قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دامۋ تاريحى

بۇل تۋرالى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 21-سەسسياسىندا مالىمدەگەن بولاتىن.

كەشە، 6 - اقپان كۇنى استانادا بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جىلىنىڭ» اشىلۋ ءراسىمى ءوتتى. سالتاناتتى شارا ءبىر ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا ۇيىمداستىرىلدى.

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى - زاڭدى تۇلعا قۇرىلماي، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قۇراتىن، باستى مىندەتى مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتتى ىسكە اسىرۋ، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قوعامدىق- ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ، مەملەكەتتىك جانە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى ءوزارا ءىس- قيمىلىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلاتىن مەكەمە.

ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ يدەياسىن العاش رەت 1992 - جىلى تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبىرىنشى جىلدىعىنا ارنالعان قازاقستان حالىقتارىنىڭ فورۋمىندا ايتتى. 1995 - جىلعى 1 - ناۋرىزدا ونىڭ مارتەبەسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتى- كەڭەسشى ورگان دەپ بەكىتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ تۋرالى جارلىعى شىقتى.

ءوز تاريحىندا اسسامبلەيا ق ر پرەزيدەنتى جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتى- كەڭەسشى ورگاننان مىقتى قۇقىقتىق نەگىزگە جانە قوعامدىق- ساياسي مارتەبەگە يە كونستيتۋتسيالىق ورگانعا دەيىن ءوستى.

2007 - جىلعى مامىر ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنا ءبىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا كونستيتۋتسيالىق مارتەبە بەرىلدى، ول قر پارلامەنتى ماجىلىسىنە توعىز دەپۋتات سايلاۋ قۇقىعىنا يە بولدى. وسى ارقىلى اسسامبلەيانىڭ قوعامدىق-ساياسي ءرولى ايتارلىقتاي ارتتى.

2008 -جىلعى 20 قاڭتاردا ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى» تۋرالى الەمدە بالاماسى جوق زاڭعا قول قويدى. ءسويتىپ، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىنىڭ تولىققاندى بولىگىنە اينالدى. ونىڭ قىزمەتىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق نەگىزدەرى ايقىندالدى.

اسسامبلەيا مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتى ازىرلەۋگە جانە جۇزەگە اسىرۋعا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قوعامدىق- ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال جاسايدى.

اسسامبلەيانىڭ ماقساتى - قازاق حالقىنىڭ توپتاستىرۋشىلىق ءرولىن ارقاۋ ەتە وتىرىپ، قازاقستاندىق پاتريوتيزم، قازاقستان حالقىنىڭ ازاماتتىق جانە رۋحاني- مادەني ورتاقتىعى نەگىزىندە قازاقستاندىق بىركەلكىلىكتى جانە باسەكەگە قابىلەتتى ۇلتتى قالىپتاستىرۋ پروتسەسىندە رەسپۋبليكاداعى ەتنوسارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ.

اسسامبلەيانىڭ نەگىزگى مىندەتى - ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىندا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن ءتيىمدى ءوزارا ءىس- قيمىلدى قامتاماسىز ەتۋ، قوعامدا ەتنوسارالىق كەلىسىمدى جانە تولەرانتتىلىقتى ودان ءارى نىعايتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ، ەل بىرلىگىن نىعايتۋ، قازاقستاندىق قوعامىنىڭ نەگىز قالاۋشى قۇندىلىقتارى بويىنشا قوعامدىق كەلىسىمدى قولداۋ جانە دامىتۋ. سونىمەن قاتار، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەكسترەميزم مەن راديكاليزم كورىنىستەرىنە قارسى ارەكەت ەتۋگە، ازاماتتاردىڭ دەموكراتيا نورمالارىنا نەگىزدەلگەن ساياسي- قۇقىقتىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا كومەك كورسەتەدى. اسسامبلەيا ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ كۇش بىرىكتىرۋىن قامتاماسىز ەتەدى، ەتنو مادەني ورتالىقتاردىڭ، قازاقستان حالقىنىڭ ۇلتتىق مادەنيەتتەرى، تىلدەرى مەن داستۇرلەرىنىڭ وركەندەۋىن، ساقتالۋىن، جانە دامۋىن قامتاماسىز ەتەدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە - ەلباسىنا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن ءومىر بويى باسقارۋ قۇقىعى تيەسىلى.

اسسامبلەيا قۇرىلىمدىق جاعىنان اسسامبلەيا سەسسيالارىنان، اسسامبلەيا كەڭەسى مەن حاتشىلىعىنان، وبلىستاردىڭ، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ اسسامبلەيالارىنان تۇرادى.

اسسامبلەيا سەسسياسى (اسسامبلەيا مۇشەلەرىنىڭ جينالىسى) - ونىڭ جوعارى باسشىلىق ورگانى. سەسسيانى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاجەتتىلىككە قاراي، ءبىراق جىلىنا كەمىندە ءبىر رەت شاقىرادى.

سەسسيالار ارالىعىنداعى كەزەڭدە اسسامبلەيانى باسقارۋدى اسسامبلەيا كەڭەسى جۇزەگە اسىرادى. كەڭەسكە رەسپۋبليكالىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى، قوعام قايراتكەرلەرى، پارلامەنت دەپۋتاتتارى، مينيسترلەر، وبلىس اكىمدەرى ەنەدى.

اسسامبلەيا ءتوراعاسىنىڭ ەتنومادەني بىرلەستىكتەردەن تاعايىندالاتىن ورىنباسارلارى الماستىرۋ تارتىبىمەن كەڭەستىڭ ۇسىنىمىنىڭ نەگىزىندە ق ر پرەزيدەنتىنىڭ وكىمىمەن تاعايىندالادى.

اسسامبلەيانىڭ جۇمىس ورگانى اسسامبلەيا حاتشىلىعى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قۇرىلىمىندا دەربەس قۇرىلىمدىق ءبولىم بولىپ تابىلادى. حاتشىلىقتى بىر مەزگىلدە اسسامبلەيا ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تابىلاتىن حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى باسقارادى. وسى تەتىكتەر اسسامبلەيانىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن قوعامدىق قاتىناستارداعى ناقتى ارەكەت ەتۋى مەن تيىمدىلىگىنىڭ نەگىزى.

اسسامبلەيانىڭ جانە وبلىستاردىڭ، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ اسسامبلەيالارىنىڭ قۇرامى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىن - ەتنومادەني جانە وزگە دە قوعامدىق بىرلەستىك وكىلدەرىن، مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرىن جانە قوعامدا وزىندىك ورنى، ابىروي- بەدەلى بار تۇلعالاردى قامتيدى.

قازىرگى ۋاقىتتا اسسامبلەيا قۇرامىندا 394 مۇشە بار. اسسامبلەيانىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى ونىڭ ەلىمىزدىڭ جوعارى زاڭ شىعارۋ ورگانىندا - پارلامەنتتە ەتنوستىق توپتار مۇددەلەرىنىڭ كەپىلدى وكىلدىك ەتۋىن قامتاماسىز ەتۋى بولىپ تابىلادى.

پارلامەنت ماجىلىسىنە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان سايلانعان 9 دەپۋتات ەلىمىزدىڭ بارلىق ەتنوستارى اتىنان وكىلدىك ەتەدى. بۇدان باسقا قازاقستاندىق ەتنوستىق قوعامداستىق وكىلدەرى پارلامەنتتەگى وكىلدىگى وكىلدى ورگاندارعا ساياسي پارتيالار ارقىلى سايلاۋعا تىكەلەي قاتىسۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى.

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءوزىنىڭ قۇرىلعان كەزىنەن باستاپ وراسان بىرىكتىرۋشىلىك جانە زياتكەرلىك الەۋەت جيناقتاپ جانە حالىقتىق ديپلوماتيا ينستيتۋتى ۇلگىسىنە بەيىمدەلە وتىرىپ، ۇزاق دامۋ جولىنان ءوتتى. ەلىمىزدەگى 100-دەن اسا ەتنوستىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن بىرەگەي قۇرىلىم تۇراقتىلىقتى ساقتاپ، رەسپۋبليكانىڭ ىلگەرىلەي دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى رول اتقاردى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بۇكىل الەمگە قازاقستاننىڭ ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىندا جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنىڭ تابىستى ەكەنىن پاش ەتىپ كەلەدى.

جالپى العاندا نەگىزىنەن اسسامبلەيا جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ بىرەگەي مودەلى، ءاربىر ازامات ەتنيكالىق جانە ءدىني ەرەكشەلىگىنە قاراماستان كونستيتۋتسيادا كەپىلدىك بەرىلگەن ازاماتتىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن تولىق پايدالانا الاتىنداي ەرەكشە سەنىم، ىنتىماق، ءوزارا تۇسىنىكتىك احۋالى قالىپتاستى.

رەسپۋبليكادا قازاقستاننىڭ بارلىق ەتنوستارىنىڭ مادەنيەتىن، ءتىلىن، ءداستۇرىن دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايدىڭ ءبارى جاسالعان. اسسامبلەيا قىزمەتى قازاقستاننىڭ ەتنوسارالىق قاتىناستار ماسەلەلەرىن ءتيىمدى شەشەتىن ەل رەتىندەگى حالىقارالىق بەدەلىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.