رۋبل تاعى رەكوردتىق كورسەتكىشكە قۇنسىزداندى، ال تەڭگەنىڭ جايى نە بولماق؟
كەشە تاڭەرتەڭگىسىن ماسكەۋ قور بيرجاسىندا ءبىر دوللار 60,39 رۋبلگە ساتىلسا، ءبىر ەۆرونىڭ قۇنى 74 رۋبلگە دەيىن جەتتى. رەسەي رۋبلنىڭ بۇلايشا قۇنسىزدانۋىن الەمدىك نارىقتاعى مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىمەن تىكەلەي بايلانىستىرىپ وتىرعان ماماندار «ەگەر الەمدىك نارىقتا مۇناي باعامى تۇراقتالماسا رەسەي ەكونوميكاسى كۇيرەۋدىڭ از- اق الدىندا تۇر» دەگەن پىكىرلەردى العا تارتۋدا.
ءبىز وسى ۋاقىتقا دەيىن كورشى رەسەيدەگى ەكونوميكالىق احۋالدى بىرنەشە مارتە ساراپتادىق. «رەسەيگە ەۋروپا تاراپىنان سالىنىپ جاتقان سانكتسيالاردىڭ قازاقستانعا ىقپالىن بار ما، جوق پا» دەگەندى دە بىرنەشە مارتە جازدىق.
ال ەندى مۇناي باعامىنىڭ تومەندەۋىنە قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ساراپشىلارىمىز «ءبىز ءۇشىن سانكسيادان دا قاۋىپتىسى مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى» دەيدى. تىپتەن وتاندىق ساراپشىلارىمىز ءوز الدىنا كەشەلى بەرى مۇناي باعاسىنىڭ جانە رەسەي ۆاليۋتاسىنىڭ قۇلدىراۋىنا قاتىستى حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ ءبىرازى «ساۋد ارابياسىنىڭ مۇناي باعامىن رەكوردتىق كورسەتكىشكە دەيىن ءتۇسىرۋى مۇناي ءوندىرۋشى ەلدەرگە ۇلكەن سوققى بولىپ تيەدى. بۇل رەسەي سانكسياسىنان دا ءقاۋىپتى قۇبىلىس. مۇنداي ارەكەتتەر تۇتاس ءبىر ەلدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ تۇرالاۋىنا، ۇساقتالىپ كەتۋىنە دەيىن اپارادى» دەپ وتىر.
مەيرام قابدراحمان ۇلى، ەكونوميست- ساراپشى:
- Brent ماركالى مۇناي باعامى ءقازىر 53 دوللاردىڭ اينالاسىندا تۇر. ءقازىر رەسەيدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى كۇن سايىن قۇلدىراپ جاتىر. مۇنايدىڭ بۇل ماركاسى 85 دوللاردىڭ ۇستىنە كوتەرىلگەننىڭ وزىندە بۇدان رەسەيگە پايدا جوق. سەبەبى رەسەيگە ءوز بيۋدجەتىنىڭ كىرىس- شىعىسىن جابۋ ءۇشىن مۇنايدىڭ باعامى 100-110 دوللار بولۋى ءتيىس. جالپى، مۇناي باعامىنىڭ بۇدان تومەندەۋى رەسەيگە دە، ءبىزدىڭ قازاقستانعا دا ۇلكەن تاۋەكەلدەر تۋعىزادى. سوندىقتان بۇل جەردە ءبىزدى مازالاۋى ءتيىس ساۋالدار ءبىز سول تاۋەكەلدەرگە دايىنبىز با؟ الدە مۇنىڭ بىزگە اناعۇرلىم اسەرى بولمايدى دەپ قامسىزبىز با؟ ءبىز ءۇشىن وسى ماڭىزدى. ەگەر مۇناي باعامى وسىلاي قۇبىلىپ كەرى كەتە بەرەتىن بولسا رەسەيدىڭ ەكونوميكاسىن ساقتاۋعا قۇياتىن قارجىسى 3-4 جىلعا عانا جەتەدى. داۋ جوق، رەسەي ەكونوميكاسىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن وداقتاس ەل رەتىندە بىزدەن دە كومەك سۇرايدى. ال مۇنىڭ ارتى ەلدەگى وتاندىق ءونىمنىڭ باسىم بولىگى رەسەيگە ارزان باعامەن كەتەتىنىن، رەسەيمەن الىس-بەرىس جاساۋدا ءبىرقاتار قيىنشىلىقتار بولاتىنىن اڭعارتادى. بۇدان بارىپ كەدەندىك سالىقتار، تاريفتەر، تاسىمال قۇنى دا وزگەرۋى مۇمكىن. جالپى، كورشى رەسەيدەگى جاعدايدىڭ بىزگە اسەرى بولمايدى، رۋبل قۇنسىزدانعانمەن تەڭگە السىرەمەيدى دەۋ قيسىنعا كەلمەيدى. سەبەبى قازىردە الەمدىك ەكونوميكادا قالىپتاسىپ وتىرعان جاعدايعا بايلانىستى ءبىرشاما ەلدەردىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى تومەندەپ كەتتى. ءبىر عانا رەسەيدىڭ رۋبلى 2013-2014 -جىلدار ارالىعىندا 88 پايىزدان اسا قۇلدىراعان. ءتىپتى ءقايسىبىر ەلدەردىڭ ۆاليۋتاسى 85,79 پايىزعا قۇنسىزدانىپ جاتىر. ال بۇل ارادا تەڭگەمىز تەڭسەلمەيدى دەپ قامسىز وتىرۋ قيسىنعا كەلمەيدى مۇنى مويىنداۋ كەرەك.
تەڭگەنىڭ باعامى دا مۇنايعا قاراپ بەكيدى
جالپى، ماماندار مۇنايدىڭ كەرى كەتۋى بەلگىلى مولشەردە ۆاليۋتالار باعامىنا دا كەرى اسەر ەتەتىنىن العا تارتىپ وتىر. بۇل رەتتە ماماندار «مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى ودان كوپ تابىس تاۋىپ ۇيرەنىپ قالعاندارعا اسەر ەتەدى» دەسەدى. مىسالى، مۇناي باعاسى وسكەن سايىن بىزدە ارتىق دوللار كوبەيىپ، دوللارعا دەگەن سۇرانىس ازايعان سوڭ تەڭگە باعامىنىڭ ءبىرشاما نىعايۋى كۇمانسىز ەدى. ال ەندى كەرىسىنشە، مۇناي باعاسى ءتۇسىپ جاتىر. دوللارمەن ەلگە ەنەتىن كىرىس تە ازايدى. ىشكى نارىقتا دوللارعا دەگەن سۇرانىس تا ارتىپ بارادى. ال بۇل تەڭگەنى السىرەتەتىن قۇبىلىستار ەكەنى داۋسىز.
مارال تورتەنوۆا، ەكونوميست- ساراپشى:
- بىلەسىزدەر، سىرتقا تاۋار شىعاراتىن كومپانيالار ءۇشىن تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋى ءتيىمدى. ءبىز ۇنەمى ەكسپورتقا تاۋار شىعارۋشىلاردى قولداۋ ءۇشىن تەڭگەنى ديەۆالۆاتسيا جاسايمىز. سەبەبى، سول ەل بيۋدجەتىنە ەكسپورتتان تۇسەتىن ءتۇسىم جوعارى. سوندىقتان ولار ءۇشىن دوللاردىڭ قۇنىن ءوسىرىپ، تەڭگەنى قۇنسىزداندىرۋ ءتيىمدى بولىپ كەلدى. ويتكەنى ولار الىس- بەرىس ساۋدا- ساتتىقتى تەڭگەمەن ەمەس، دوللار ارقىلى جاسايدى. ال ەندى ءوزىڭىز ويلاڭىز، مۇناي باعاسى ءتۇسىپ جاتىر. بۇل - مۇنايدان تۇسەتىن ءتۇسىم دا ازايادى دەگەن ءسوز. ەندى سول ازايعان ءتۇسىمنىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن بىزدەگى ەكسپورتتاۋشىلار تاۋارىن قىمباتقا ساتۋ كەرەك. ول ءۇشىن دوللار قازىرگىدەي 180-182 تەڭگەنىڭ اينالاسىندا بولسا ءتۇسىم كوبەيمەيدى. سوندىقتان بيۋدجەتكە تۇسەتىن ءتۇسىمدى كوبەيتۋ ءۇشىن دوللاردى قىمباتتاتىپ، تەڭگەنى تۇسىرۋگە تۋرا كەلەدى. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى وزىنەن- ءوزى ەرتە مە كەش پە، تاعى ءبىر ديەۆالۆاتسيا بولاتىنىن اڭعارۋعا بولادى. بۇل ارينە الىس-بەرىس ساۋدادا دوللاردىڭ قىمبات بولۋى ەكسپورتتاۋشىلار ءۇشىن اسا ءتيىمدى. بيۋدجەتكە ءتۇسىم اكەلۋ ءۇشىن دە ءتيىمدى. ءبىراق وكىنىشتىسى، بۇدان قاراپايىم حالىق قيىنشىلىققا تۇسەدى.
ءسويتىپ، مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى بار، كورشى رەسەيدە قالىپتاسىپ وتىرعان احۋال بار جانە حالىقارالىق ەكونوميكاداعى زاڭدىلىقتاردىڭ بۇزىلۋى بار بۇلارعا قاتىستى ماماندار «كەلەشەكتە ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ اۋىرلاي تۇسەتىنىن جاسىرماۋ قاجەت» دەيدى. ال بۇل رەتتە قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ ۇلتتىق قوردان قوسىمشا قارجى الىپ، ەل ەكونوميكاسىن قولداۋعا كۇش سالاتىن جوبالاردى جوسپارلاپ وتىرعانىن بىزگە بەلگىلى. «ەگەر سول قوردان الىنعان قارجى شاشاۋى شىقپاي ورىندى جۇمسالار بولسا بۇل اۋىرلىقتى دا جەڭىل ەڭسەرۋگە بولار ەدى» دەيدى ماماندار...
Alashainasy.kz
