكىزىپ الدى. ەندى قارتايدى، قارتايمادى، قارتايۋعا قادام باستى. باسىندا ءۇي، باۋىرىندا قازان جوق.
قوستىڭ ورتاسىنداعى سەكسەۋىلدىڭ قىپ- قىزىل جالىنىنا شارپىلا وتىرىپ، ونىڭ بۇگىنگى ويلاعان العاشقى ويى وسىلاي باستالىپ، ءارى قاراي جالعاستى.
ءيا، ادام ومىرگە نەگە كەلەدى، ويىن ءۇشىن بە، تاماق ءۇشىن بە، ات ۇستىندە جىلقى كۇزەتىندە ءجۇرۋ ءۇشىن بە، الدە ايەل ءۇشىن بە .. . لاۋلاپ جانعان وتتان «سىرت» ەتىپ ىرشىپ، تەرى شالبارىنىڭ اۋىنا كەلىپ تۇسكەن شوقتى باتىرباي دومبال سۇق ساۋساعىمەن اياماي شەرتىپ جىبەردى.
ايەل.. . ايەل ءۇشىن بە، ەمەس، بالا.. . باتىرباي سەلك ەتە ءتۇستى.
قارسىدا - قوستىڭ ەسىگىنەن ارى ارقان بويى قۇم توبەدە سەكسەۋىلدىڭ اراسىنان سارى الا سايتان ەلبەڭ ەتە ءتۇستى. جوق، سايتان ەمەس الباستى شىعار. «سۋبحاناللا!» . تۇتاس دەنەسىن تۇيەنىكىندەي ساپ- سارى ءجۇن باسقان جالاڭاش ادام قۇشاقتاعان قۋ تومارلارىن ەسىك الدىنا تاستادى دا عايىپ بولدى.
باتىرباي دالاعا جۇگىرىپ شىقتى.
قۇم بەتىندە ءىز جاتىر. كادىمگى ادامنىڭ ءىزى.
تەرىستىگى جال- جال قاسات قارمەن سىرەسكەن قۇم توبەلەردىڭ كۇنگەي بەتى اشىق ەدى دە، كوبىنەسە قاسقىر، تۇلكى، قارساق، سارشۇناقتاردىڭ ءىزى عانا شالىعاتىن.
- الباستى!
ءىڭىر جۋساۋىننان ورە جايىلعان جىلقىنىڭ تۇنگى كۇزەتىنە شىققان باتىرباي تاعى ويلادى: «ادام ومىرگە نەگە كەلەدى؟ ».
جوڭعار اسپانىندا سامسىعان قالىڭ جۇلدىزدار ىشىنەن جىلقىنىڭ تاعالى تۇياعى تاسقا تيگەندەي وت جىلت ەتەدى، جىلت ەتەدى دە ارتىنا اق كۇمىس شىلبىرىن سۇيرەتىپ بارىپ جوق بولادى.
جىلقىنىڭ جەر تارپىپ جايىلعانى، بورىلەردىڭ ۇلىعانى ەستىلەدى. اش قاسقىرلاردىڭ جىمىسقى كوزدەرى بۇتالار تۇبىنەن ءجيى وت شاشىپ، قىڭسىلاعان شۋىلدار، شىر اينالا جۇگىرگەن قىزىل شوقتار مولايا بەردى.
قۇرىعىن كوتەرىپ جىلقىنى ايلانا ايعايلاپ جۇرگەن باتىربايدان جاسقاناتىن جىرتقىش جوق. جاباعى تايلاردىڭ اشى وسقىرىنعانى ەستىلىپ، اق جال ايعىر اياعىمەن قاتى- قاتتى جەر تارپىپ كىسىنەپ جىبەردى. ارقان بويى جەردەن اتىلۋعا ىڭعايلانعان بورىلەردىڭ قاراسى دا شالىنا باستادى. كەنەت، قالىڭ سەكسەۋىلدىڭ اراسىنان الدە كىم سەكىرىپ شىقتى. جىلقى ءدۇر ەتىپ ۇرىكتى. قولىنا سويىل العان ادام ەلەسى قاراڭ ەتتى دە قاسقىرلارعا تاپ بەردى.
قاسقىرلاردىڭ قىڭسىلاي قاشقانىمەن، سەكسەۋىل بۇتاقتارى مەن شىرالجىنداردىڭ سىرت- سىرت سىنعان داۋىسى الىستاي بەردى.
باتىرباي اتتان تۇسە قالىپ ءىز شالدى. قۇم بەتىندە ءىز جاتىر، كادىمگى ادامنىڭ ءىزى.
- الباستى! الباستى ەمەس.
ەرتەسى كۇندىز تاعى دا قوستا قالعان باتىرباي ۇيىقتاپ كەتىپتى. بوتەن تىقىردان ويانا باس كوتەردى. ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەدى.
التىن ءتۇستى جىبەككە مالىنعان پەرىنىڭ قىزى سەكسەۋىل تومارلارىن قاعىستىرىپ وت جاعىپ وتىر. بۇعان كۇلىمسىرەپ باس يزەپ قويادى، ءبىراق ۇيالشاق پا، قوس قولىمەن ومىراۋىن باسىپ الىپتى. باستابىندا ءوز كوزىن ءوزى تىرمالاپ قۇراننىڭ قىسقا سۇرەلەرىن كۇبىرلەي قايىرعان باتىرباي قاتتى ۇرەيلەندى، سالقىن قوستا توڭازىعان دەنەسىن سۋىق تەر باستى، « ءبىسىمىللانى» قانشا قايتالاعانى ەسىندە جوق. «قۋلحۋ اللانى» دا جىبەرىپ الدى، يمان دا ايتتى. بارىنەن قاشپاعانىنا قاراعاندا ءسوزسىز پەرىنىڭ قىزى دەپ ءتۇيدى. باتىرباي ەندى ويلادى: «ادام ومىرگە نەگە كەلەدى؟ ءيا، قۇدايىم، ەلۋ جىل بويداق جۇرگەندە مەن پەرىنىڭ قىزىن توسىپ جۇرگەن بولارمىن، بالا كۇنىمدە اكەم ايتقان ەرتەگىلەردە سولاي بولۋشى ەدى عوي».
جىلقىنى ىڭىرتتەپ قوسقا ورالعان جولداستارى باتىربايدىڭ كۇندەگىدەن كوڭىلدىلىگىن بايقادى.
بۇرىنعى ەرتەگىلەردە پەرىنىڭ قىزى تۇندە كەلىپ، كۇندىز عايىپ بولسا، ەندىگى ەرتەگىدە كۇندىز كەلىپ تۇندە عايىپ بولاتىندىعىن جىلقىشىلار قوستىڭ الدىنداعى ىزدەن تانىدى. ءبىراق، ءومىرى سورلانۋمەن، قورلانۋمەن وتكەن باتىربايدىڭ ءتاتتى ءتۇسىن بۇزۋعا ەشقايسىسىنىڭ باتىلى جەتپەدى.
كوكتەم كەلىسىمەن قۇبىنىڭ قۇمىنان ءۇنجىرعاسى ءتۇسىپ التايعا اتتانعان باتىرباي كەلەسى قىسقا اسىقتى.
كەلەسى قىس.
قۇم بەتىندە ءىز جاتىر. كادىمگى ادامنىڭ ءىزى. كونە جۇرتقا كوس تىككەن باتىرباي ءىزدى جازباي تانىدى.
ءوز ومىرىنە ءوزى ءشۇبالانا قارايتىن ول بۇرىنعى كورگەنىن ءتۇسىم بولار دەپ ويلاعان.
ءتۇس ەمەس، بۇل جولى پەرىنىڭ قىزى بالا كوتەرىپ شىقتى الدارىنان.
«ادام ومىرگە نەگە كەلەدى؟ ». بالا.. . باتىرباي سەلك ەتە ءتۇستى. وتكەن ەرتەگىدە تەك باتىربايعا عانا كورىنەتىن پەرىنىڭ قىزى سوڭعى ەرتەگىدە جىلقىشىلاردىڭ الدىنان شىعىپ بارىنە تەگىس كورىندى. ويتكەنى ول ادامزاتتان بالا كوتەرگەن ەدى. ادامزاتتىڭ ىشىندە ەلۋ جىل بويداق وتكەن باتىربايدان اۋمايتىن بالا.
قۇبىنىڭ قۇمىندا توي بولدى. توبە باسىندا تۇزگەندەر ءان سالادى. , توبە باۋىرىندا جىڭعىلدار ءبي بيلەيدى. توبەلەر اراسىمەن شاپقىلاعان اق بوراسىن كوكپار الىپ قاشادى. قايىڭ سىرىقتى قارا قوستان سەكسەۋىلدىڭ كوكشىل جالىنىنىڭ كەرمەك يىسىنە سۇرلەنگەن جىلقى ەتىنىڭ ءيسى قوسىلىپ دالا تابەتىن قوزدىرادى. جوڭعاردىڭ جومارت اسپانى اق شاشۋىن اياعان جوق. تۇنگە جالعاسقان دۋماندا بوزبالا - ۇكىنىڭ كۇلكىسى ۇزىلمەدى. ءبورى - قۇدانىڭ سوزىلا شىققان «وي احاۋىنا» ، قۇداشا - تۇلكىنىڭ ءشاۋىلدى «ءانى» جالعاستى.
ءتۇرى وزىنەن اۋماعانىمەن، تابيعاتى شەشەسىنە بەيىم تارپاڭ ءسابيدىڭ ءيىسى باتىربايدىڭ كەۋىپ قالعان كەڭسىرىگىن اشىپ جىبەردى.
«ادام ومىرگە نەگە كەلەدى؟ » . بالا.. . باتىرباي سەلك ەتە ءتۇستى. بۇل كەزدە وتاردا الدە نەشە ايدى اۋناتىپ ۇلگەرگەن جىلقىشىلار قوستى جىعىپ، جۇكتەرىن ارتىپ جاتىر ەدى.
- باكە، ۇياتى جوق، ۇرپاق قوي. ءالى- اق ادام بولىپ كەتەدى، قوينىڭىزعا سالىپ الىڭىز. تىسىسىمىزدەن شىعارساق جەلكەمىزدىڭ شۇقىرىن كورمەي، جەرگە قازىق بولىپ كىرەيىك، «دالادان تاۋىپ الدىق» دەرمىز.
باتىرباي ءلام- ميم دەپ ءتىل قاتپادى، ساپتاماسىنىڭ قونىشىنا ءمۇيىز شاقشاسىن قاعىپ- قاعىپ، ەرنىنە ناسىباي سالدى. ءوڭى دە ناسىبايدىڭ قارا كوك نىلىنە شايىلعانداي كوگەرە كۇرەڭگىتتى.
- باكە.. .؟
باتىرباي باسىن شايقادى.
قۇبىنىڭ قۇمىنان سۋىرىلا شىققان جىلقىشىلار كەرۋەنى الىستاپ بارا جاتتى. بالاسىن كوتەرگەن انا ارتتارىنان ىلەسىپ كەلەدى.
كوش سوڭىنداعى انا كوشتىڭ الدىنا جۇگىرە وزىپ، باتىربايدى توستى. سويلەۋگە ءتىل جوق، تەك بوتانىكىندەي جانارىنان جاس پارلاعان انا وعان جاۋتاڭداي تەلمىردى. بالانى سۋسىما قۇمنىڭ كۇنگەي بەتىنە قويدى دا، ءوزى الىستان قاراپ تۇردى.
قۇبىنىڭ قۇمىندا شىرقىراپ جىلاعان جاس ءسابيدىڭ داۋسى شىعاندادى. باتىرباي بۇرىلماستان كەتە باردى. كوگەرە كۇرەڭگىتكەن ءوڭى قارايا تۇتىگىپ اتىنا قامشى ۇردى.
شىرقىراعان ءسابيدىڭ ۇنىنە شىداماعان انا جۇگىرىپ كەلىپ، بالانى ءىلىپ الىپ، كوشتى قايتا قۋدى.
باتىربايدىڭ الدىنا قار ۇستىنە ساربالاق توسەپ، ءسابيدى تاعى قويدى. اياق- قولى تىربىڭداعان ءسابيدىڭ مولتەڭدەگەن جانارى باتىربايعا تەسىلدى.
- اكە.. .
باتىرباي سەلك ەتە ءتۇستى. تۇلا بويىن ءدىرىل، سۋىق تەر باستى.
- باكە، بالانى الىپ الايىقشى، - بۇل جىلقىشىلاردىڭ ءوتىنىشى ەدى.
- اھ.. .!
اۋزىنان اق جالىن ۇشقان باتىرباي جاڭاعى ءۇننىڭ «اكە» ەمەس، «باكە» ەكەنىن اڭعاردى. اتىنا بوربايلاتا قامشى باستى.
كوز جاسىن كولدەتىپ الىس قالعان انا بالانى كوتەرىپ الىپ كوشتى تاعى قۋدى.
قۇم بەتىندە، ازىناعان جەل وتىندە، باتىربايدىڭ الدىندا شىرقىراپ جىلاعان بالا جاتتى. كادىمگى ادامنىڭ بالاسى - باتىربايدىڭ ۇلى. جوڭعار اسپانى تۇيىلە كۇرەڭىتىپ، دۋزگەن، سەكسەۋىلدەر سىبىزعىنىكىندەي سۋىق مۇڭمەن ىسقىرا شۋلادى.
باتىرباي تۇماعىنىڭ باۋىن تىسىنە باسىپ، ەكى كوزىن تارس جۇمىپ الدى. اتىنا قابىرعالاتا قامشى ۇرعانىن عانا سەزدى.
كەنەت، شىڭقىرعان اشى ءۇن شىقتى. باتىرباي سەلك ەتە ءتۇستى. كوزىن اشتى.
ارتتا قالعان بالانى جان دارمەنىمەن الىپ ۇشقان انا باتىربايدىڭ كوز الدىندا ونىڭ ەكى بۇتىن ەكى جاققا ايىرىپ جىبەردى. ىشەكتەرىن شۇباتا قۇم بەتىنە لاقتىرىپ تاستاپ، شىڭعىرعان كۇيى نار سەكسەۋىلدەردىڭ اراسىنا كىرىپ جوق بولدى.
قۇم بەتىندە ادامزات پەن دالا تاعىسىنىڭ قوسىلعان قانى شاشىلىپ، بولشەكتەنگەن بالعىن ءتان جاتتى.
قۇم بەتىندە جوڭعار دالاسىنداعى - قۇبىنىڭ قۇمىندا ەڭ سوڭعى كىسى كيىكتىڭ ءىزى جاتتى.
«جۇرەك نەگە جىلايدى» كىتابىنان دەرەكتى اڭگىمە
adebiportal.kz
