قولباسى بىلىكتى بولسا، ساربازى توزبايدى

ورال. قازاقپارات - ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى جاس قىرانداي قالىقتاپ ۇشىپ، كۇن سايىن قارىشتاپ دامىپ كەلەدى.

دالانىڭ دانا بيلەرىنىڭ ءبىرى «كەرۋەن باسى بىلىكتى بولسا، تۇيە ازبايدى، قولباسى بىلىكتى بولسا، ساربازى توزبايدى» دەگەن ەكەن.

قازاقستان قاشاندا كەزدەسكەن قيىندىقتاردى جەڭە ءبىلدى: ول ءوزىنىڭ ءرولىن جەتە سەزىنە ءبىلۋدىڭ جانە ءوز مۇمكىندىكتەرىن ايقىن باعالاي الۋىنىڭ ارقاسىندا ورتالىق ازيانىڭ كوش باستاۋشىسىنا اينالدى. ونىڭ ىرگەتاسى ەلباسىنىڭ ساياسي سۇڭعىلالىعى مەن شەبەرلىگى ارقاسىندا بەرىك قالاندى. ەندىگى ماقساتىمىز - ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز سانالاتىن بىرلىگىمىز بەن تۇراقتىلىعىمىزدى وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا ءسىڭىرۋ. سىرىم اۋدانىنىڭ اكىمى ابات شىنىبەكوۆ وي- تولعامىن وسىلايشا ءبىلدىردى.

ونىڭ ايتۋىنشا، تاۋەلسىزدىك - قاستەرلى ۇعىم. تاۋەلسىزدىك كۇنى - اتا-بابالارىمىزدىڭ ارمانى اقيقاتقا اينالىپ، ازاتتىققا قولىمىز جەتكەن اسا قاسيەتتى كۇن. بۇل - ۇرپاقتارىمىز ۇلى ەلدىڭ ۇلانى، ازات ەلدىڭ اقيىعى اتانۋىنا جول اشىلعان، تاريحىمىزدى تۇگەندەپ، تاعدىرىمىزدى تاڭداعان ۇلى كۇن. ەلباسى ايتقانداي، «تاۋەلسىزدىك - تاۋەكەلى جەتكەندەردىڭ عانا پەشەنەسىنە بۇيىراتىن باقىت».

تاۋەلسىزدىك كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى جيىندا ەلباسىمىز الەمدىك ساياساتتاعى داعدارىس پەن سانكتسيالارعا بايلانىستى جاھاندىق ەكونوميكادا قيىندىق تۋىپ تۇرعاندىعىن، سوندىقتان الداعى سىن-قاتەرلەرگە دايىن بولۋ كەرەكتىگىن ايتتى. بۇل باعىتتا ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان «نۇرلى جول - بولاشاققا باستار جول» جولداۋى - الەمدە تۋىپ وتىرعان كۇردەلى جاعدايلاردى الدىن الا تەرەڭ ءتۇيسىنۋدىڭ ايقىن كورىنىسى ەكەنىن جاقسى بىلەمىز.

جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا سايكەس الداعى ۋاقىتتا كولىكتىك، ەنەرگەتيكالىق، يندۋستريالىق جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدارعا، شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە كوڭىل ءبولىنىپ، وسى سالالاردى دامىتۋعا كۇش سالىناتىن بولادى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار اۋدانىمىزدا دا جۇزەگە اسىرىلىپ، الداعى جىلداردىڭ ەنشىسىنە جوسپارلانۋدا.

- ابات اباي ۇلى، ەل باستاعان كوسەم، ءسوز باستاعان شەشەن سىرىم باتىر ەسىمىن يەلەنگەن تاريحي اۋداندا الداعى جىلى قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنان باستاپ ۇلى وتان سوعىسىندا ەرلىكپەن قازا تاپقان اقىن ابدوللا جۇماعاليەۆتىڭ 100 جىلدىعى، قادىر مىرزا ءالىنىڭ 80 جىلدىعى سىندى ەلەۋلى مەرەيتويلار اتالىپ وتىلمەكشى. وسى اتاۋلى داتالارعا ازىرلىك قانداي دەڭگەيدە؟

- «ماڭگىلىك ەل» دەگەنىمىز - قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاريحى، بۇگىنى مەن بولاشاعى، حالىقتىڭ قالىپتاسقان رۋحاني، ماتەريالدىق مۇرانى قادىرلەپ، ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزە ءبىلۋى.

2015 - جىل ەل تاريحىنداعى داتالى جىلداردىڭ ءبىرى بولماق. ناقتى ايتساق، قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ەل كونستيتۋتسياسىنىڭ 20 جىلدىعىن، ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز.

جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا وراي ارداگەرلەرىمىزدى ماڭگى ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا ارنايى كىتاپ شىعارىلماق. بۇل جۇمىس قازىرگى تاڭدا باستالىپ تا كەتتى. اۋىلدىق جەرلەردەگى ەسكەرتكىشتەر قايتادان جاڭارتىلىپ، وڭدەلمەك. بۇگىنگى تاڭدا جوسالى اۋىلدىق وكرۋگىندە جەرگىلىكتى قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ باستاماسىمەن «ەلگە امان ورالعاندار» اتتى ارداگەرلەرگە ارنالعان ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى.

كۇنى بۇگىن اۋداندا كوزى ءتىرى قوس مايدانگەر عانا قالدى. 27 - جەلتوقسان كۇنى ءۋاليحان قاسىمحانوۆ پەن ءلاتيفوللا كەرەيەۆكە ەلباسىمىزدىڭ قۇتتىقتاۋى مەن جاڭاجىلدىق تارتۋلارىن تابىس ەتتىك.

بىزدەر اركەز قۇرمەت تۇتاتىن ارداگەرلەرىمىز پرەزيدەنتىمىزگە شىنايى العىسىن ءبىلدىرىپ، ونىڭ كورەگەندىگى مەن ساليقالى ساياساتىن قولدايتىندىعىن تاعى دا اتاپ ءوتتى.

اۋدانىمىزدا قازاقتىڭ ابىز اقىنى ق. مىرزاليەۆتىڭ 80 جىلدىق، ۇلى وتان سوعىسىندا قازا تاپقان قايسار اقىن ا. جۇماعاليەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويلارىن لايىقتى دەڭگەيدە اتاپ ءوتۋ جوسپارلانۋدا. وبلىستىق قادىر وقۋلارىن وتكىزۋ، اقىن تۋرالى فيلم ازىرلەۋ، ءتۇرلى بايقاۋلار مەن كونفەرەنتسيالار، جىر ءمۇشايرالارىن وتكىزۋ، اقىنعا ارناپ اس بەرىپ، دالا قىزىقتارىن وتكىزۋ شارالارىنا ازىرلىك قازىردەن جۇرگىزىلۋدە.

ا. جۇماعاليەۆتىڭ مەرەيتويىنا بايلانىستى جاڭا تىڭ دەرەكتەرمەن تولىقتىرا وتىرىپ، اقىن جىرلارىنىڭ جيناعىن قايتا باسىپ شىعارۋ، وبلىستىق كونفەرەنسيا وتكىزۋ، اقىننىڭ تۋعان جەرى جوسالى اۋىلىنداعى اقىن اتىنداعى مەكتەپتە مۋزەي اشۋ ماسەلەلەرى، سپورتتىق شارالار وتكىزۋ قولعا الىنباق. مۇنىڭ ءبارى ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ۇرپاق جادىنا ءسىڭىرىپ، ولاردىڭ بويىندا پاتريوتتىق سەزىم ورناتۋ باعىتىندا جۇزەگە اسىرىلماق.

- ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋ بارىسى، سىرىم اۋداننىنداعى ەڭ باستى جىل جاڭالىقتارى جونىندە نە ايتار ەدىڭىز؟

- ەلىمىزدە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ءوز دەڭگەيىندە، ۋاقتىلى قولعا الىنۋىنىڭ ارقاسىندا اۋدانىمىزدا دا ءبىرقاتار جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. ەلباسى جولداۋىنداعى باستى باعىتتار بويىنشا اۋداندا اتقارىلىپ جاتقان وڭدى ىستەر وسى مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى ناقتى جولعا قويىلىپ وتىر.

اۋدان ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى سالاسى - اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قاتىستى «اگروبيزنەس - 2020» باعدارلاماسى اياسىندا جاسالعان 15 شەبەر جوسپاردىڭ التى باعىتى بويىنشا 2014-2016 -جىلدارى اۋداندا 23 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا.

ولار: مال ازىعى ءوندىرىسىن دامىتۋ، ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ، جىلقى جانە قوي شارۋاشىلىعىن دامىتۋ، تاۋارلى بالىق شارۋاشىلىعى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ. وسى باعىتتا اۋدانداعى «جىبەك جولى» شارۋا قوجالىعى 330 باس، «مانسۋر - جاھان» شارۋا قوجالىعى 40 باس، «قاراقۇدىق» شارۋا قوجالىعى 95 باس اسىل تۇقىمدى قازاقتىڭ اقباس سيىرىن ساتىپ الدى.

حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اۋداندىق اۋرۋحاناعا جاڭا مەديتسينالىق جابدىقتار الىنىپ، 4 جەدەل جاردەم اۆتوكولىگى بەرىلدى.

رەسپۋبليكالىق «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسى بويىنشا جىمپيتى اۋىلىنىڭ «قاراسۋ» شاعىناۋدانىنا 70 تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى الاڭىنا ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەرى تارتىلىپ، تۇرعىندارعا جەر تەلىمدەرى بەرىلدى. سونداي- اق وسى شاعىناۋداندا 15 ءبىر پاتەرلىك مەملەكەتتىك-جالدامالى تۇرعىن ءۇي سالىنىپ، پايدالانۋعا بەرىلدى.

«اقبۇلاق» باعدارلاماسى اياسىندا جالپى قۇنى 695,1 ميلليون تەڭگەگە جىمپيتى اۋىلىن اۋىز سۋمەن قامتۋ جۇيەسىن قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. تالدىبۇلاق اۋىلى تۇرعىندارىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ جۇيەسىن قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى اياقتالىپ، ىسكە قوسىلدى.

اۋدان بويىنشا ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ جۇمىستارى دا جوسپارلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بيىلعى جىلى اۋدان بويىنشا 6 ەلدى مەكەن كوگىلدىر وتىنعا قوسىلدى.

بۇگىنگىنىڭ وزىندە وسى وكرۋگتەردە 140 تۇرعىن ءۇي كوگىلدىر وتىننىڭ پايداسىن كورۋدە. جالپى اۋدان بويىنشا كوگىلدىر وتىنعا 12 ەلدى مەكەن قوسىلىپ، اۋدان تۇرعىندارىنىڭ 62 پايىزى قامتىلىپ وتىر. جالپى قۇرىلىس قۇنى 84,0 ميلليون تەڭگە بولاتىن جىراقۇدىق، قوسوبا، ءبىرىنشى ماي، شاعىرلوي، قوسارال، جەتىكول اۋىلدارىنداعى 18 الەۋمەتتىك نىسان گازعا قوسىلىپ، قالىپتى جۇمىس جاساپ تۇر.

«وڭىرلەردى دامىتۋ» باعدارلاماسى بويىنشا اۋدان ورتالىعىنداعى سىرىم ساياباعىندا بالالار ويىن الاڭى پايدالانۋعا بەرىلىپ، جاز بويى بالالار سول ساياباقتا قىزىقتى دەمالىستارىن وتكىزسە، بۇلدىرتىدا سپورت الاڭى، كوزدىعارا اۋىلىنداعى نەگىزگى مەكتەپ وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە بولىنگەن قارجىعا اعىمداعى جوندەۋدەن ءوتتى.

اۋدان اۋماعىندا ورنالاسقان وبلىستىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىن كۇتىپ ۇستاۋعا بيىلعى جىلى 55 ملن. تەڭگە قارجى ءبولىنىپ، جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. سونىمەن قاتار شولاقاڭقاتى اۋىلدىق وكرۋگىندەگى اڭقاتى اۋىلىنا باراتىن ەكى شاقىرىمدىق جول جانە رەسپۋليكالىق ماڭىزدى جولداردىڭ بويىندا ورنالاسقان العاباس اۋىلىنا كىرمە 2 شاقىرىمدىق جولعا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.

اۋدانداعى وزەكتى ماسەلە ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ قىس مەزگىلىندە ىستەن شىعۋى بولىپ تۇر. بۇل ماقساتتا دا جۇمىستار باستالدى دەسەك بولادى، بيىلعى جىلى  قىزىلاعاش، قازاقستان ەلدى مەكەندەرىنىڭ ەلەكتر جۇيەسىنە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، 57 ەلەكتر باعاندارى اۋىستىرىلىپ، 13 كم ەلەكتر جەلىلەرى جاڭارتىلدى. جىل سوڭىنداعى اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنان قالىپتاسقان توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى اۋداننىڭ ەلەكتر جەلىلەرىنە ۇلكەن شىعىن كەلۋى بۇل ماسەلەنى تۇبەگەيلى قولعا الۋ قاجەت ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىر. وسى باعىتتاعى جۇمىستار جوسپارلى تۇردە جالعاسىن تابا بەرمەك.

«جۇمىسپەن قامتۋ - 2020 جول كارتاسى» باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى باعىتى «اۋىلدا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ارقىلى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە تىرەك اۋىلداردى دامىتۋ» بويىنشا 66 ميلليون تەڭگە نەسيە بەرىلىپ، جاڭادان جول جانە كولىك قىزمەتى، حالىققا قىزمەت كورسەتۋ نىساندارى پايدالانۋعا بەرىلمەك.

اۋدان ورتالىعىندا مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدارداعى ورىن تاپشىلىعىن شەشۋ ماقساتىندا 280 ورىندىق بالاباقشا قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن جوبالىق- سمەتالىق قۇجاتتارى جاساقتالۋدا. جالپى ءبىلىم بەرەتىن قوسوبا، ا. جۇماعاليەۆ اتىنداعى جوسالى جانە جەتىكول اۋىلدىق وكرۋگىندەگى سىرىم ورتا مەكتەپتەرىن كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىندالدى.

سىرىم اۋدانىندا 2014 - جىلدىڭ ەڭ باستى جىل جاڭالىقتارى رەتىندە التى ەلدى مەكەنگە كوگىلدىر وتىننىڭ بەرىلۋى جانە 15 ءبىر پاتەرلىك مەملەكەتتىك-جالدامالى تۇرعىن ۇيلەردىڭ پايدالانۋعا بەرىلىپ، تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايلارىنىڭ شەشىلۋىن ايتار ەدىم.

سونداي-اق بۇرىننان ونەرگە باي ولكەنىڭ بولاشاق جاس ورەندەرى - اۋداندىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر شىعارماشىلىق ورتالىعى جانىنداعى «ەركەناز» بيشىلەر توبىنىڭ رەسپۋبليكالىق «ايگولەك» تەليەۆيزيالىق بايقاۋىندا باس جۇلدەگە يە بولۋىن دا اتاپ وتۋگە بولادى.

- الداعى جىلعا جاڭا جوبا- جوسپارلارىڭىز قانداي، شەشىلۋى كەزەك كۇتتىرمەيتىن باستى ماسەلەلەردى اتاساڭىز؟

- وڭىرلەردى دامتىۋ باعدارلاماسى اياسىندا اۋدان ورتالىعى جىمپيتى اۋىلىندا 160 ورىندىق دەنە شىنىقتىرۋ- ساۋىقتىرۋ كەشەنى قۇرىلىسى جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.

«جۇمىسپەن قامتۋ - 2020» باعدارلاماسى اياسىندا 2015 - جىلى جىمپيتى اۋىلىنداعى قاتتى جامىلعىلارى بار سەگىز كوشەنى ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارىن (8,3 شاقىرىم) جۇرگىزۋ ءۇشىن جوبالىق- سمەتالىق قۇجاتتارى دايىندالىپ، ءتيىستى قارجى بولىنۋدە. سونداي-اق وبلىستىق ماڭىزى بار جولداردىڭ قاتارىنداعى بۇلدىرتى اۋىلىنا كىرمە 12 شاقىرىمدىق جولدى دا جوندەۋ جوسپارلانۋدا.

تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى جاڭعىرتۋدىڭ 2011-2020 - جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى بويىنشا 2015 -جىليا 3 كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيگە 24 ميلليون تەڭگەگە جوندەۋ جۇمىستارى باستالماق.

«اگروبيزنەس - 2020» باعدارلاماسى اياسىندا ولەڭتى كولدەتىپ سۋارۋ جۇيەسىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلماق. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل جوبانىڭ جوبالىق- سمەتالىق قۇجاتتارى جاساقتالدى.

2015 - جىلى 10 ەلدى مەكەندى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلماق.

قورىتا ايتقاندا، تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەسىپ، ازاتتىقتى اڭساپ وتكەن سىرىم دات ۇلىنداي بابالارىمىزدىڭ ۇرپاعى دەگەن اتقا ساي بولىپ، ەلباسى تاپسىرمالارىن دەر كەزىندە جۇزەگە اسىرا بىلسەك، ءبىزدىڭ ماقساتىمىزدىڭ ورىندالعانى دەپ بىلەمىن.

اۆتور: ەلجان ەرالى