گەنەرال جەكسەنبايەۆتى قالاي ۇلىقتاساق تا جاراسادى - باسپا سوزگە شولۋ
***
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە «توتەنشە جاعدايدان زارداپ شەككەندەرگە كومەك كورسەتىلەدى» دەگەن تاقىرىپپەن جارىق كورگەن ماقالادا دەپۋتاتتاردىڭ سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەندەرگە ءبىر كۇندىك جالاقىسىن كومەك رەتىندە اۋداراتىنى جازىلعان. ناقتىراق، ايتقاندا، كەشە پالاتا سپيكەرى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جالپى وتىرىستا ءماجىلىس دەپۋتاتى تولەگەن يبرايەۆ كۇننىڭ كۇرت جىلىنۋىنان سۋ استىندا قالىپ، اۋىر زارداپ شەككەن ازاماتتار مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنا كومەك كورسەتۋ تۋرالى ارىپتەستەرىنە ۇندەۋ جولدادى.
- ەلباسىمىز ن. ءا. نازاربايەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا، زارداپ شەككەن ازاماتتاردىڭ وتباسىنا، ەل-جۇرتقا كەڭ كولەمدە، تولىقتاي كومەك كورسەتىلۋدە، ۇكىمەت تاراپىنان ءالى دە قوماقتى قولداۋ بولارى ءسوزسىز. ايتسە دە، وسىنداي جاعدايدا تۇرمىسىنا اۋىرلىق ءتۇسىپ، قينالعان ادامدارعا دەر كەزىندە قولۇشىن بەرۋ، ەل بولىپ، جۇرت بولىپ كومەك بەرۋ اتا سالتىمىز، قانعا سىڭگەن ادەتىمىز. قارا جامىلىپ، قايعى باسقان، قازالى وتباستارىنا شىن جۇرەكتەن كوڭىل ايتامىز، - دەي كەلىپ، ت. يبرايەۆ ارىپتەستەرىنەن ءبىر كۇندىك ەڭبەك اقىلارىن كومەك رەتىندە ءبولۋدى سۇرادى.
دەپۋتات ۇسىنىسى ءبىراۋىزدان قولداۋ تاۋىپ، ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەن اپپارات قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبىر كۇندىك تابىسى تابيعي اپاتتان زارداپ شەككەندەردىڭ ەسەپ شوتىنا اۋدارىلاتىن بولدى، دەپ جازادى «ەگەمەن قازاقستان».
اتالعان باسىلىمنىڭ تاعى ءبىر ماقالاسىندا قىرعىزستان جەڭىس كۇنىنىڭ رەسمي نىشانى رەتىندە ادەتتەگى گەورگي لەنتاسىن پايدالانۋدان باس تارتۋعا شەشىم قابىلداعانى تۋرالى ايتىلادى. گازەتتىڭ جازۋىنشا، مۇنىڭ ورنىنا رەسپۋبليكادا مەملەكەتتىك تۋدىڭ تۇسىندەي القىزىل جانە سارى ءتۇستى لەنتالار تاعىلادى. الدىمەن بىشكەك قالاسىنىڭ ءمەرى وسىنداي ۇيعارىم جاسادى. سوڭىنان ونىڭ ۇلگىسىن باسقالار دا الدى. ءسويتىپ، بۇكىل رەسپۋبليكا وسىنداي نىشاندارمەن شىعاتىن بولدى. الايدا، بۇعان مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ەشقانداي باعا دا، تۇسىندىرمە دە بەرىلمەدى.
«گەورگي لەنتاسىن تاعۋعا ەشقانداي دا تىيىم سالىنعان جوق، ولاي بولۋى مۇمكىن دە ەمەس، - دەپ اقتالۋعا اسىقتى قالا اكىمدىگىندەگىلەر ءبىراق، - گەورگي لەنتاسىن، بالكىم، جۇرت قولداناتىن دا شىعار، ويتكەنى، وعان ۇيرەنىپ تە قالدى عوي. ءبىراق مەرەكەنىڭ رەسمي ءتۇسى بىزدە القىزىل جانە سارى ءتۇستى بولادى. ءبىز بۇدان ەشقانداي قاراما-قايشىلىق كورىپ تۇرعان جوقپىز» - دەپ مالىمدەدى قىرعىزستان پارلامەنتىنىڭ سپيكەرى اسىلبەك جەەنبەكوۆ. الايدا، «ءتۇستى اۋىستىرۋ» ماسەلەسىن جۇرت بارلىق جەردە بىردەي قابىلداپ جاتقان جوق. ول قوعامدا ءارتۇرلى پىكىرتالاستار تۋعىزدى.
بىرىنشىدەن، رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ ءبىرازى گەورگي لەنتاسىن باياعىدان بەرى ۇلى وتان سوعىسىنىڭداعى جەڭىستىڭ سيمۆولى رەتىندە سانايدى. سوندىقتان، بۇعان ەندى كەلىپ ساياساتتى ارالاستىرۋدىڭ قاجەتى جوق دەيدى. ولار نىشان ءتۇسىن اۋىستىرۋدى تاريحي جاد پەن ادىلدىككە جاسالعان قيانات، ساتقىندىق دەپ ەسەپتەيدى.
وندايلاردىڭ قاتارىندا پارلامەنت دەپۋتاتى ومۋربەك تەكەبايەۆ تا بار. ول بىشكەك بيلىگىنىڭ نىشان بەلگىسىن اۋىستىرۋىن «اقىماقتىق، ساندىراق جانە ارانداتۋ» دەپ باعالايدى. «ءبىز ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قالاي وتكەنىن، ونداعى اۋىر جەڭىستىڭ قالاي جانە كىمدەردىڭ، قانداي ەرلىكتىڭ ارقاسىندا كەلگەنىن ۇمىتقان جوقپىز. گەورگي لەنتاسى سول سوعىستا ءبىزدى ءبىر لاگەردىڭ استىنا توپتاستىردى. سونىڭ نەگىزىندە ورتاق جەڭىسكە جەتتىك. ول بولماعاندا، قازىرگى كۇنىمىزدىڭ نە بولارىن كىم ءبىلسىن. مەن مۇنىڭ ءبارىن اقىماقتىق، وتكەن كۇندى، ءبىزدىڭ وتكەن تاريحىمىزدى سىزىپ تاستاۋعا دەگەن جانتالاس دەپ قانا بىلەمىن»، - دەدى ول. ماقالا «قىرعىزستان جەڭىس مەرەكەسىنە ءوز نىشانىن بەلگىلەپ وتىر» دەگەن تاقىرىپپەن بەرىلگەن.
***
قازاقتان ەكى بىردەي گەنەرال شىقتى، ونىڭ ءبىرى - سابىر راحىموۆ بولسا، ەكىنشىسى - شاكىر جەكسەنبايەۆ، دەپ جازادى «ايقىن» گازەتى. ماقالا «گەنەرال جەكسەنبايەۆتى قالاي ۇلىقتاساق تا جاراسادى» دەگەن تاقىرىپپەن جارىققا شىققان.
«شاكىر جەكسەنبايەۆ گەنەرال اتاعىن سابىر راحىموۆتان جەتى اي كەيىن العانىمەن، ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن تەحنيكالىق اسكەردىڭ ىشىندەگى حيميالىق قىزمەتتى اتقارعان. ءارى جەكسەنبايەۆتىڭ مىقتىلىعى، مايدان شتابىنىڭ قۇرامىنا ەنگەن باس قولباسشىلارمەن بولعان ارميا گەنەرالدارىمەن، مارشال سياقتى ءىرى اسكەري شەندى ادامدارمەن قاتار قىزمەت اتقاردى.
گەنەرالدىڭ ەرلىگى تۋرالى باسپا ءسوز بەتتەرىندە تالاي جازىلدى دا. ءتىپتى جەكسەنبايەۆتىڭ ءوزىنىڭ «ي گورەك دىم ۆوينى» دەگەن ورىس تىلىندەگى كىتابى دا جارىق كورگەن. وكىنىشتىسى سول، ۇلت باتىرىنىڭ ەرەن ەرلىگىن پاش ەتەتىن دۇنيەلەر نەكەن-ساياق. باتىردىڭ ەسىمى باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى كىشىگىرىم اۋىلدىڭ كوشەلەرى مەن مەكتەپكە بەرىلگەنى بولماسا، رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ۇلىقتالا قويعان جوق»، دەلىنگەن ماقالادا.
سونىمەن قاتار، «ايقىننىڭ» بۇگىنگى سانىندا ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك سوعىس تاقىرىبىندا «ەكىنشى مايدان نەگە كەش اشىلدى؟» دەگەن ماقالا بار. وندا ءتىلشى: «كەڭەستىك تاريحتى جازعانداردىڭ بارلىعى «ۇزاققا سوزىلعان سوعىستان كۇيزەلگەن ك س ر و ۇلى دەرجاۆا مارتەبەسىن جوعالتۋى ءۇشىن اعىلشىن-امەريكالىق كواليتسيا ەكىنشى مايداندى اشۋ مەرزىمىن قاساقانا كەشەۋىلدەتتى» دەگەن پىكىردە بولدى.
بۇل دا قيسىنى بار اڭگىمە. سوعىستاعى شەشۋشى كەزەڭ ءوتىپ، مايدانداردا ك س ر و- نىڭ «جەڭىمپاز» دەگەن مارتەبەسى انىقتالعاننان كەيىن دە وداقتاستار ەكىنشى مايداندى اشۋعا اسىقپادى. ۇلى بريتانيا مەن ا ق ش- تىڭ ءالىپتىڭ ارتىن باعىپ، سىرتتان باقىلاپ وتىرۋى ءبىر عانا نارسەنى اڭعارتادى: وداقتاستار گەرمانيانىڭ دا، ك س ر و- نىڭ دا السىرەپ، تيتىقتاۋىنا مۇددەلى بولدى»، دەپ ءوز پايمىن ورتاعا سالادى.
***
«ەكسپرەسس-ك» گازەتىنىڭ جازۋىنشا، قازاقستان گارۆارد بيزنەس مەكتەبىنىڭ عالىمدارى جاساعان زەرتتەۋ ناتيجەسىندە الەۋمەتتىك پروگرەسس يندەكسى بويىنشا 83-ورىنعا تۇراقتاعان. ماقالا «ميستەر ي ميسس كونگەنيالنوست» دەگەن تاقىرىپپەن بەرىلىپ وتىر.
باسىلىمنىڭ اتاپ وتۋىنشە، رەيتينگ بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا نورۆەگيا، ال ءتىزىمنىڭ ەڭ سوڭىندا ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسى ورنالاسقان. ءبىزدىڭ ەلىمىز ءتىزىمنىڭ ورتا شەنىندە گوندۋراس پەن كۋبانىڭ اراسىنان ورىن العان. ال جوعارى بىلىمگە قولجەتىمدىلىك رەيتينگىسى بويىنشا قازاقستان ۇزدىك وتىزدىققا ەنىپ وتىر. الايدا، ازامارتاردىڭ دەنساۋلىعى بويىنشا 133 ەلدىڭ ەڭ سوڭىنا قالىپ قويىپتى.
اۆتور: ءابۋ-اسقار مەكەش ۇلى
