قورقىنىشتى ءتورت اڭگىمە

استانا. قازاقپارات - ەلسىز يەن جاپاندا جالعىز ءوزىم قالىپپىن. جاپادان جالعىز. بالكىم ولاي ەمەس تە شىعار. جان- جاعىما بايىزداپ قاراعىم كەلدى. جوق قاراي المادىم، كوزىم تارس جۇمۋلى ەكەن. قانشا تىربانسام دا جانارىمدى اشۋعا شامام جەتەر ەمەس. سوسىن ويىما كىمدى ىزدەيمىن دەگەن ساۋال كەلدى.

 شىنىمەن مەن كىمدى ىزدەيمىن. كىمدى ىزدەۋىم كەرەك. اتا- انامدى شىعار.. . نەسىنە.. . ولاردىڭ دا ءوز اكە- شەشەلەرى بار، سولارمەن بىرگە شىعار.. . ال مەنىڭ بالالارىم شە.. . ءيا ءوز بالالارىمدى ىزدەۋىم كەرەك! بۇل جولى ۇستىڭگى قاباعىمنىڭ تەرىسىن سىپىرىپ تاستاۋعا ءداس قالدىم.. . دەسەدە جانارىم اشىلمادى.. . جوق، مەنىڭ جانارىم اشىق شىعار. بالكىم، مەن كورۋ قابىلەتىنەن ايرىلعان شىعارمىن.. . تاعى تالپىندىم.. . ەش ءونىم جوق.. . مەن تاعى ويلاندىم. نەسىنە جانتالاسام.. . مەنىڭ بالالارىم دا ءوز بالالارىنا كەتكەن شىعار.. . ولاردىڭ دا ءوز بالالارى بار عوي. جوق، ولاردى مازالامايىن. توقتاپ دەم العىم كەلدى. جوق توقتاۋعا بولمايدى ەكەن. نەگە ەكەنىن قايدام، تەك الدىعا عانا توقتاۋسىز جۇگىرە بەرۋگە مىندەتتى ەكەنمىن. بۇل نەعىلعان قاعيدا دەپ اشۋلاندىم. وسى قاعيدانىڭ تاس- تالقانىن شىعارماق بولىپ اقىرى جەر تابانداپ تۇرىپ الدىم. ەندى جانارىم اشىلعانداي بولدى.. . ماڭايىمنان سان ميليونداعان تانىس جانە بەيتانىس ادامدار العا قاراي جان ۇشىرىپ كەتىپ بارادى ەكەن.. . الدە ءبىر تىلسىم كۇش القىمىمنان ەزىپ العا قاراي سۇيرەلەيدى.. . مەن ءوزىمدى بەك قايسار ادام ەسەپتەيتىنمىن. قارىسىپ باقتىم. ەندى كوزىمە ارتىمدا ماعان قاراي كەلە جاتقان بالام كورىندى.. . قۋانىپ كەتتىم. الگىندەگى تاماعىمدى ەزگەن جويقىن كۇشتىڭ زۇلماتىن سەزىنبەي دە قالدىم. ماڭدايىنان ءسۇيىپ، قۇشاعىما قىسپاققا بالاما قاراي تۇرا جۇگىردىم. ءيا، نە بولعان، ۇلىم مەنەن كەرى باجىلداپ قاشىپ بارا جاتىر.

 ول دا مەن سىقىلدى جالعىز قالىپ، جابىعىپ، ادام تانىماي قالعان شىعار. اقىرى قۋىپ جەتىپ يىعىنان جۇلقا تارتىپ وزىمە قاراتتىم. ماسقارا بالام دەپ قۋىپ كەلگەنىم ءوزىم ەكەنمىن. ءيا، ءوزىم. تۋرا وسى كيىم، وسى سۋمكامەن العاش مەكتەپكە بارعانمىن. قولىم ەرىكسىز بوساپ كەتتى. مەنىڭ بالا بەينەم انادايعا بارىپ، ماعان قاراپ جىميىپ قويدى. ۇلىم ەكەن دەپ الدانعانىما اشۋىم كەلدى. وعان قاراماي الدىعا قاراي تۇرا جۇگىردىم.. . قانشالىقتى جۇگىرگەنىمدى بىلمەيمىن، ايتەۋىر ءبىر كەزدە قاپتاعان قالىڭ ءنوپىردىڭ ىشىندە اكەم كەتىپ بارادى ەكەن. بەيشارا شال قارتايىپتى.. . بەلى بۇكىرەيىپ، تاياققا سۇيەنىپ ازەر كەتىپ بارادى. قولتىعىنان دەمەگىم كەلدى. قۋىپ جەتىپ ەندى قولتىعىنان الا بەرگەنىمدە، ول ماعان جالت قارادى. باج ەتە قالدىم. اكەم دەپ جەتىپ كەلگەنىم مەنىڭ قارتتىعىم ەكەن. بەت اۋزىمنىڭ الجا- الجاسى شىعىپ، ماڭدايىمداعى اجىمدەردىڭ تەرەڭدىگىنە كوز جەتپەيتىن ءىز قالدىرىپ، تاياققا تايانىپ قالت- قۇلت ەتىپ، ازەر كەتىپ بارادى.. . بالا بەينەمە قايتقىم كەلدى.. . ءبىراق، ول مەنەن قاشادى. قارت بەينەمنىڭ قاسىندا قالعانعا ءوزىمنىڭ ءداتىم جەتەر ەمەس.

مەن كوزىمدى تارس جۇمىپ الىپ، العا قاراي قاپتاعان قالىڭ ءنوپىردىڭ ىشىندە جاپادان جالعىز ءوزىم سىزىپ كەلە جاتىرمىن.. .

2 - مۇردە

اۋىل سىرتىنداعى قابىرگە قاراي شۇباپ كەلە جاتقان توپقا تاياي بەرە ول ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەي قالدى.

جان- جاعىنان قاۋمالاي كوتەرىپ كەلە جاتقان تابىتتا كادىمگى ءتىرى ادام، ءتىرى قىز جان- دارمەن ۇستىندەگى اقىرەتتى شەشە الماي الاسۇرىپ كەلەدى. تابىت الىپ كەلە جاتقاندار مۇنى كورمەگەن ىسپەتتى.

بارلىعىنىڭ قاباعىنا قايعى ورناپ، اۋىر باسىپ كەلەدى.

قابىرشىلەرگە جەتىپ كەلگەن ول:

- اينالايىندار- اۋ، سەندەرگە نە كورىنگەن، ءتىرى ادامدى اقىرەتكە وراپ قايدا الىپ باراسىڭدار!.. - دەپ اناعان ءبىر، مىناعان ءبىر جۇگىرىپ ءجۇر.

شاماسى، قىز جاقىنى بولار، بەلىن ۇزىن اق شۇبەرەكپەن بايلاعان جىگىت اعاسى:

- ءتايت ارى.. . اكەتىڭدەر مىنانى.. . ارۋاقتى قورلاتپاڭدار.. . - دەدى.

جەلكەلەپ ءوزىن شەتكەرى الىپ شىققان جىگىتتەرگە جالبارىنىپ ەدى:

- ءوزىڭدى دە سول قىزبەن بىرگە كومسىن دەمەسەڭ جوعال كوزدەن.. . ەسىڭ اۋىسقان شىعار.. . بار، انا بۇلاققا باسىڭدى مالىپ، ەسىڭدى جي!.. - دەستى.

بۇلاق باسىنا كەلگەن ول شىنىمەن جىندانعان شىعارمىن دەپ ويلادى. ءبىراق اقىرەتتەن شىعا الماي بۇلقىنعان قىزدىڭ وزىنە جالىنىشپەن قاراعان كوزى كوكەيىنەن كەتپەي قويدى. اقىرى قابىرشىلەر قايتقان سوڭ زيرات باسىنا تارتتى.

جاس قابىرگە جەتە قابىردى قۇشاقتاپ وكىرىپ جىلاپ جىبەردى. «كەشىر مەنى، ساعان اراشا تۇسە المادىم.. . كەشىر مەنى، ماعان ەشكىم سەنبەدى.. . »

- جوق، بۇل سەنىڭ كىناڭ ەمەس، - قىز داۋىسى جانىنان شىقتى. سەلك ەتە تۇسكەن جىگىت قاتە ەستىدىم بە دەپ جان- جاعىنا قارادى. سوندا بارىپ كوردى. قابىردىڭ ارعى جاعىندا اققۇبا قىز اپپاق اقىرەتكە ورانىپ بۇك ءتۇسىپ وتىر.

- ءجۇر.. . قاشايىق بۇل جەردەن.. .

- مەن كەتە المايمىن عوي.. . دەنەم مىنانىڭ استىندا جاتىر.

قىز يەگىمەن قابىردى نۇسقادى.

جىگىت ورنىنان اتىپ تۇردى دا اۋىلعا قاراي جۇگىردى. شەتكى ءۇيدىڭ بوساعاسىنا سۇيەۋلى تۇرعان كۇرەكتى الا سالا قاس- قاعىمدا قابىرگە كەلدى دە جانتالاسا قابىردى قازا باستادى. جان القىمعا جەتىپ قىزدىڭ سۇيەگىن كوتەرە بەرگەندە، توپىراق گۇر ەتىپ ونى باستى دا قالدى. جان دارمەن سىرتقا ۇمتىلعان ول جەر بەتىنە شىققاندا، ءوز دەنەسىنىڭ قىزدىڭ مۇردەسىمەن بىرگە قالعانىن ءبىر- اق ءبىلدى.

3 - جەتىنشى كور

كوزى ىلىنە بەرە ونى الدەبىر تىلسىم كۇش اۋىلدان شەتكەرى توبە باسىنداعى زيراتقا قاراي دەدەكتەتىپ الا جونەلەتىن- دى. قالىڭ قورىم زيراتتىڭ اراسىنان ءبىر تەپسەڭگە اكەلەتىن دە جەتى ورىن كورسەتىپ، ءبىر- بىرىنەن اۋمايتىن جەتى كور قازۋدى بۇيىراتىن. جانتالاسىپ قاتقىل جەردىڭ كەرىشىن سىرتقا اتىپ جاتاتىن. كۇن ۇياسىنان ارقان بويى كوتەرىلە ويانعان ول، دەنەسى دەل- سال بولىپ، قارا تەرگە مالشىنىپ جاتىپ وياناتىن. قاتارىنان ءۇش كۇن ءوتتى. العاشىندا ءجاي ءتۇس شىعار دەپ ويلاپ جۇرگەن ول قاراداي سەزىكتەنە باستادى. ءتورتىنشى كۇنى ۇيىقتاماي باقتى. ءبىراق تاڭعا جەتە الماي قۇلادى. تاعى سول زيرات باسى. جانتالاسىپ ءتورتىنشى كوردى قازىپ جاتىر. قانشا تىربانسا دا قازىپ بولا الار ەمەس. اقىرى كۇرەگىنە سۇيەنىپ وتىرا كەتتى.. . ويانا كەلسە ەكى قولىنىڭ قارى ءۇزىلىپ، ەنتىگىپ جاتىر ەكەن. سۇيرەتىلىپ ورنىنان تۇردى دا، بەتى- قولىن شايماستان زيراتقا قاراي تارتتى. بۇرىن قانشا كەلىپ جۇرگەنىمەن ءمان بەرمەپتى. توبەنىڭ ورتان بەلىنە تامان اشىق الاڭقاي كورىنىپ جاتىر. تۋرا سوعان قاراي ءجۇردى. تۇسىندەگى ءوزى قازىپ جۇرگەن كورلەر، ءتورتىنشىسى بىتپەگەن. ۇيىلگەن توپىراقتىڭ قاسىندا تۇسىندە ءوزى ۇستاپ جۇرگەن شولاق كۇرەك.. . ول ەسىنەن اداسىپ قالا جازدادى. نەگە ەكەنىن ءوزى دە تۇسىنبەستەن كۇرەكتى الدى دا كوردى تەرەڭدەتىپ قازا باستادى. كوردى قازىپ ءبىتىرىپ سىرتقا شىققانىندا ءتۇن ورتاسى بولعان- دى. ول ۇيىنە قايتقان جوق. بەسىنشى كوردى قازىپ ءبىتىردى.. . اقىرى جەتى كۇندە جەتى كوردى ءبىتىرىپ، «ءۇھ»، دەپ وتىرعان ورنىندا قيسايا كەتتى.

- سەنىڭ مىندەتىڭ ءالى بىتكەن جوق. اناۋ تۇرعان قۇلىپتاستاردى اكەل دە، يەلەرىن الىپ كەلىپ كوم، - دەدى. قۇلىپتاستارعا بارعان ول قۇلپىتاستان شولاق ەسەن، شولاق.. . ىلعي وسى اۋىلداعى ءوزىنىڭ تانىستارى. تەك جەتىنشى قۇلىپتاستا عانا ات جازىلماعان، شولاق دەپ قانا استىڭعى جاعى بوس تۇر. «وسىلاردىڭ ءبارىن الىپ كەلىپ كومگەندە عانا سەنىڭ مىندەتىڭ بىتەدى.. .» - دەيدى تىلسىم كۇش. الدىڭعى التاۋىن تانيدى، «ال جەتىنشىسى كىم؟ ». ويلانىپ تابا الار ەمەس، بۇكىل اۋىلدا وسى التاۋىنان باسقا شولاق ەشكىم جوق- تى. كۇن باتا قوينىنا ايبالتاسىن تىعىپ الدىمەن ەسەنگە كەلدى. الداپ سىرتقا شاقىرىپ شىقتى دا، تۋ سىرتىنان بالتانى سەرمەپ كەپ قالعاندا ەسەن الدىعا اسىعىس اتتاپ كەتىپ، ول ەتپەتىنەن ءتۇستى. قىلپىلداپ قايرالعان ايبالتا ءوزىنىڭ سول قولىنىڭ ساۋساقتارىن قىرقىپ ءتۇستى.

4 - ۋاقىت

ول وسىندا كەلگەن سايىن قابىرعاعا تاقاۋ تۇرعان ءداۋ ساعاتتى اينالسوقتايتىن.

- وعان ەشقاشان جاقىنداۋشى بولما!.. - دەپ، مۇراجايدى كۇزەتەتىن شال باجىلدايتىن.

- بۇل قاي زاماننىڭ ساعاتى؟

- قاي زاماندا تۇرسىڭ.

- كورسەم بولا ما؟

- نەگە؟

- نەگە توقتاپ تۇر؟

- اسىقپاساڭ ءوزىڭ- اق بىلەسىڭ...

- جارايدى ەندەشە. بۇل ءوزى نە قىلعان ساعات؟

- كىم ايتتى ساعان بۇنى ساعات دەپ، بۇل ۋاقىت!..

- ...

سول شال تۋرالى دوستارى دا كوپ ايتىساتىن، «وسى شال زاۋدە عالام سەنىڭ بىردەڭەڭ، سەنەن اۋمايدى، جو، سەن ودان اۋمايسىڭ» دەيتىن. بۇل تۋرالى ءوزى دە كوپ ويلايتىن. بىردە شالدان:

- شال- ەكە، قاي اۋىلدانسىڭ؟ .. - دەپ سۇرادى.

نەگە ەكەنىن ءوزى دە بىلمەيدى، ايتەۋىر وسى شالمەن سەن دەپ سويلەسەتىن.

- سەنىڭ اۋىلىڭنان.

- قويشى، وتىرىك، ءبىزدىڭ اۋىلدا سەندەي شال جوق- تى.

- وندا ەندى بولادى.

- راسىن ايت...

- راسى سول، تەك انا ساعاتقا ەشقاشان جاقىنداما...

شال كەتىپ قالدى.

شالدىڭ ەش سوزىنە سەنگەن دە جوق. كەشكە قاراي مۇراجايدى جاپقالى جاتقاندا الدەبىر ۇلكەن ساندىقتىڭ ىشىنە تىعىلىپ، قالىپ قالدى. ەل اياعى ابدەن ءۇزىلدى- اۋ دەگەندە ساعاتقا كەلدى. ساعات توقتاپ تۇر. ول سوندا بارىپ كوردى، ساعاتتىڭ ءتىلى عانا بار دا، سيفرلارى جوق ەكەن. ەپپەن بەتىن اشتى. قۇلاعىن بۇراي باستادى. سىرت- سىرت... تىق- تىق... ساعاتتىڭ ءتىلى كەنەتتەن وڭدى- سولدى شىر اينالا باستادى. ول گۇرس ەتىپ ەدەنگە قۇلادى. ەسىن جيعاندا تاڭ اتىپ كەتىپتى. ەل جۇمىسقا كەلىپ جاتىر ەكەن. جايلاپ شىعىپ كەتپەك بولىپ، ەسىككە قاراي تاياي بەرىپ ساعاتقا قارادى. تىق- تىق ەتىپ ءجۇرىپ تۇر. ساعات تۇبىندە تۇرعان بالا وعان قاراپ:

- ەي، شال، بۇل قاي زاماننىڭ ساعاتى؟ - دەپ سۇرادى.

ونىڭ قولىنان ءبىر شۋماق كىلت جەرگە شىلدىر ەتىپ ءتۇسىپ كەتتى.

 «الاش ايناسى»