ەندىگى بەسجىلدىقتا الار اسۋىمىز مول - «قازقۇرىلىس اينەك» كومپانياسىنىڭ باسقارما باسشىسى مۇراتحان توقمادي

الماتى. قازاقپارات - ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن سەرپىن بەرگەن يندۋستريالىق- يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعى قورىتىندىلاندى.

 العاشقى جىلدار اسا جەڭىل بولا قويماعانىمەن، جاڭادان اشىلعان جوبالار قازاقستاننىڭ وندىرىستىك قۋاتىن ارتتىرىپ، الەۋمەتتىك احۋالىن ءبىر سەرپىلتىپ تاستاعانى انىق. قانشاما جۇمىس ورىندارى اشىلىپ، ايماقتاردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتىلدى. ماقسات ەتىلگەن مەجەگە قول جەتكىزىلدى.

يندۋستريالدى دامۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى داعدارىس جىلدارىمەن تۇسپا- تۇس كەلسە دە قازاقستاننىڭ الەمدىك ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىنۋىن قامتاماسىز ەتەرى انىق. «ءبىز باستاپ وتىرعان يندۋستريالدى- يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىنىڭ باستى مىندەتى - وڭدەۋ ونەركاسىبىن شيكىزات سالاسىنىڭ دەڭگەيىنە جەتكىزۋ، بىرتىندەپ ودان دا اسىپ ءتۇسۋ. ءبىز تاڭداعان يندۋستريا مەن يننوۆاتسيا دامۋدىڭ نۇرلى جولى بولىپ سانالادى» دەپ مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي باستى باسىمدىق وڭدەۋ سالاسىنىڭ كاسىپورىندارىنا بەرىلەتىنى ءمالىم.

سولاردىڭ ءبىرى كەشە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ رۇقسات ەتۋىمەن استانادا اشىلعان «قازقۇرىلىس اينەك» كومپانيالار بىرلەستىگىنىڭ شىنى ونىمدەرىن شىعاراتىن زاۋىتى.

جاڭا جوبانىڭ العا قويعان ماقساتتارى مەن اسقارالى بەلەستەرى تۋرالى «قاز قۇرىلىس اينەك» كومپانيالار بىرلەستىگىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى مۇراتحان توقمادي اڭگىمەلەپ بەردى.

 - سىزدەر 10 جىلدان بەرى قازاقستان نارىعىندا تۇراقتى جۇمىس جاساپ كەلەسىزدەر. بيىلدان باستاپ كەڭەيىپ، استانادا جاڭا زاۋىت اشىپ وتىرسىزدار. جاڭا ءوندىرىس ورنى ءوندىرىس قۋاتىن قانشالىقتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى؟

 

- قازاقستان نارىعىندا 2004 - جىلدان بەرى جۇمىس جاساپ كەلەمىز. شىنى وندىرۋدەن ءبىرىنشى زاۋىتىمىز الماتىدا اشىلعان. 10 جىلدان كەيىن ءوندىرىسىمىزدى ەكى ەسە كەڭەيتىپ، استانادان قۋات ۇنەمدەيتىن شىنى وندىرەتىن زاۋىتىمىزدى اشىپ جاتىرمىز. ول زاماناۋي وندىرىستىك كەشەن «استانا - جاڭا قالا» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا ورنالاسقان. قازىرگى الماتى زاۋىتى جىلىنا 250 مىڭ شارشى مەتر شىنى پاكەتتەر شىعاراتىن بولسا، جاڭا زاۋىتتىڭ اشىلۋىمەن كومپانيانىڭ وندىرىستىك قۋاتى ەكى ەسەگە ارتىپ، جىلىنا 500 مىڭ شارشى مەتر شىنى پاكەتتەردى قۇرايدى. ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىز مەملەكەتىمىز سوڭعى ۋاقىتتا ۇستانىپ جۇرگەن «جاسىل ەكونوميكا» پرينتسيپتەرىنە تولىقتاي جاۋاپ بەرەدى.

 2017 - جىلى ەلىمىزدى ماڭىزدى وقيعا «ەكسپو-2017» كورمەسى وتەدى. ونىڭ نەگىزگى قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ءبىرى - اينەك. ءبىزدىڭ زاۋىتىمىز ەڭ الدىمەن سول ەكسپو نىساندارىن تولىق قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. سونداي- اق، قازىر قازاقستاندا قۇرىلىس قارىشتاپ دامىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ءونىمىمىز، ءبىرىنشى كەزەكتە ەكولوگيالىق تۇرعىدان قاۋىپسىز، ەنەرگيا ۇنەمدى، جازدا كۇننىڭ ىستىعىن، قىستا سۋىقتى وتكىزبەيدى. ءونىمنىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەۋروپادان 3 پەش اكەلىنگەن. ونىڭ بارلىعى 100 پايىزعا تولىق جۇمىس ىستەپ جاتىر.

ەكىنشىدەن، ءبىز ورتا ازيا ەلدەرىندە ءبىرىنشى بولىپ باسپامەن فاساد ءوندىرۋدى يگەردىك. ونىڭ ەرەكشەلىگى ۇزاققا شىداپ، عيماراتقا كوركەم كەلبەت بەرەدى. مۇنداي فاسادتار تەك استانا ەمەس، الماتىنىڭ كوپتەگەن عيماراتتارىنا «دوستىق پلازا» ، «مەگا» دەگەن ساۋدا ورتالىقتارىنا قويىلدى. سونداي- اق، ونىمدەرىمىزدى ورتا ازيا ەلدەرىنە ەكسپورتتاپ وتىرمىز. بولاشاقتا ەكسپورت نارىعىن دا كەڭەيتىپ، مونعولياعا شىعارساق دەگەن ويىمىز بار.

 - مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ قانداي قۇرالىن پايدالاندىڭىزدار؟

- ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ اياعىنان نىق تۇرۋىنا مەملەكەتتىڭ، ۇكىمەتتىڭ كورسەتكەن قولداۋى كوپ بولدى. 3 جىل قاتارىنان يننوۆاتسيالىق گرانت ۇتىپ الدىق. ول جاي بەرىلمەيدى. وعان كوپ ەڭبەكپەن، ىزدەنىسپەن كەلدىك. كوپتەگەن ىرگەلى كومپانيالارمەن سايىسقا تۇستىك. مەملەكەت قولداۋى تەك گرانتتارمەن شەكتەلمەيدى. ماسەلەن، «دامۋ» قورىنىڭ «ءوندىرىس» ، «ءوندىرىس-2» باعدارلامالارى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. ول بويىنشا ش و ب- تارعا نەسيە 10 جىلعا 6 پايىزدىق ۇستەمەمەن بەرىلەدى. بۇل وتە ۇلكەن جەڭىلدىك. ەلباسى 2015 - جىلدان باستاپ كۇشىنە ەنەتىن ينۆەستيتسيالار تۋرالى زاڭعا قول قويدى. ونىڭ زور پايداسى بار. قانداي دا ءبىر ينۆەستيتسيا سالىنسا، جوبا بىرلەسكەن بولسا دا 30 پايىزعا دەيىن مەملەكەت كەپىلدىك بەرەدى.

ءبىز بۇگىن كوپتەگەن ينۆەستورلاردى شاقىرىپ جاتىرمىز. كوپتەگەن ينۆەستورلار كورشىلەرىمىزدىڭ جاعدايلارىن قاراپ، قازاقستانعا جوسپار قۇرىپ وتىر. ول وتە ۇلكەن مەملەكەتتىك قولداۋ. قازىر رەسەي، پولشا ت. ب. ەۋروپالىق بيزنەس، ءوندىرىس يەلەرىمەن كەزدەسۋ ءجۇرىپ جاتىر. البەتتە، ولاردىڭ قىزىعۋشىلىعى جوعارى. قازاقستاندا ەڭ ءتيىمدى وڭتايلاندىرىلعان بيزنەس ورتا جاسالعان.

بىرىنشىدەن، 6 پايىزبەن 10 جىلعا نەسيە بەرۋ ەشقاشان بولماعان. ءتىپتى مەملەكەتتىك گرانتتىڭ ەرەكشەلىگى شەتەلدەن شاقىرىلعان مامانداردىڭ جالاقىسىنىڭ 40 پايىزىن مەملەكەت تولەيدى. ول وتە كەرەمەت قولداۋ دەپ سانايمىن. ماسەلەن، «استانا- جاڭا قالا» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا ءبىزدىڭ كومپانيا شىنى وندىرۋشىلەردەن جالعىز. ول جەردە سالىق تومەن، سايكەسىنشە، ءبىزدىڭ ءونىمنىڭ باعاسى دا تومەن ءارى باسەكەگە قابىلەتتى. مەملەكەتتىڭ وسىنداي ولشەۋسىز كومەگىنىڭ ارقاسىندا، مىنە، ىشكى نارىقتى ونىممەن قامتاماسىز ەتىپ، حالىققا تابىس كوزىن اشىپ بەرىپ جاتىرمىز.

 - جاڭادان اشىلعان زاۋىتتا قانشا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى؟

- الماتى زاۋىتىندا 140 ادام جۇمىس ىستەيدى. استانادا قازىر 80 ادام جۇمىس ىستەپ كەلە جاتىر. بارلىعى 240 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ارينە، ادام كاپيتالىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايمىز. قانداي كەرەمەت قۇرال- جابدىق بولسا دا، ونى باسقاراتىن ادام. ولاردى باعالاي ءبىلۋ كەرەك. ءبىزدىڭ مامانداردىڭ بارلىعى ەۋروپادا، رەسەيدە وقىپ ءبىلىم الىپ، الەمنىڭ جەتەكشى زاۋىتتارىندا تاجىريبەدەن وتكەن. قازاقستاندا ونداي ماماندىق جوق. سول سەبەپتى شەتەلدە وقىتامىز. جىل سوڭىندا جاقسى ناتيجە كورسەتكەن ۇزدىكتەردى ماراپاتتاپ، ءتۇرلى سىيلىق بەرىپ تۇرامىز.

 - يندۋستريالدى- يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ جاڭا بەلەسىنە اياق باسقالى وتىرمىز. كەلەر بەسجىلدىقتا الار اسۋلارىڭىز قانداي؟ جوسپارلارىڭىزبەن بولىسسەڭىز.

 - كەلەر بەسجىلدىقتا دا كومپانيامىزدىڭ ەلدىڭ يندۋستريالىق دامۋىنا قوساتىن ۇلەسى ارتا تۇسەتىنىنە كامىل سەنەمىن. الماتى اكىمىنىڭ شەشىمى بويىنشا الاتاۋ يندۋستريالىق ايماعىنان بىزگە 6 گ ا جەر ءبولىندى. بۇيىرتسا، كەلەر جىلدارى وسى ايماققا كوشەمىز. وندا قاجەتتى ينفراقۇرىلىم، سۋ، گاز تارتىلعان. بىزگە تەك زاۋىت سالۋ مىندەتتەلگەن. بۇل الماتى زاۋىتىنان ەكى ەسە ۇلكەن، ت م د ەلدەرىندەگى ەڭ ءىرى زاۋىت بولادى. ال، ەسكى زاۋىتتىڭ ورنىندا «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسى بويىنشا اۋدانى 110 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن 22 تۇرعىن ءۇي سالامىز. 1611 ادام باسپانامەن قامتىلادى. ولاردىڭ جارتىسى كەزەكتەگى باسپاناعا مۇقتاج ادامدار بولسا، جارتىسى «قازقۇرىلىس اينەك» كومپانياسىندا 10 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان ارداگەر قىزمەتكەرلەرگە بەرىلەدى. جوبانى «سامۇرىق- قازىنا» جىلجىمايتىن مۇلىك قورىمەن بىرىگىپ جۇزەگە اسىرماقپىز. جاڭا تۇرعىن ءۇي كەشەنى جىلۋ ەنەرگياسىن ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىمەن سالىنادى. جىلۋ قۋاتىن ۇنەمدەيتىن شىنى پاكەتتەرىن قولدانۋ 30 پايىزعا دەيىن ەنەرگيا شىعىنىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل بۇكىل قالاعا ۇلكەن ۇلگى بولادى. قالا اكىمى احمەتجان ەسىموۆ ايتقانداي، ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن ۇيلەر سالۋ قالامىزدا پيلوتتىق جوبا بولماق. يندۋستريالىق- يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ كەلەر بەسجىلدىعىنىڭ 3 جىلىندا بىتىرەمىز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز.

 - سۇحباتىڭىزعا راحمەت.

اۆتور: گۇلميرا عوسمانالي