الەمدى ەسەڭگىرەتكەن - اشتىق پەن سەمىزدىك
الەمدە سوڭعى ونجىلدىقتاردا اشتىق زاردابىن تارتقانداردىڭ سانى 200 ميلليونعا قىسقاردى. جاعىمدى وزگەرىسكە قاراماستان شامامەن 805 ميلليون حالىق، ونىڭ ىشىندە 200 ميلليونى بالالار كەدەيشىلىكتە ءومىر سۇرەدى.
بۇل دەگەنىمىز جەر بەتىندەگى ءاربىر 9- ادام تويىپ تاماقتانبايدى ەكەن. ولاردىڭ 90 پايىزى افريكا مەن ازيا ەلدەرىندە. بەلگىلى بولعانداي بالالار ءولىمىنىڭ تەڭ جارتىسى اشارشىلىق سەبەبىنەن بولىپ وتىر.
دۇنيە جۇزىندە اشتىقتان جىلىنا 3 ميلليون بالا كوز جۇمادى. ەكونوميكالىق داعدارىس، ازىق-تۇلىك باعاسىنىڭ شارىقتاۋى، قاندى سوعىستار مەن قولايسىز ەكولوگيالىق جاعداي پروبلەمانى ودان ءارى ۋشىقتىرىپ وتىر. ادامزات تاعى ءبىر قيىنشىلىققا تاپ بولدى. وسىدان 10 جىل بۇرىن ارتىق سالماقپەن كۇرەسىپ جۇرگەن ادام سانى ەسەلەپ ارتتى. ال قازىر ولاردىڭ قاتارى ەرەسەكتەر اراسىندا 500 ميلليونعا جەتسە، بالالاردىڭ سانى 42 ميلليونعا تىرەپ قالدى.
ءبىر قىزىعى سەمىزدىك پروبلەماسى مولشىلىقتا ءومىر سۇرگەن مەملەكەتتەردە عانا ەمەس، ازىق-تۇلىگى تاپشى ەلدەردە دە كەزدەسىپ جاتىر.
الەمدەگى ەڭ «سەمىز» 5 مەملەكەت:
1. ا ق ش (78 ميلليون)
2. قىتاي (46 ميلليون)
3. ءۇندىستان (30 ميلليون)
4. رەسەي (28 ميلليون)
5. برازيليا (22 ميلليون)
سەمىزدىككە تاۋەلدى 5 ەلدىڭ قاتارىندا كوش باستاپ تۇرعانى - ا ق ش. ءاربىر ءۇشىنشى امەريكالىق ارتىق سالماقتان زارداپ شەگەدى. وعان حالىقتىڭ فاست-فۋد تاعامدارى مەن گازدالعان سۋسىندى ءجيى قولدانۋى سەبەپ. ال ەكىنشى ورىندا قىتايلىقتار، ودان كەيىن ۇندىلەر، رەسەيلىكتەر مەن برازيليالىقتار تۇر. جاھاندىق پروبلەمامەن كۇرەسۋ ءۇشىن جىلىنا 1 تريلليون 800 ميللياردتان 3,5 تريلليون دوللارعا دەيىن قاراجات بولىنەدى.
ناقتىلاپ ايتقاندا، بۇل سوما كوبىنەسە ناۋقاستاردىڭ دەنساۋلىعى مەن ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ شىعىنىن جابۋ ءۇشىن جۇمسالادى. بىرەۋلەر توڭىپ، بىرەۋلەر تويىپ سەكىرەدى. وكىنىشكە وراي بۇل شىندىق. عالىمداردىڭ زەرتتەۋىنە قاراعاندا، جەر بەتىندەگى ءار ادامدى تاماقتاندىرۋ ءۇشىن ازىق جەتكىلىكتى.
امەريكا قۇراما شتاتتارىندا قوقىسقا ازىق-تۇلىكتىڭ 40 پايىزى لاقتىرىلادى. بۇل شامامەن 1 ميلليارد توننا. ال قورشاعان ورتانى لاستاۋشى تاعام قالدىقتارى تاعى ءبىر پروبلەماعا اينالدى. جۋىردا ا ق ش- تىڭ سيەتل قالاسىنىڭ بيلىگى جاڭا ەرەجە شىعارۋدى ءجون كوردى. ەندى قالانىڭ كەز كەلگەن تۇرعىنى تاماق قالدىقتارىن ەكىگە ءبولىپ قوقىسقا شىعارماسا ايىپپۇل تولەيدى. بۇل وزگە ەلدەرگە ۇلگى تۇتارلىق ءىس دەپ وتىر ماماندار.
اۆتورلارى: ارايلىم جاقسىلىق قىزى، اسەم حاسەن قىزى
www.24.kz
